واکاوی واقع‌گرایانه از بازنمایی سبک‌زندگی در فضاهای سکونتی مبتنی بر خلاقیت (مورد پژوهی: شهر تبریز)


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 03 مرداد 1405

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه هنر اسلامی تبریز

2 عضو هیئت علمی دانشگاه هنر اسلامی تبریز

چکیده
مطالعات نوین، سبک زندگی را نه صرفاً امری فردی بلکه بازتابی از تعاملاتِ لایه‌مندِ اجتماعی و فرهنگی در فضاهای سکونتی می‌دانند. هدف این پژوهش، واکاوی واقع‌گرایانه از سازوکارهای بازنمایی سبک‌زندگی در فضاهای سکونتی مبتنی بر خلاقیت در بافت‌های شهری با تأکید بر شهر تبریز است. این پژوهش با بهره‌گیری از رویکرد رئالیسم انتقادی، از راهبرد پس‌کاوی برای حرکت از داده‌های تجربی به سوی تفسیر سازوکارهای احتمالی مولد سبک زندگی استفاده کرده است. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامه‌ای شامل ۴۹ گویه بود که در میان ۴۹۱ نفر از ساکنانِ سه محله با ویژگی‌های کالبدی متفاوت (بافت تاریخی و ارگانیک (محلهِ نوبر)، بافت گذار و الگوی انتقالی (محله پرواز) و بافت آپارتمانی متأخر و متراکم (محلهِ فردوس)) توزیع شد. داده‌ها با استفاده از تحلیل عاملی‌ اکتشافی، تحلیل و در قالب پنج الگوی قابل تفسیر در ارتباط با ابعاد خلاقیت (شناختی، مفهومی، تنظیمی/هیجانی، تعاملی/اجتماعی و عملی) خوانش شدند.
یافته‌های حاصل از تفسیر داده‌ها در نمونه‌های مورد مطالعه نشان می‌دهد که در مقیاس خانه، الگوهای رفتاری ساکنان در بافت تاریخی و ارگانیک (محلهِ نوبر) بیشتر با ابعاد هیجانی و اجتماعی، در بافت گذار و الگوی انتقالی (محلهِ پرواز) با ترکیبی از ابعاد پنج‌گانه و در بافت آپارتمانی متأخر و متراکم (محلهِ فردوس) بیشتر با الگوهای شناختی، مفهومی و عملی هم‌پوشانی نشان می‌دهد؛ در حالی که در مقیاس محله، در هر سه بافت، الگوهای تعاملی/اجتماعی نمود برجسته‌تری در پاسخ‌ها دارند. نتایج تفسیر پس‌کاوانه نشان می‌دهد که الگوهای متفاوت استفاده و سازماندهی فضا در سه بافت شهری، احتمالاً با تفاوت در ساختار کالبدی، فرهنگ مصرفی و عاملیت خلاق ساکنان مرتبط است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

A Realistic Analysis of Lifestyle Representation in Creativity-Based Residential Spaces (Case Study: Tabriz City)

نویسندگان English

Mahtab Hashemi Aghajari 1
MINOU GHAREHBAGLOU 2
Hamed Beyti 2
1 Tabriz Islamic Art University
2 Tabriz Islamic art university
چکیده English

Recent studies perceive lifestyle not merely as an individual matter but as a reflection of layered social and cultural interactions within residential spaces. This study aims to conduct a realist inquiry into the mechanisms of lifestyle representation in creativity-based residential spaces, with a specific focus on the urban context of Tabriz. Utilizing a Critical Realist approach, this research employs a retroductive strategy to move from empirical data toward interpreting the underlying generative mechanisms of lifestyle. Data were collected via a 49-item questionnaire distributed among 491 residents across three neighborhoods with distinct physical characteristics: historical and organic fabric (Nobar), transitional fabric (Parvaz), and late, dense apartment fabric (Ferdows). Data were analyzed using Exploratory Factor Analysis (EFA) and interpreted into five patterns related to the dimensions of creativity (cognitive, conceptual, regulatory/emotional, interactive/social, and practical).
The findings reveal that at the home scale, residents’ behavioral patterns in the historical/organic fabric (Nobar) predominantly align with emotional and social dimensions; the transitional fabric (Parvaz) exhibits a combination of all five dimensions, while the late/dense apartment fabric (Ferdows) shows a higher overlap with cognitive, conceptual, and practical patterns. Conversely, at the neighborhood scale, interactive/social patterns are more prominently manifested across all three contexts. The retroductive interpretation suggests that the varying patterns of space use and organization in these three urban fabrics are likely associated with differences in physical structure, consumer culture, and the residents’ creative agency.

کلیدواژه‌ها English

  • Realism
  • Lifestyle
  • Residential Spaces
  • Creativity
  • Tabriz