مقدمه‌ای بر رهیافت کارآفرینی در معماری امروز ایران ( با تأکید بر مشکلات و چالش‌های معماری به‌عنوان فرصت‌های کارآفرینی معماری)

دوره 21، شماره 134
مرداد 1403
صفحه 67-84

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر دکتری معماری اسلامی، گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران.

2 استاد، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران.

چکیده
بیان مسئله: بیان مسئله: بهره‌برداری از دانش به‌عنوان منبع استهلاک‌ناپذیر تولید ثروت موجب افزایش توجه به مفهوم کارآفرینی در علوم مختلف به‌منظور توسعۀ اقتصادی و اجتماعی جوامع برای هماهنگی با تغییرات و همچنین تجاری‌سازی دانش شده است. در این راستا معماری نیز برای بقا و اظهار وجود و هماهنگی با این مفهوم در ساختاری پویا و به‌روز و برای حل مشکلات، فائق‌آمدن بر چالش‌های پیش‌رو و پاسخگویی به خواسته‌ها و نیازهای جامعه بایستی گام بردارد و ذهنیت سنتی خود را با ذهنیت کارآفرینی هماهنگ کرده و از پتانسل‌های مهارتی آن بهره‌برداری کند. پرسش اصلی این پژوهش این است که مفهوم کارآفرینی معماری فرصت‌مبنا چیست؟ این مفهوم دارای چه ساختار، سازوکار، نتایج و آورده‌هایی است؟ و مدل کارآفرینی معماری امروز ایران بر مبنای فرصت‌های کارآفرینی از چه اجزائی تشکیل شده است؟ 
هدف پژوهش: در این پژوهش ضمن پرداختن به ضرورت توجه به مفهوم نوپای کارآفرینی معماری، مدل مفهومی کارآفرینی معماری فرصت‌مبنا ارائه شده و روند شکل‌گیری و جزئیات تحقق این مدل در بستر معماری امروز ایران بررسی شده است. 
روش پژوهش: این تحقیق کاربردی-توسعه‌ای با رویکرد آمیخته با ترکیب دو روش کیفی و کمی است. گردآوری داده‌ها از نوع اکتشافی و در دو گام است؛ اول، حوزۀ معماری که در آن برای یافتن ابعاد مشکلات، نقص‌ها و چالش‌های معماری امروز ایران از روش فراترکیب استفاده شده است و در گام دوم با هدف اعتبارسنجی ابعاد و مؤلفه‌های استخراج‌شده، تکنیک دلفی فازی به‌کار رفته است. جامعۀ آماری گام اول شامل 59 سند (مقالۀ علمی-پژوهشی) و گام دوم خبرگان حوزهۀمعماری (39 نفر)  است که براساس نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شده‌اند. از طریق روش فراترکیب 11 بُعد کلان مشکلات، نقص‌ها و چالش‌های معماری امروز ایران به‌عنوان فرصت‌های کارآفرینی معماری در جامعۀ ایران شناسایی شد. همۀ ابعاد کلان مشکلات و مؤلفه‌های مربوط به آن، با درنظرگرفتن لزوم توجه به مفهوم نوپای کارآفرینی معماری با استفاده از روش دلفی فازی به تأیید و اعتبارسنجی خبرگان رسید و مدل اولیه از ساختار فرایند کارآفرینی معماری فرصت‌مبنا ترسیم شد.
نتیجه‌گیری: مطابق مدل به‌دست‌آمده، برای تحقق کسب‌و‌کارهای نوپا در عرصۀ معماری می بایست فرصت‌های کارآفرینی معماری که بخش اعظمی از آن منتج از مشکلات، چالش‌ها و ضعف‌های معماری معاصر ایران است، بررسی شوند تا فرایند کارآفرینی معماری در تعامل معماری با دانش کارآفرینی و مهارت‌های آن شکل گیرد. به‌این‌ترتیب می‌توان از تمام مزایا و منافع کارآفرینی در معماری بهره برد و از آن برای رفع مشکلات و چالش‌های معماری، ایجاد اشتغال و رفاه، توسعۀ پایدار در ابعاد مختلف و خلق و حفظ ارزش‌های جامعۀ معماری ایران استفاده کرد. 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Introduction to the Entrepreneurial Approach in Contemporary Architecture in Iran (With a Focus on the Problems and Challenges of Architecture as Opportunities for Architectural Entrepreneurship)

نویسندگان English

Mojtaba Roshan 1
Mohammad Taghi Pirbabaei 2
Mohammad Ali Keynejad 2
1 Ph.D. Candidate in Islamic Architecture , Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran.
2 Professor, Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran.
چکیده English

Problem statement: Utilizing knowledge as an inexhaustible source of wealth creation has drawn the attention of scholars to the concept of entrepreneurship in various disciplines to achieve the economic and social development of societies, adapt to changes, and commercialize knowledge. In this regard, architecture must also take steps to ensure its survival and presence, and to synchronize with this concept in a dynamic and up-to-date structure to solve problems, overcome challenges, and respond to the demands and needs of society. It must align its traditional mindset with an entrepreneurial mindset and utilize its skill potential. The main question of this study is: What is the concept of opportunity-based architectural entrepreneurship? What is its structure, mechanisms, results, and contributions? And what are the components of the entrepreneurial model of Iran’s architecture presently based on entrepreneurial opportunities?
Research objective: This study, while addressing the necessity of attention to the emerging concept of architectural entrepreneurship, presents a conceptual model of opportunity-based architectural entrepreneurship and examines the formation process and details of the realization of this model in the context of today’s architecture in Iran.
Research Method: The present study is applied-developmental using a mixed approach, combining qualitative and quantitative methods. Data collection was exploratory and carried out in two steps; first, in the field of architecture, the meta-synthesis method was used to find the dimensions of problems, deficiencies, and challenges of today’s architecture in Iran, and in the second step, the Fuzzy Delphi technique was used to validate the extracted dimensions and components. The statistical population of the first step included 59 scientific research documents, and the second step included 39 architectural experts selected based on purposive sampling. Through the meta-synthesis method, 11 macro-level problems, deficiencies, and challenges of today’s architecture in Iran were identified as entrepreneurial opportunities in the Iranian architecture field. All macro-level problem dimensions and their associated components were validated and verified by experts using the fuzzy Delphi method owing to the necessity of attention to the emerging concept of architectural entrepreneurship, and the initial model of the opportunity-based architectural entrepreneurship process was outlined.
Conclusion: According to the obtained model, to realize start-ups in the field of architecture, the architectural entrepreneurship opportunities, a large portion of which stem from the problems, challenges, and weaknesses of contemporary Iranian architecture, must be examined so that the architectural entrepreneurship process can take shape through the interaction of architecture with entrepreneurial knowledge and its associated skills. In this way, one can leverage all the benefits and advantages of entrepreneurship in architecture and use them to address architectural problems and challenges, create employment and welfare, achieve sustainable development in various dimensions, and create and preserve the values of the Iranian architectural community.

کلیدواژه‌ها English

  • Entrepreneurship
  • architectural entrepreneurship
  • opportunity-based entrepreneurship
  • problems and challenges
  • Iranian architecture
ابویی، رضا و جعفری قوام‌آبادی، نسیم. (1393). نما، سیمای بافت تاریخی و منظر فضای عمومی در قوانین ملی، ضوابط و مقررات محلی و وظایف مدیریت شهری. معماری و شهرسازی ایران، (8)، 16-1. https://doi.org/10.30475/isau.2015.61990
احمدپور داریانی، محمود. (1389). کارآفرینی: تعاریف، نظریات، الگوها. جاجرمی.
احمدی، محمد؛ انصاری، مجتبی و بمانیان، محمدرضا. (1400). داده‌کاوی هندسی و گرامر شکلی رابطۀ ساختار فضایی مسکن و سبک زندگی اسلامی ایرانی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری‌های نوین معماری و شهرسازی، ۱۱(۱)، 1-14. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-47403-fa.html
اسماعیلی، مرتضی؛ مهدوی، مرجان و عبدالمحمدی، محیا. (1401). بررسی شاخص‌های مؤثر بر آموزش نوین معماری در دانشگاه‌های نسل سوم به روش دلفی (مورد مطالعه: دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه سوره). رهپویۀ معماری و شهرسازی، 1(2)،34-23. https://doi.org/10.22034/rau.2022.561472.1006
اسمعیل‌پور، نجما؛ هروی، زهرا و حیدری هامانه، الهام. (1398). بررسی علل وقوع تخلفات ساختمانی در شهرهای ایران با تأکید بر نقش شهرداری (مطالعه موردی: محدودۀ منطقۀ 3 شهر یزد). مطالعات شهری، 8(31)، 30-17. https://doi.org/10.34785/J011.2019.225 
اکرمی، غلامرضا و دامیار، سجاد. (1396). رویکردی نو به معماری بومی در رابطۀ ساختاری آن با معماری پایدار. هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 22(1)، 29-40. https://doi.org/10.22059/jfaup.2017.62263 
امینی آحور؛ سعید، طوفان، سحر و بلیلان اصل، لیدا. (1401). مطالعۀ پدیدارشناسانۀ بحران هویت فرهنگی در معماری ابنیۀ مذهبی شهر تهران بعد از انقلاب اسلامی با تأکید بر روند شهرنشینی در ایران. راهبرد اجتماعی فرهنگی، 11(1)، 130-164. https://doi.org/10.22034/scs.2022.147600
آبی‌نما، آرش؛ کاملی، محسن و باور، سیروس. (1401). شناسایی موانع اجتماعی، فردی و آموزشی پیش‌روی فارغ‌التحصیلان معماری جهت ایفای نقش مؤثر در جامعه. هویت شهر، 16(3)، 33-44. https://doi.org/10.30495/hoviatshahr.2022.18025 
آصفی، مازیار و ایمانی، الناز. (1391). ارزیابی چالش‌های فناوری‌های نوین در معماری و تعامل آن با ارزش‌های معماری اسلامی ایران. باغ نظر، 9(21)، 34-21. https://www.bagh-sj.com/article_1700.html
آصفی، مازیار و ایمانی، الناز. (1393). ریشه‌یابی و شناخت عوامل دگرگون‌ساز روح معماری گذشته ایران در گذر زمان، اصالت گذشته، تازگی اکنون. هویت شهرٍ 8(19)، 76-63. https://sanad.iau.ir/Journal/hoviatshahr/Article/795445 
آهنچیان، محمدرضا و قرونه، داود. (1398). کارآفرینی آموزشی. سمت.
بارن، رابرت و شین، اسکات. (1396). کارآفرینی: دیدگاه فرایندی (ترجمۀ محمدرضا زالی و رضوان ولایتی شکوهی). دانشگاه تهران.
بمانیان محمدرضا و ترابی، مهسا سادات. (1398). بازشناسی ریشه‌های اعتقادی مسئله بازیافت در معماری ایرانی اسلامی؛ با رویکرد مبتنی بر نظریۀ داده بنیاد. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری‌های نوین معماری و شهرسازی، ۹ (۳)، ۱۶۷-۱۷۵. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-35337-fa.html
بهنوا بابک و پورزرگر محمدرضا. (1402). واکاوی نقش فناوری‌های نوین بر ساختار کالبدی ساختمان‌های منتخب معماری معاصر ایران ۱۳۶۰-۱۴۰۰. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری‌های نوین معماری و شهرسازی، ۱۳(۱)، 30-۴۷. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-63875-fa.html
بیتی، حامد؛ قره‌بگلو، مینو و نظرزاده عنصرودی، ائلناز. (1400). میزان کارآمدی برنامۀ مصوب آموزش مسکن (طرح معماری 5) بر اساس انتظارات جامعۀ حرفه‌ای از فارغ‌التحصیلان رشتۀ معماری- بررسی موردی: جامعۀ حرفه‌ای شهر تبریز. نامۀ معماری و شهرسازی، 14(33)، 143-127. https://doi.org/10.30480/aup.2021.3316.1697 
پیربابایی، محمد تقی و سلطان‌زاده، محمد. (1394). مقدمه‌ای بر صورت‌بندی میدان معماری معاصر ایران براساس «نظریۀ میدان» بوردیو.  هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 20(2)، 84-73. https://doi.org/10.22059/jfaup.2015.56719
تفضلی، زهره. (1394). فهم معماری به منزلۀ یک رشتۀ دانشگاهی مقتضیات و امکان‌ها، فرض‌ها و پرسش‌ها. صفه، 25(4)، 26-5. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100267.html?lang=fa
جاویدمهر، ملیحه؛ اقبالی، سید رحمان و ذوالفقارزاده، حسن. (1400). تأثیر انتخاب‌های مخاطبان بر تحولات کالبدی معماری معاصر ایران تحت فضای رسانه‌ای. رسانه، 16(1)، 27-1. 
جمیری، وحیده؛ حاتمی، جواد؛ فتحی آذر، اسکندر و پاکدل فرد، محمدرضا. (1389). بررسی میزان انطباق برنامۀ درسی رشتۀ کارشناسی مهندسی معماری با نیازهای بازار کار در ایران. مطالعات برنامۀ درسی آموزش عالی، 1(2)، 111-133.
حبیب، فرح و حسینی، اکرم. (1389). تحلیلی از معماری معاصر ایران در رویارویی با پدیدۀ جهانی‌شدن. هویت شهر، 4(6)، 38-29. https://journals.srbiau.ac.ir/article_1120.html
حبیبی، آرش؛ ایزدبار، صدیقه و سرافرازی، اعظم. (1393). تصمیم‌گیری چندمعیارۀ فازی. کتیبه گیل.
حجت، عیسی و آقالطیفی، آزاده. (1389). تأملی در نقش مخاطب در کیفیت معماری امروز ایران. هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 2(42)، 35-25. https://jfaup.ut.ac.ir/article_22611.html?lang=fa
حجت، عیسی. (1382). آموزش معماری و بی‌ارزشی ارزش‌ها. هنرهای زیبا، 14(14)،70-63. https://journals.ut.ac.ir/article_10814.html
خانی‌جزنی، جمال. (1387). اصول و مبانی فرهنگ کارآفرینی. مهر راوش.
داریوش، بابک؛ دستیار، فاطمه و دستیار، مریم. (1400). تأثیر جهانی‌شدن بر معماری مسکن شهری در ایران. هنر و تمدن شرق، 9(33)، 32-21. https://doi.org/10.22034/jaco.2021.287839.1198
رزاقیان، فرزانه. (1401). تحلیل و ارزیابی عوامل مؤثر مدیریتی براساس ضوابط ساخت‌وساز سبز در کلانشهر مشهد. مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 13(48)، 126-101. https://doi.org/10.22034/jargs.2023.373925.0
رستمی نجف‌آبادی، مصطفی و جهانبخش، عباس. (1392). راهکارهای ارتقای نقش دروس فنی در توان حرفه‌ای فارغ التحصیلان کارشناسی معماری. مطالعات تطبیقی هنر، 3(6)، 111-99.
رهایی، امید و قائم مقامی، پروین. (1392). محیط‌زیست و تدابیر پایدار در طراحی ساختمان‌های آینده. علوم و تکنولوژی محیط زیست، 15(2)، 146-135. https://journals.srbiau.ac.ir/article_2484_500.html
رئیسی، محمدمنان. (1395). علت کاوی بحران هویت در معماری و شهرسازی معاصر ایران. هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 21(4)، 74-63. https://doi.org/10.22059/jfaup.2017.61657
رئیسی، محمدمنان. (1396). درآمدی بر تأثیرات مبانی سکولاریسم بر معماری و شهرسازی معاصر ایران. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 9(2)، 162-135. https://doi.org/10.22631/isih.2017.1796.2376
رئیسی، محمدمنان. (1400). تحلیل تأثیرات اقتصاد لیبرال سرمایه‌داری بر افول سبک زندگی اسلامی در معماری و شهرسازی معاصر ایران. راهبرد فرهنگ، 14(54)، 101-73. https://doi.org/10.22034/jsfc.2021.97263
زرافشانی، محمدعلی؛ طهماسبی، ارسلان و بایزیدی، قادر. (1400). بررسی آموزش معماری در دانشگاه‌های ایران در راستای حل بحران هویت معماری معاصر ایران. مطالعات هنر اسلامی، 18(42)، 187-175.  https://doi.org/ 10.22034/ias.2021.288751.1622
سخدری، کمال. (1399). ارائۀ چارچوب سنجش‌پذیری سازۀ فرصت در پژوهش‌های کارآفرینی با استفاده از رویکرد فراترکیب. توسعۀ کارآفرینی، 13(2)، 254-235. https://doi.org/10.22059/jed.2020.302898.653356
سیمونی، پیونیک و عباسی، مریم. (1399). ارزیابی رابطۀ آموزش دانشگاهی و فعالیت حرفه‌ای در رشته‌های معماری و شهرسازی نمونه تفصیلی: دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه هنر. هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 25(1)، 54-43. https://doi.org/10.22059/jfaup.2021.307181.672505
شاه حسینی، حبیب؛ خندانی، نادیا و کوره‌پز، رعنا. (1401). ارزیابی سیستماتیک مقالات معماری مجلات علمی-پژوهشی ایران و انتشارات Elsevier :q1. باغ نظر، 19(115)، 20-5. https://doi.org/10.22034/bagh.2022.323996.5092 
شریفیان، سید سهیل. (1394). تبیین الگوی آموزش تا عمل در نظام آموزش معماری ایران. مطالعات محیطی هفت حصار، ۳(۱۲) ،۲۷-۳۶. http://hafthesar.iauh.ac.ir/article-1-312-fa.html
شورت، ادموند سی. (1398). روش‌شناسی مطالعات برنامۀ درسی (ترجمۀ محمود مهرمحمدی و همکاران). سمت.
صالح آهنگر، مژگان؛ تیزقلم زنوزی، سعید و جاویدی‌نژاد، مهرداد. (1401). تحلیل و ارزیابی عملکرد روش‌های فرهنگ‌سازی اصول پایه‌ای معماری در جامعۀ ایران. هویت شهر، 16(1)، 98-87. https://doi.org/10.30495/hoviatshahr.2022.17340
صالحی، سعید؛ نقی‌زاده، محمد و حبیب، فرح. (1394). تبیین چگونگی ارتباط هنرمند و مخاطب در اثر معماری به‌عنوان خالق عامل معرفت. مدیریت شهری، 14(41)، 123-107.
صداقتی، عباس و حجت، عیسی. (1398). محتوای آموزش معماری در ایران و میزان موفقیت دورۀ کارشناسی در انتقال این محتوا. مطالعات معماری ایران، 8(15 )، 112-91. https://doi.org/10.22052/1.15.91
طاقی، زهرا. (1387). تأملی در تبعات رشد کمی دورۀ کارشناسی معماری در دانشگاه‌های کشور. صفه، 17(2-1)، 134-125. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100066.html?lang=fa
طهموری، علی؛ منصوری بهروز و عزیزی، شادی. (1401). وجه نمادین فناوری در تولید می‌راث معماری معاصر. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری‌های نوین معماری و شهرسازی، ۱۲ (۳) ،۲۲-۴۱. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-61722-fa.html
ظفرمندی، سویل و ایمانی، نادیه. (1394). معماری رومی در مقابل معماری بومی بررسی خصوصیات گرایش موسوم به کلاسیک در معماری معاصر تهران. صفه، 25(4)، 50-27. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100266.html?lang=fa
علایی، علی. (1389). افزایش تعداد پذیرفته‌شدگان رشتۀ مهندسی معماری و تبعات آن. صفه، 20(3-4)، 41-48. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100390.html?lang=fa
علی محمدی، پریسا. (1386). نقش تجـربه با واسطـۀ (رسانـه‌ای) در شنـاخت دانشجویـان معمـاری معاصر ایـران. هویت شهر، 1(1)، 63-74.
علیزاده، سمیه و اصغری زمانی، اکبر. (1400). بررسی تغییرات تراکم‌های ساخت‌و‌ساز در کلان شهرهای ایران (مطالعه موردی شهرک زعفرانیۀ کلانشهر تبریز). پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 2(5)، 15-31. https://jurs.znu.ac.ir/article_248178.html
علیلو، مهدی؛ میرغلامی، مرتضی؛ هاشم‌پور، پریسا و مولایی، اصغر. (1400). ارزیابی ضوابط و مقررات شهرسازی ملاک عمل در ساختار فضایی محلۀ یاغچیان با نگرش مؤلفه‌های فرهنگ اسلامی. دانش شهرسازی، 5(1)، 87-111. https://doi.org/10.22124/upk.2020.16592.1483
غریب‌پور، افرا و میر محمد صادقی، رامتین. (1400). بررسی تطبیقی برنامۀ آموزشی دورۀ کارشناسی معماری در ایران با شش دانشگاه برتر جهان. صفه، 31(2)، 60-39. https://doi.org/10.52547/sofeh.31.2.39 
فردپور، سارا. (1401). تقابل و تعامل اصالت معنایی و مصالح مدرن ساختمانی در آثار معماری امروز ایران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی، 13(2)، 42-62. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-59859-fa.html
فرهنگدوست، هادی؛ فرکیش، هیرو و حنایی، تکتم. (1401). تحول‌شناسی مبانی نظری معماری و شهرسازی معاصر؛ گذار از گفتمان تأثیرپذیری به تأثیرگذاری. مطالعات میان‌رشته‌ای معماری ایران، 1(2)، 103-71. https://doi.org/10.22133/isia.2023.371008.1025
فلیک، اووه. (1401). درآمدی بر تحقیق کیفی (ترجمۀ هادی جلیلی). نی.
قیومی بیدهندی، مهرداد. (1390). گفتارهایی در مبانی و تاریخ معماری و هنر. علمی و فرهنگی.
کاظمی، محمد. (1396). راهکارهای افزایش بهره‌وری انرژی ساختمان. صفه، 27(4)، 37-46. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100419.html?lang=fa 
کرباسی، عاطفه. (1391). معماری امروز و ابهامی در باب ثابت و متغیر. هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 17(3)، 70-61. https://doi.org/10.22059/jfaup.2012.30374
گرجی مهلبانی، یوسف. (1389). آموزش معماری امروز و چالش‌های آینده. فناوری آموزش، 4(2)، 125-136. https://doi.org/10.22061/tej.2010.1349
گوران، شیرین؛ فروتن، منوچهر و دژدار، امید. (1401). تبیین مؤلفه‌های تأثیرگذار برون‌دانشگاهی آموزش معماری بر معماران معاصر ایران از دیدگاه اساتید دانشگاه. باغ نظر، 19(112)، 92-81. https://doi.org/10.22034/bagh.2022.288974.4902 
لطیفی اسکویی، مرجان؛ محمودی، سیدامیر سعید، و ناظمی، الهام. (1399). شناخت و امکان‌سنجی بکارگیری سیستم مدل‌سازی اطلاعات ساختمان (BIM) در آموزش معماری ایران. معماری و شهرسازی ایران، 11(19 )، 165-145. https://doi.org/10.30475/isau.2020.222331.1368 
لعل‌بخش، عترت؛ قبادیان، وحید و عزیزی، شادی. (1399). ارائۀ مدلی برای آموزش مشارکتی در طراحی معماری در دانشکده‌های ایران. رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 11(42)، 338-317.  https://jedu.marvdasht.iau.ir/article_4168.html 
مبینی دهکردی، علی؛ احمدی، حسن و دلاور، علی. (1397). طراحی مدل شایستگی‌های کارآفرینی راهبردی مدیران ارشد کشور. مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، 2 (7)، 127-150. https://issk.sndu.ac.ir/article_312.html
مختاری، بهاره؛ پورزرگر، محمدرضا و طاهایی، سید عطاءالله. (1400). بررسی تحلیلی ارتباط فرهنگ با دروس پایه در راستای ارتقای کیفی آموزش در دانشکده‌های معماری ایران. فرهنگ در دانشگاه اسلامی، 11(40)، 532-505. https://.doi.org/10.22034/ciu.2021.1142
معظمی، منوچهر و حجت، عیسی. (1396). ریشه‌های گسست و گم‌گشتگی فرهنگی در معماری معاصر ایران. معماری و شهرسازی آرمان شهر، 10(21)، 112-103. https://www.armanshahrjournal.com/article_58586.html?lang=fa 
معظمی، منوچهر. (1394). معماری معاصر ایران، جامعۀ کوتاه ‌مدت - معماری کوتاه ‌مدت. فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی، ۱ (۱)، ۳۹-۶۲. http://dx.doi.org/10.29252/ciauj.1.1.39 
موسویان، سمیه و امین‌زاده گوهریزی، بهناز. (1401). تبیین مؤلفه‌های زیبایی‌شناسی معماری مبتنی بر تجربۀ مخاطب (موردپژوهی: بناهای فرهنگی شاخص در شهر تهران). باغ نظر، 19(113)، 62-45. https://doi.org/10.22034/bagh.2022.302389.4987
مهاجرمیلانی، آزاده و عینی‌فر، علیرضا. (1399). نقش ضوابط در تحولات مسکن تهران. هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 25(4)، 41-31. https://doi.org/10.22059/jfaup.2021.207144.672472 
مهدوی‌نژاد، محمدجواد و طالب هاشمی، سیده سارا. (1396). نقش کیفیت طراحی و اجرا در تحقق مفهوم هویت در معماری معاصر ایران. اندیشۀ معماری، 1(1)، 105-94. https://at.journals.ikiu.ac.ir/article_288.html 
ناری قمی، مسعود و نقره‌کار، سلمان. (1395). چشم‌اندازی به جایگاه فناوری معماری در منظومۀ حکمت اسلامی. پژوهش‌های معماری اسلامی، 4(3)، 93-76. http://jria.iust.ac.ir/article-1-548-fa.html
ناری قمی، مسعود. (1396). نظریۀ معماری اسلامی یا نظریۀ اسلامی معماری: نقدی بر اصالت اسلامی رویکردهای نظری و عملی در دوران معاصر. فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی، ۳ (۲) ،۱۷-۳۱. http://.doi.org/10.29252/ciauj.3.2.17
ناری قمی، مسعود؛ دامیان، سجاد و ملایری، سپیده. (1398). تبیین میزان اثربخشی آموزش های پایه معماری به مخاطب عام نوجوان (موردپژوهی: خوانش نماهای معماری). هویت شهر، 13(4)، 75-90. https://srb.sanad.iau.ir/fa/Article/794077?FullText=FullText
نعیمی طرئی، پیراسته. (1400). تحلیلی بر بازنمود سبک زندگی اسلامی-ایرانی در معماری مجتمع‌های مسکونی (مورد مطالعه: نشیمن و پذیرایی در مجتمع‌های مسکونی شهر تبریز). فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی، 6(1)، 175-157. http://.doi.org/10.52547/ciauj.6.1.157
Adusei, M. (2016). Does Entrepreneurship Promote Economic Growth in Africa? African Development Review, 28(2), 201–214. https://doi.org/10.1111/1467-8268.12190
Alonso, M.A.P., Sanchez, J.C., Maditinos, D. (2016). Entrepreneurial Opportunities Perception and Intentions within European Innovation-Driven Economies Under the Shadow of a Financial Crisis. In: M. Bilgin & H. Danis (eds.). Entrepreneurship, Business and Economics (Vol. 1.). Springer, 3-13. https://doi.org/10.1007/978-3-319-27570-3_1
Alvarez, Sh. A. & Barney. J. B. (2007). Discovery and creation: alternative theories of entrepreneurial action. Strategic Entrepreneurship Journal, 1(1-2), 11–26. https://doi.org/10.1002/sej.4
Ardichvili, A., Cardozo, R. & Ray, S. (2003). A theory of entrepreneurial opportunity identification and development. Journal of Business Venturing,18(1), 105-123. https://doi.org/10.1016/S0883-9026(01)00068-4
Barringer, B.R. & Ireland, R.D. (2019). Entrepreneurship: Successfully Launching New Ventures (What’s New in Management). Pearson.
Berglund, M. (2019). The architect as entrepreneur (Published master’s thesis). Department of Architecture, Chalmers University of Technology, Göteborg, Sweden.
Bouzon, M., Govindan, K., Rodriguez, C. M.T. & Campos, L. MS. (2016). Identification and analysis of reverse logistics barriers using fuzzy Delphi method and AHP. Resources Conservation and Recycling, 108, 182-197.  http://dx.doi.org/10.1016/j.resconrec.2015.05.021
Cambridge Dictionary. (1995). Meaning of entrepreneurship in English. Retrieved from https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/entrepreneurship
Casson, M. C. (1982). The Entrepreneur: An Economic Theory. Barnes & Noble Books. https://books.google.com/books/about/The_Entrepreneur.html?id=vo-0aXjiLcoC
Channal, G.P & Natikar, K.V. (2022). Differential Effects of Entrepreneurship Development Programme on Dimensions of Entrepreneurship. Indian Research Journal of Extension Education, 22(2), 6-12. http://dx.doi.org/10.54986/irjee/2022/apr_jun/6-12
Cheng, C.H. & Lin, Y. (2002). Evaluating the best main battle tank using fuzzy decision theory with linguistic criteria evaluation. European Journal of Operational Research, 142(1), 174–186. https://doi.org/10.1016/S0377-2217(01)00280-6
Croci, C.L. (2016). Is Entrepreneurship a Discipline (Senior Honors B.S.’s thesis in Business Administration option in Entrepreneurial Studies). Department of Decision Sciences, Paul College, University of New Hampshire, Durham. https://scholars.unh.edu/honors/296/
Davidsson, P. (2015). Entrepreneurial opportunities and the entrepreneurship nexus: A re-conceptualization. Journal of Business Venturing, 30(5), 674–695. https://doi.org/10.1016/j.jbusvent.2015.01.002
Dean, T. J. & McMullen, J. S. (2007). Toward a theory of sustainable entrepreneurship: Reducing environmental degradation through entrepreneurial action. Journal of Business Venturing, 22(1), 50-76. https://doi.org/10.1016/j.jbusvent.2005.09.003
Diandra, D. & Azmy, A. (2020). Understanding Definition of Entrepreneurship. Journal of Management Accounting and Economics, 7, 2020-2383. https://www.ijmae.com/article_114343.html
Drucker, P. (2014). Innovation and entrepreneurship. Routledge.
Grégoire, D. A. & Shepherd, D. A. (2012). Technology-market combinations and the identification of entrepreneurial opportunities: An investigation of the opportunityindividual nexus. Academy of Management Journal, 55(4), 753-785. http://dx.doi.org/10.5465/amj.2011.0126
Gutman, R. (2010). Architecture the enrepreneurial profession. In D. Cuff (Ed.), Architecture from the Outside in: Selected Essays by Robert Gutman. Princeton Architectural Press, 32-41. https://books.google.com/books?id=HtURnTISkVYC&printsec=copyright#v=onepage&q&f=false
He, J., Nazari, M., Zhang, Y. & Cai, N. (2020). Opportunity-based entrepreneurship and environmental quality of sustainable development: A resource and institutional perspective. Journal of Cleaner Production, 256, 120390. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.120390
Hessels, J. & Naudé, W. (2019). The Intersection of the Fields of Entrepreneurship and Development Economics: A Review towards a New View. Journal of Economic Surveys, 33(2), 389-403. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3069446
İlerisoy, Z. Y., Aycı, A., Ayci, H. & Kınacı, E. (2021). Impacts of architectural education on entrepreneurial intention: a case study of senior architects from six universities in Turkey. International Journal of Architectural Research Archnet-IJAR, 15(3), 719-737. https://doi.org/10.1108/ARCH-11-2020-0269
Kang, B.O. (2011). A study on the influence of CEO’s entrepreneurship in SMEs on business performance: franchise business (Unpublished Ph.D.’s thesis). Graduate School of Chung-Ang University.
Karimi, S., Biemans, H. J.A., Naderi Mahdei, K.; Lans, Th.; Chizari, M. & Mulder, M. (2015), Testing the relationship between personality characteristics, contextual factors and entrepreneurial intentions in a developing country. International Journal of Psychology, 52(3), 227-240. http://dx.doi.org/10.1002/ijop.12209
Kuo, Y.F. & Chen, P.C. (2008). Constructing performance appraisal indicators for mobility of the service industries using Fuzzy Delphi Method. Expert Systems with Applications, 35(4), 1930–1939. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2007.08.068
Lavanya Latha, K. & Murthy, K. B.E.V.V.N. (2009). Problems of small‐scale entrepreneurs in Nellore District. Journal of Chinese Entrepreneurship, 1(3), 268–278. http://.doi.org/10.1108/17561390910999542
Lawson, B. (2005). How Designers Think – The Design Process Demystified. Routledge.
Lee, B. (2019). Human capital and labor: The effect of entrepreneur characteristics on venture success. International Journal of Entrepreneurial Behaviour & Research, 25(1), 29-49. https://doi.org/10.1108/IJEBR-10-2017-0384