شناسایی مراکز شهری با استفاده از فعالیت‌ها و عملکردهای شهری (نمونۀ پژوهشی مراکز شهری کلان‌شهر تبریز)

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران،تهران، ایران.

2 دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران،تهران، ایران

3 دانشگاه تهران، پردیس هنرهای زیبا

چکیده

بیان مسئله:رشد سریع جمعیت، افزایش جمعیت شهرنشین و نیروهای محرکه، منجر به تحول شهری سریعی شده‌اند که به صورت فرآیندی مداوم، شکل و ساخت شهرها را دگرگون می‌کنند. توسعه و تحول سریع شهری همیشه مشکلاتی را به دنبال خود دارد، به ویژه زمانی که این امر بدون برنامه اتفاق افتاده باشد و ساخت شهری کلان‌شهرها را از حالت تعادل خارج نماید. یکی از تحولات بزرگی که در ساخت شهری کلان‌شهر تبریز به وقوع پیوسته است، افزایش مراکز شهری جدید با نقش‌های عملکردی جدید و افزایش تراکم در قسمت‌های خاصی از این کلان‌شهر است که نتیجة این اقدامات، تحولات فضایی نامتعادل در ساخت شهری است. این مقاله به دنبال یافتن پاسخ این پرسش است که توزیع فضایی مراکز شهری در کلان‌شهر تبریز چه تأثیری در تعادل یا عدم تعادل فضایی ساخت شهری این کلان‌شهر دارد؟ قبل از پرداختن به سؤال قبل، این سؤال مطرح می‌شود که مراکز شهری چگونه شناسایی می‌شوند؟
هدف:بررسی میزان تأثیرپذیری تحولات فضایی ساخت شهری کلان‌شهر تبریز از مراکز شهری به‌وجودآمده طی دهه‌های اخیر هدف اصلی این مقاله است و هدف دیگر، ارائة روشی علمی برای شناسایی مراکز شهری.
روش تحقیق: این پژوهش از نظر هدف پژوهش جزو پژوهش‌های کاربردی و از نظر روش جمع‌آوری اطلاعات جزء روش‌های کتابخانه‌ای و میدانی بوده که با استفاده از روش توصیفی
– تحلیلی انجام شده است و از سیستم اطلاعات جغرافیایی برای توصیف و تحلیل داده‌ها و نقشه‌ها بهره گرفته است.
نتیجه‌گیری:نتایج تحقیق نشان می‌دهد که ساخت شهری کلان‌شهر تبریز طی دهه‌های گذشته تحولات فراوان کالبدی را به خود دیده است. دگرگونی در ساخت آن اغلب در قسمت‌های شرقی و شمال شرقی به وقوع پیوسته است که از آن جمله می‌توان به شکل‌گیری سه مرکز شهری جدید (آبرسان، ولیعصر، باغمیشه-شهیدفهمیده) اشاره کرد. توزیع جغرافیایی مراکز شهری، ساخت شهری کلان‌شهر تبریز را از حالت تعادل خارج کرده است که در طرح‌های توسعة آتی، بایستی این مهم مدنظر قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Impact of Urban Centers on the Urban Structure Transformation in Tabriz Metropolis

نویسندگان [English]

  • Hassan Vahdani charzekhon 1
  • Behnaz Aminzadeh 2
  • Hamid Reza Parsi 3
1 Ph. D. Candidate in Urban Planning University of Tehran, Iran.
2 University of Tehran, Iran.
3 University of Tehran, Iran.
چکیده [English]

Problem statement:Urban population rapid growth and driving forces have led to the rapid urban transformation, which transforms the form and structure of cities, in the continuous process. Always the urban transformation has adverse effects, especially when it is happening without any plans, which this makes the urban structure of metropolis unbalanced.
One of the major transformations that have taken place in the structure of Tabriz metropolis is the increase of new urban centers with new functional roles and increasing density in certain parts of this metropolis. The result of this transformation is the unbalanced spatial development in the urban structure of Tabriz. This paper is an attempt to answer this question : How does the spatial distribution of urban centers in Tabriz Metropolis affect the spatial balance or spatial imbalance of the urban structure of this metropolis? Before answering the previous question, it is asked how urban centers are identified and analyzed?
Research Objectives:The main purpose of this research is to investigate the impact of new urban centers on the spatial transformation of Tabriz metropolis urban structure during the recent decades, another purpose of this paper is to provide a scientific method for identifying urban centers.
Research method: This research is a theoritical- practical and applied research. Data were gathered through surveying and docments for the descriptive-analytical method and GIS is used to describe and analyze data and maps.
Conclusion:The results of the research show that the transformation and new urban centers, as well as urban transformation and its structural reaction, have been shaped by the dialectical relationship between urban structure and driving forces (structure and agency).It also became clear that the spaces of action and power (urban structure and urban spaces) have beencreated by factors of action and power (capital and rent), in which the share of the state sector and financial institutions and shopping centers in the transformation of the urban structure have been significant. The urban structure of Tabriz metropolis has seen many transformations in its structure over the past decades, the transformation in its structure has often occurred in the eastern and northeastern parts of the metropolis, including the formation of three new urban centers (1-Abrasan 2-Valiasr 3-Baghmīṣhe-Shahid-e-Fahmideh) in these areas. The geographical and spatial distribution of urban centers has unbalanced the structure of the Tabriz metropolis, which should be considered in future urban development plans.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Spatial balance
  • Spatial transformation
  • Urban centers
  • Polycentric

سیف‌الدینی، فرانک. (1378). فرهنگ واژگان برنامه‌ریزی شهری و منطقه ای. دانشگاه شیراز.

شهرداری تبریز. (1389). آمارنامه شهرداری کلانشهر تبریز. چاپ اول.

شهرداری تبریز. (1390). آمارنامه شهرداری کلانشهر تبریز. چاپ اول.

شهرداری تبریز. (1391). آمارنامه شهرداری کلانشهر تبریز. چاپ اول.

شهرداری تبریز. (1392). آمارنامه شهرداری کلانشهر تبریز. چاپ اول.

شهرداری تبریز. (1393). آمارنامه شهرداری کلانشهر تبریز. چاپ اول.

شهرداری تبریز. (1394). آمارنامه شهرداری کلانشهر تبریز. چاپ اول.

عزیزی، محمد مهدی. (1383). ت‍راک‍م‌ در ش‍ه‍رس‍ازی‌: اص‍ول‌ و م‍ع‍ی‍اره‍ای‌ ت‍ع‍ی‍ی‍ن‌ ت‍راک‍م‌ ش‍ه‍ری. تهران : دانشگاه تهران.

مرکز آمار ایران.  (1375). سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1375، تهران .

مرکز آمار ایران. (1385). سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1385.تهران .

مرکز آمار ایران. (1390). سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390. تهران.

مرکز آمار ایران .(1395). سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1395. تهران .

مهندسین مشاور عرصه. (1374). طرح توسعه و عمران و حوزه نفوز شهر تبریز. جلد 18.

مهندسین مشاور مرجان. (1359). طرح تفصیلی تبریز، سازمان مسکن و شهرسازی استان آذربایجان شرقی.

مهندسین مشاور معماری و شهرسازی زیستا. (1385). طرح تفصیلی تبریز. سازمان مسکن و شهرسازی استان آذربایجان شرقی.

موریس، جیمز. (1369).  تاریخ شکل شهر تا انقلاب صنعتی. ت : راضیه رضا زاده. تهران : دانشگاه علم وصنعت ایران.

•Anas, A., Arnott, R. & Small, K. A. (1998). Urban Spatial Structure. Journal of Economic Literature, (36): 1426-1464.

•Batty, M., Besussi, E., Maat, K. & Harts, J. (2004). Representing multifunctional cities: Density and diversity in space and time. Built Environment, (30): 324–337.

•Batty, M. (2008). The Size, Scale, and Shape of Cities. Science, 319 (5864):769-771.

•Brian, G. F. (1999). The morphology of planning in an urban laboratory. Property Management, 17 (2): 139–156.

•Buliung R. N. (2011). Wired people in wired places: Stories about machines and the geography of activity. Annals of the Association of American Geographers, (101): 1365–1381.

•Burger, M. J. & Meijers, E. J. (2010). Forms follow function? Linking morphological and functional polycentricity. GaWC Research Bulletin 344. Available from: https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0042098011407095 (accessed 21 may 2018)

•Cervero, R. & Kockelman, K. (1997). Travel demand and the 3Ds: Density, diversity, and design. Transportation Research Part D: Transport and Environment, (2): 199–219.

•Clark, A. L., Fujiki, M. D. & Davidson, M. (eds.). (2008). The Urban Transformation in Asia. A seminar report from the East-West Center. Honolulu, Hawai’i USA.

•Davoudi, S. (2003). Polycentricity in European Spatial Planning: From an Analytical Tool to a Normative Agenda. European Planning Studies, 11(8): 979-999.

•De Goei, B., Burger, M. J., Van Oort, F. G. & Kitson, M. (2010). Functional polycentrism and urban network development in the Greater South East UK: evidence from commuting patterns. Regional Studies, 44 (9): 1149-1170.

•ESPON. (2004). Potentials for Polycentric Development in Europe. Stockholm/Luxembourg: Nordregio/ESPON Monitoring Committee.

•Filion, P. & Bunting, T. (eds). (1991). Canadian Cities in Transition. Don Mills, Ontario, Canada: Oxford University Press.

•Forsyth, A., Oakes, J. M., Schmitz, K. H. & Hearst, M. (2007). Does Residential Density Increase Walking and Other Physical Activity?. Urban Studies, 44 (4): 679- 697.

•Fulong, W. (1998). Polycentric urban development and land-use change in a transitional economy: the case of guangzhou. Environment and Planning A, 30 (6): 1077–1100.

•Gregory, R. Johnston, G. Pratt, M. W. & Whatmore, S. (eds). (2011). The Dictionary of Human Geography. Malden, MA: Wiley-Blackwell.

•Green, N. (2007). Functional polycentricity: a formal definition in terms of social network analysis. Urban Studies, (44): 2077-2103.
• Hall, P. & Pfeiffer, U. (2000). Urban Future 21 – a global agenda for twenty-first century cities. New York: Spon Press.

•Hall, P. & Pain, K. (2006). The Polycentric Metropolis: Learning from Mega-city Regions in Europe. London: Routledge.

•Johnson, B. (1999). ‘Is Atlanta’s ‘New Urbanism’ the End of Suburban Sprawl?. National Real Estate Investor, 41 (6): 34-35.

•Latham, A., McCormack, D., McNamara, K. & McNeill, D. (2008). Key Concepts in Urban Geography. Thousand Oaks, CA: Sage.

•Lefebvre, H. (2003). The Urban Revolution. Minnesota: University of Minnesota Press.

•Long, Y. & Shen, Z. (2015). Big models: From Beijing to the whole China [M]. In Geospatial analysis to support urban planning in Beijing. Switzerland: Springer.CrossRefGoogle Scholar.

•Luchinger, A. (1981). Structuralism in Architecture and Urban Planning. New York: Karl kramer.

•Malizia, E., & Song, Y. (2015). Does downtown office property perform better in live–work–play centers? [J]. Journal of Urbanism: International Research on Place making and Urban Sustainability, (9): 1–16.

•Merlin, P. (2000). New towns and European spatial development. Paris 04.11.14. Available from: http://www.newtowns.net/03-publications/colin-ward.html. (accessed 21 May 2018)

•Merriam-webster Dictionary. Available from: http://www.merriam-webster.com/dictionary/center (2018)

•Michael Batty and Stephen Marshall. (2009). Centenary paper: The evolution of cities: Geddes, Abercrombie and the new physicalism). Town Planning Review, 80 (6):551–574.

•Mitchell Hess, P., Vernez Moudon, A. & Logsdon, M. G. (2001). Measuring land use patterns for transportation research. Transportation Research Record. Journal of the Transportation Research Board, (1780): 17–24.

•Rode, P., Floater, G.,  Thomopoulos, N., Docherty, J., Schwinger, P., Mahendra, A. & Fang, W. (2014). Accessibility in Cities: Transport and Urban Form. In NCE Cities Paper 03. LSE Cities. London: London School of Economics and Political Science.

•Roubini, N. (2011). Chinas bad growth bet. Project Syndicate, 14. Available from: https://www.project-syndicate.org/commentary/china-s-bad-growth-bet?barrier=accesspaylog (accessed 21 may 2018).

•Salahi Moghadam, A & Soltani, A. & Parolin, B. (2018). Transforming and changing urban centres: the experience of Sydney from 1981 to 2006. Letters in Spatial and Resource Sciences, 11(1): 37-53.

•Speck, J. (2012). Walkable city [J]. New York: Farrar, Straus and Giroux.

•Wenze, Y., Yong, L. & Peilei, F. ( 2010). Polycentric urban development: the case of hangzhou. Environment and planning. A, 42 (3): 563-577.

•Xueqiang, X. & Si-ming, L. ( 1990). China’s open door policy and urbanization in the pearl river delta region. International Journal of Urban and Regional Research, 14 (1): 49–69.

•Yang, J. & Shi, B. (2014). Research on the quantitative definition method of Urban Center boundaries [J]. Journal of Human Settlements in West China, 29 (6): 17–21. (in Chinese with English abstract).

•Yaotian, M. & Ying, L. (2018). Identifying and Evaluating Urban Centers for the Whole China Using Open Data. Springer International Publishing AG 2018 135 Z. Shen, M. Li (eds.), Big Data Support of Urban Planning and Management. Availlable
from:https://www.springer.com/gp/book/9783319519289 (accessed 21 may 2018).