تبیین و ارزیابی تأثیرات مؤلفه‌های محیطی بر شکل‌گیری الگوهای رفتاری در فضاهای شهری (از نظریه تا عمل : مطالعه میدان تجریش)

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین، قزوین، ایران.

2 دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

چکیده

بیان مسئله : حضور مردم در فضاهای شهری با هدف «بودن در فضا» یکی از مؤلفه های سرزندگی فضاهای شهری است که منجر به ارتقای سطح روابط اجتماعی، افزایش امنیت طبیعی، ایجاد حس تعلق به مکان با افزایش امکان وقوع خاطره ی فردی و جمعی و کاهش جرم و جنایت در شهر می شود. یافتن راه‌حل مناسبی جهت پیدا کردن مبنا و معیار در طراحی فضاها مسئله‌ای است که بخصوص در سالهای اخیر معماران و طراحان شهری را به خود مشغول کرده است و به ضرورت این تحقیق اشاره دارد. فقدان روش های غیر ذهنی که بتوان با استفاده از آنها به مطالعه و تجزیه و تحلیل رفتارها در فضا پرداخت چه در معماری و چه در شهرسازی کاملا محسوس است.
هدف :هدف از تحقیق پیش رو تبیین اشکال بروز و ظهور الگوهای رفتاری در فضاهای شهری می باشد که با بررسی یکی از فضاهای شهری مهم شهر تهران «میدان تجریش»، سعی داریم تحلیلی جامع مبتنی بر شناخت الگوهای رفتاری در این فضای شهری ارائه کنیم. سؤال اصلی پژوهش، درباره نحوه ارتباط ابعاد مختلف فضای شهری با شکل گیری الگوهای رفتاری می باشد. سؤالات خرد دیگر مطرح شامل: ابعاد، معیارها و شاخص های مختلف فضای شهری مؤثر بر الگوهای رفتاری شامل چه مواردی است؟ ابعاد، معیارها و شاخص های مختلف تبیین شده چه تأثیری بر بروز و ظهور رفتارهای مختلف شهروندان در فضای شهری و به طور خاص میدان تجریش دارد؟ مطرح است.
روش تحقیق : برای تحلیل فضاهای شهری، میدان تجریش به عنوان یک فضای شهری با سطح کنش گری بالا و فعالیت های متنوع انتخاب شده است. مشاهده و تحلیل کیفی با استفاده از تکنیک های نقشه برداری رفتاری، مصاحبه و تحلیل عکس انجام شده که در راستای سنجش وضعیت و پاسخگویی به سؤالات تحقیق بوده است.
نتیجه‌گیری :در این پژوهش اثبات شد، الگوهای رفتاری مختلف شامل راه رفتن، ایستادن و نشستن تحت تأثیر سه مؤلفه اصلی عملکردی-فعالیتی (شامل شاخصه های تنوع کاربری، نوع فعالیت، فعالیت همگانی و نوع جداره)، محیطی-کالبدی (شامل شاخصه های معابر و دسترسی ها، انعطاف پذیری، تسهیلات و خدمات، چشم اندازهای با ارزش و کیفیت های بصری) و فرهنگی-اجتماعی (شامل شاخصه های حضورپذیری اجتماعی، و تعاملات اجتماعی) شکل گرفته است. الگوهای رفتاری به شدت تحت تأثیر کاربری ها هستند و ارائه تسهیلات در فضاهای شهری موجب تشویق شهروندان برای بروز الگوهای رفتاری مختلف می گردد. کیفیت های بصری از معیارهای مهم در جهت برقراری ارتیاط بین افراد غریبه در فضای شهری است و شاخصه فعالیت های انتخابی در بررسی معیار تعاملات اجتماعی به سبب شرایط محیطی تقویت و یا تضعیف می شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explanation and Evaluation the Impact of Environmental Factors on the Formation of Behavioral Patterns in Urban Spaces (From Theory to Practice: Study of Tajrish Square)

نویسندگان [English]

  • Navid Paknezhad 1
  • Gholamreza Latifi 2
1 Ph.D. Student, Department of Architecture and Urban Planning, Qazvin Azad University, Qazvin, Iran
2 Faculty of Social Sciences, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Statements of problem: The presence of people in urban areas with the aim of "being in space" is one of the components contributing to vitality of urban spaces, which leads to the promotion of social relationships, the increase of natural security, the sense of belonging to the place by increasing the possibility of occurrence of individual and collective memories and reducing the crime rate in the city. Finding the right solution to find the basis for the design of spaces is a problem that has been particularly striking urban architects and designers in recent years and refers to the necessity of this research. The lack of non-mental methods that can be used to study and analyze behaviors in space, both in architecture and in urban planning, is quite tangible.
Goal: The purpose of the present research is to explain the forms of occurrence and behavioral patterns in urban spaces. By studying one of the important urban spaces of Tehran, Tajrish Square, we try to provide a comprehensive analysis based on the recognition of behavioral patterns in this urban space. The main question of this research is about the relation of various dimensions of urban space with the formation of behavioral patterns. Other questions are also raised, including: What are the different dimensions, criteria, and indicators of urban space affecting behavioral patterns? What is the impact of different dimensions, criteria, and indicators mentioned on occurrence of different behaviors of citizens in the urban space, and in particular in Tajrish square?
Research method: For the analysis of urban spaces, Tajrish Square has been selected as an urban space with high level of actions and diverse activities. Qualitative analysis and observation using behavioral mapping techniques, interviews, and photo analysis were conducted to assess the status and to answer the research questions.
Conclusion: In this research it is proved that various behavioral patterns including walking, standing and sitting is under the influence of three main components of functional-activity (including indicators of variability of land use, type of activity, public activity and type of Urban sidewall), environmental-physical (including indicators of passages and access roads, flexibility, facilities and services, valuable perspectives and visual qualities) and cultural-social (including indicators of social presence features and social interactions). Behavioral patterns are heavily influenced by land use and presenting amenities in urban spaces that encourage citizens to develop different behavioral patterns. The visual qualities are one of the important criteria for making communication between strangers in the urban space and the indicator of selective activities in inspecting the criteria of social interactions is strengthened or weakened by environmental conditions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban Space
  • Behavioral Patterns
  • Criteria
  • Analysis
  • Environmental Psychology

آلتمن، آیروین. (1382). محیط و رفتار اجتماعی-خلوت، فضای شخصی، قلمرو و ازدحام. تهران : دانشگاه شهید بهشتی.

بحرینی، حسین. (1387). تحلیل فضاهای شهری در ارتباط با الگوهای رفتاری استفاده‌کنندگان و ضوابطی برای طراحی. تهران : دانشگاه تهران.

پاک‌نژاد، نوید. (1397). راهنمای طراحی فضاهای شهری (طراحی فضاهای امن شهری). قزوین : جهاد دانشگاهی.

پاکزاد، جهانشاه. (1385). راهنمای طراحی فضاهای شهری. تهران : انتشارات شهیدی.

حبیب، فرح. (1385). کند و کاوی در معنای شکل شهر. نشریة هنرهای زیبا، (25) : 5-14.

دهخدا، علی اکبر. (1342). لغت‌نامه دهخدا. تهران : دانشگاه تهران.

راپاپورت، آموس. (1384). معنی محیط ساخته شده: رویکردی در ارتباط غیر کلامی. ت : فرح حبیب. تهران : انتشارات پردازش و برنامه ریزی تهران.

لنگ، جان. (1388). آفرینش نظریه‌های معماری نقش علوم رفتاری در طراحی محیط. ت : علرضا عینی‌فر. تهران : دانشگاه تهران.

لینچ، کوین. (1391). تئوری شکل خوب شهر. ت : منوچهر مزینی. تهران : دانشگاه تهران.

گل، یان. (1394). چگونه زندگی همگانی را مطالعه کنیم؟. ت : مصطفی بهزادفر، محمد رضایی ندوشن و احمد رضایی ندوشن. تهران : مؤسسه علم معمار.

گل، یان. (1396). زندگی در فضای میان ساختمان‌ها (کاربرد فضای جمعی)، ت : علی اکبری، فرشته کرمیان و نسترن محرابی. تهران : نشر پرهام نقش.

هال، ادوارد ت‍وئ‍ی‍چ‍ل. (1376). بعد پنهان. ت : منصور طبیبیان. تهران : دانشگاه تهران.

Arnheim, R. (1968). Gestalt psychology and artistic form, in L. L. Whyte (Editor) Aspects of Form. London: Lund umphries.

Carmona, M. (2011). Public places, urban spaces, different aspects of urban design. Translated to Persian by Ahari, Z, et al, Tehran: Tehran Art University.

Canter, D. (1977). The Psychology of Place. London: The Architectural Press.

Cowan, R. (2005). The Dictionary of urbanism. Tisbury, Wiltshire : Streetwise Press.

Craik, K.H. (1970). Environmental Psychology. In New Directions in Psychology 4. New York: Holt.

Gibson, J. (1966). The senses considered as perceptual systems. Boston: Houghto.

Gustafson, P. (2010). International Migration and National Belonging in the Swedish Debate in Dual Citizenship. Acta Sociologica, 48 (1): 5-19.

Graik, H. K, (1961). Environmental psychology. New York: Holt.

Gehl, J., Gemzoe, S. & Kirknaes, B. (1987). New City Life.Copenhagen: The Danish Architectural Press.

Lang, J. (1987). Creation theory of architecture: The role of behavioral science in environment design. Translated to Persian by Aynifar, A Tehran: University of Tehran.

Koffka, K. (1935). Principles of gestalt psychology. New York and London: Harcourt brace.

Friedman, S. & Juhasz, J. B. (1974). Environments: notes and selections on objects, spaces and behavior. Michigan: University of Michigan.

Maslow, A. H. (1955). Deficiency motivation and growth motivation, in M.R Jones (ed.), Nebraka Symposium on Motivation. Lincoln, NB: University of Nebraska Press.

Mardomi, K. & Ghamari, H. (2011). Influential requirements of the subway stations in the community. Journal of Urban Management, 9 (27): 31-40.

Venturi, R. (1966). Complexity and Contradiction in Architecture. New York: The Museum of Modern Art.

Whitehand, J. W. R. (1992). The making of the urban landscape.Oxford: Blackwell.