باغ نظر

تحلیل گفتمان انتقادی تبلور ارزش‌های فرهنگی دوران اصول‌گرایی در نقاشی خط معاصر ایران (مطالعۀ موردی: جشنواره هنرهای تجسمی فجر)

https://doi.org/10.22034/bagh.2026.580430.6025
دوره 23، شماره 161
آبان 1405
صفحه 19-34
باغ نظر

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

جمشید ملاپور 1
اصغر جوانی 2
علیرضا خدامی 3

1 گروه پژوهش هنر، دانشکدۀ پژوهش‌های عالی هنر و کارآفرینی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

2 گروه نقاشی، دانشکدۀ هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

3 گروه جامعه‌شناسی, دانشکدۀ علوم اجتماعی, دانشگاه آزاد اسلامی، جهرم، ایران

چکیده
بیان مساله: این پژوهش درصدد مطالعۀ تأثیرات ایدئولوژیک یکی از پرکتیس‌های مهم اجتماعی هنر انقلاب، یعنی جشنوارۀ هنرهای تجسمی فجر در دوران اصول‌گرایی و تبلور ارزش‌های فرهنگی آن در ویژگی‌های نقاشی‌خط معاصر ایران است. اهمیت این دوره در تاریخ تحولات فرهنگی ایران به خاطر تلاش برای احیا و بازگشت به آرمان‌های انقلاب اهمیت دارد لذا بازتاب ارزش‌های فرهنگی در ساختارهای گفتمانی و سامان‌مندی این رویداد به‌مثابۀ یک نهاد مهم سازمان‌دهی ایدئولوژیک و تحقق‌های گفتمانی جشنواره مشهود و واجد ارزش است.
هدف پژوهش: هدف این تحقیق تبیین ارزش‌های فرهنگی برآمده از دورۀ اصول‌گرایی در آثار و بیانیه‌های جشنوارۀ فجر است که موجب سامان‌مندی این جشنواره به‌مثابۀ ابزاری گفتمانی در این دوره شده است.
روش پژوهش: این پژوهش از نظر هدف توسعه‌ای و از نظر روش تجزیه و تحلیل توصیفی-تحلیلی با رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف است. داده‌ها با روش نمونه‌گیری هدفمند و غیر تصادفی از میان بیانیه‌ها، گفتارها، مصاحبه‌ها، اسناد و آثار برگزیده این جشنواره‌ گردآوری شده‌اند و جامعۀ آماری آن اسناد و آثار برگزیده ادوار برگزاری بخش نقاشی‌خط در جشنوارۀ هنرهای تجسمی فجر است.
نتیجه‌گیری: یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که نقاشی خط معاصر در ادوار این جشنواره نه‌تنها بازتاب عناصر هویتی، فرهنگی و ایدئولوژیک دورۀ اصول‌گرایی است، بلکه به‌عنوان ابزاری گفتمانی در جهت تثبیت و بازتولید ارزش‌های فرهنگی و سیاسی استفاده شده‌ است.

کلیدواژه‌ها

تحلیل گفتمان انتقادی
نقاشی خط
هنر معاصر
هنر انقلاب
ارزش‌های فرهنگی
موضوعات

عنوان مقاله English

A Critical Discourse Analysis of the Manifestation of Cultural Values and Idealism of the Principlist Era in Contemporary Iranian Calligraphy-Painting (Case Study: Fajr Visual Arts Festival)

نویسندگان English

Jamshid Mollaopur 1
Asghar Javani 2
Alireza Khodami 3
1 Department of Art Studies, Faculty of Research Excellence in Art and Entrepreneurship, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 Department of Painting, Faculty of Visual Arts, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran
3 Department of Sociology, Faculty of Social Sciences, Islamic Azad University, Jahrom Branch, Jahrom, Iran
چکیده English

Problem statement: This research aims to study the ideological influences of one of the significant social practices of the Art of the Islamic Revolution, namely the Fajr Visual Arts Festival during the Principlist era, and the manifestation of its cultural values in the characteristics of contemporary Iranian Calligraphy-Painting. The importance of this period in the history of Iran’s cultural developments lies in its efforts to revive and return to the ideals of the Revolution. Therefore, the reflection of cultural values in the discursive structures and the systematization of this event as a crucial institution of ideological regulation and the discursive realizations of the festival are evident and worthy of study.
Research objective: The objective of this research is to explain the cultural values emerging from the Principlist era as manifested in the works and statements of the Fajr Festival, which have led to the systematization of this festival as a discursive tool during this period.
Research method: This study is developmental in terms of its objective and employs a descriptive-analytical method of analysis based on Fairclough’s critical discourse analysis approach. Data were collected through purposeful, non-random sampling from statements, discourses, interviews, documents, and selected works of this festival. The statistical population consists of documents and selected works from the editions of the Calligraphy-Painting section of the Fajr Visual Arts Festival.
Conclusion: The findings of this research indicate that contemporary Calligraphy-Painting in the editions of this festival not only reflects the identity-based, cultural, and ideological elements of the Principlist era but also serves as a discursive tool for consolidating and reproducing cultural and political values.

کلیدواژه‌ها English

  • Critical Discourse Analysis
  • Calligraphy-Painting
  • Contemporary Art
  • Art of the Islamic Revolution
  • Cultural Values
احسانی قمیشلوئی، راحله (1399). تحلیل گفتمان انتقادی نقاشی معاصر ایران از سال 1376 تا 1384 مطالعه موردی: آثار دوسالانه بین‌المللی نقاشی معاصر جهان اسلام [پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه هنر اصفهان]. پایگاه اطلاعات علمی ایران (گنج) https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/4d5d7dff9dc240fcf54509f8701542b3
اخوان کاظمی، بهرام. (1388). گفتمان عدالت در دولت نهم. فصلنامۀ معرفت سیاسی، 2(2)، 195-243.
پاکباز، رویین. (1395). دایرۀ المعارف هنر(سه جلدی). انتشارات فرهنگ معاصر.
قجری، حسینعلی و نظری، جواد. (1392). کاربرد تحلیل گفتمان در تحقیقات اجتماعی. جامعه شناسان.
کشمیرشکن، حمید. (1393). کنکاشی در هنر معاصر ایران. نشر نظر.
گودرزی، مرتضی. (1385). جستجوی هویت در نقاشان معاصر ایران. علمی فرهنگی.
مریدی، محمدرضا (1395). جایزه‌ها و جشنواره‌ها در هنرهای تجسمی کشور، گزارش فرهنگی هشتمین جشنواره تجسمی فجر 1394. پژوهشگاه فرهنگ و هنر و ارتباطات، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مریدی، محمد‌رضا. (1397). گفتمان‌های فرهنگی و جریان‌های هنری ایران. نشر آبان.
یزدی، میثم. (1396). تحلیل گفتمان انتقادی سازمان نقاشی معاصر ایران پس از انقلاب اسلامی با تمرکز بر جشنواره‌ها ودوسالانه‌های نقاشی ملی و بین المللی [رساله دکتری، دانشگاه هنر اصفهان]. پایگاه اطلاعات علمی ایران (گنج) https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/4e1b1415ba4b201b7bb5f1a4c1005381
Alimohammadi Ardakani, J., & Pazhouheshfar, P. (2015). Analysis of Representation of Traditionalist Approach in the Iranian Calligraphic Painting in the 2000s. Negareh Journal, 10(35), 78-92. https://doi.org/10.22070/negareh.2015.256
Amani, H., Bolkhari Ghahi, H., & Jabbari Kalkhoran, S. (2021). Changing the Meaning in the Discourse of Contemporary Iranian Calligraphy from the Perspective of Critical Discourse Analysis. Journal of Art and Civilization of the Orient, 9(31), 51-62. https://doi.org/10.22034/jaco.2021.266825.1180
Amani, H., Bolkhari Ghahi, H., & Jabbari Kalkhoran, S. (2021). Islamic Calligraphy, a Symbol of Resistance to the Process of Westernization (Based on the Theory of Postcolonial Studies). The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 18(100), 21-30. https://doi.org/10.22034/bagh.2021.249115.4670
Fairclough, N. (1995). Media Discourse. Hodder Arnold.
Fairclough, N. (2020). Critical discourse analysis : the critical study of language (R. Ghasemi, Trans.). Andisheeh Ehsan. (Original work published 1995)
Marianne, J., & Phillips, L. (2010). Discourse analysis as theory and method (H. Jalili, Trans.). Nei Publishing. (Original work published 2002)
Mohseni, M. J. (2012). An Inquiry into Fairclough's Theory and His Discourse Analysis Method. Quarterly Journal of Socio-Cultural Knowledge, 3(3), 63-86. https://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/112
Moridi, M. R., & Taghizadegan, M. (2012). Discourse Analysis of the National Art in Iran. Cultural Studies & Communication, 8(29), 139-160. https://www.jcsc.ir/article_15480.html?lang=en
Moridi, M. R., & Taghizadegan, M., & Abdollahi, H. (2013). Local-Global Discourse in the Islamic Art; Discourse Analyses of Art in the Geopolitics of the Islamic World. National Studies Journal, 14(54), 73-97. https://www.rjnsq.ir/article_98889.html?lang=en
Ravanjoo, A. (2022). A Survey on the Modernist Art Movement of Iran in Calligram (Based on the Orientation Towards Traditional and Modern Art Strains). Paykareh Journal, 11(28), 53-66. https://doi.org/10.22055/pyk.2022.175400
Tanhai, H, A., Ravadrad, A., & Moridi, M. R. (2011). A Discourse Analysis Of The Middle East Art. Sociology of Art and Literature, 2(2), 7-40. https://jsal.ut.ac.ir/article_23655.html?lang=en
Zahiri, A. R. (2005). The nature of national identity. Political Science, 8(29), 29-50. https://psq.bou.ac.ir/article_11719.html?lang=en

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما