بازتعریف هستی‌‌شناختی مکان به‌مثابۀ امر شهری-رابطه‌ای

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر دکتری شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، ایران.

2 دانشیار گروه شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.

چکیده

بیان مسئله: کلانشهر معاصر از گذر تحولات گفتمانی و پارادایماتیکِ صورت‌گرفته در جهان با دو نقشِ گاه متعارض روبه‌روست: نقش‌آفرینی در سطح ملی/فراملی و پاسخ‌گویی به انتظارات سطح محلی. به همین اعتبار و به دلیل کثرت و تنوع ارتباطات میان این دو سطح و سوژه‌های مختلف ذیل این نقش‌های دوگانه، تعریف چیستی «مکان» در این کلانشهر، یا به نوعی هستی‌شناسی مکان، باید دستخوش تغییر شود. آن مفهومی از هستی مکان مد نظر است که بتواند ارتباطات پیچیدۀ مذکور و منازعات محتمل و مستتر در آن را در مقام یک شبه‌ابژه (مظروف) بر خود هموار کرده و در قامت یک شبه‌سوژه (ظرف) جرح‌وتعدیل کند و در خود جای دهد.
هدف پژوهش: بازتعریف هستی‌شناختی مکان به نحوی که فارغ از مرزهای جغرافیایی بتواند در قامت یک لایۀ واسط تحت عنوان «امر شهری-رابطه‌ای»، میان این دو سطحِ نقش‌انگیزی، میانجی‌گری کند، یعنی مکان در مقام یک شبه‌ابژه-شبه‌سوژه.
روش پژوهش: پارادایم تحقیق معطوف به الگوواره‌های بینشی پسا‌اثبات‌گرایانه و رهیافت‌ پسا‌ساختارگرایی است و هستی‌شناسی مکان به‌مثابۀ یک موجودیت شهری-رابطه‌ای در کلانشهر امروز را دنبال می‌کند. روش این تحقیق کیفی و نوع آن توسعه‌‌ای-اکتشافی است. این تحقیق به‌واسطۀ مرور اسناد کتابخانه‌ای و از طریق توصیف، تحلیل و بسط آرا و رویکردهای نظری، در پی ارائۀ یک هستی‌شناختی جدید از مفهوم مکان در کلانشهر امروز است.
نتیجه‌گیری: مکان به‌عنوان یک شبه‌ابژه/شبه‌سوژه باید یک میانجی ارتباط‌دهنده (امر شهری-رابطه‌ای) بین دو سطح نقش‌انگیزی متفاوت باشد تا از این طریق، ارتباطات سوژه‌های متکثر و بعضاً ناهمگون را انتظام‌ بخشیده و منازعات میان آنها را تعدیل کند. مختصات میانجی‌گری این لایۀ واسطِ شهری-رابطه‌ای چهار حالت طیف‌گونه را برای سطح مکان‌بودگی ممکن می‌کند: نیل به سوی مکان‌بودگی حداقلی، نیل به سوی مکان‌بودگی حداکثری، دستیابی به حدی از مکان‌بودگی، احتمال آشوبناکی و بی‌نظمی.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Redefining the Ontology of Place as the Urban-Relational

نویسندگان [English]

  • Reza Basiri Mozhdehi 1
  • Seyed Abdolhadi Daneshpour 2
  • Mehran Alalhesabi 2
1 Ph.D. candidate in Urban Design, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran.
2 Associate professor, School of Architecture and Environmental Design, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Problem statement: The contemporary metropolis faces two sometimes conflicting roles through the discursive and paradigmatic developments in the world: role-playing at the national/ transnational level and meeting local-level expectations. Similarly, and because of the multiplicity and diversity of relations between these two levels and the different subjects underlying these dual roles, the ontological definition of “place” in this metropolis has to be changed. Here, we are considering a conception of the existence of the place in which it can adopt the aforementioned complex communications and the probable and unseen conflicts within it as a quasi-object (the contained), and manage it as a quasi-subject (container) and accommodate it.
Research objective: Redefining the ontology of place in such a way that it can mediate as an intermediate layer, i.e. “the urban-relational” between these two role-playing levels: place as a quasi-object / place as a quasi-subject.
Research method: The research paradigm focuses on post-positivist schemata and the post-structuralism approach, and follows the ontology of place as an urban-relational entity in today’s metropolis. The method of this research is qualitative and its type is developmental-exploratory. This research seeks to present a new ontology of the concept of place in metropolis through the review of library documents and the description, analysis, and extension of ideas and theoretical approaches.
Conclusion: place as a quasi-object/ quasi-subject must be a communicative mediator (the urban-relational) between the two different levels of role-playing, thereby regulating the communications of multiple and sometimes heterogeneous subjects and adjust conflicts between them. The mediation coordinates of this urban-relational intermediate layer allow for four spectral states for the level of place-ness: towards minimal place-ness; towards maximal place-ness; towards some extent of place-ness; the probability of anarchy and disorder.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Place
  • Intermediate/ Mediator
  • the urban-relational
  • quasi-subject
  • quasi-object
اشمیت، کارل. (1395). امر سیاسی (ترجمۀ یاشار جیرانی و رسول نمازی). تهران: ققنوس.
اوژه، مارک. (1387). نامکان‌ها (ترجمۀ منوچهر فرهومند). تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
ترکمه، آیدین. (۱۳۹۳). یادداشت مترجم بر ماتریالیسم دیالکتیکی اثر هانری لفور (ترجمۀ آیدین ترکمه). تهران: تیسا.
توکلی‌مهر، نوا. (1396، 4 شهریور). جست‌و‌جوی هویت در نامکان‌های شهر. روزنامۀ شرق. ص. 11.
دوبور، گی. (1395). جامعۀ نمایش (ترجمۀ بهروز صفدری). تهران: آگه.
ذکاوت، کامران و سادات‌دهقان، یاسمن. (1395). مدل مدیریت خلق مکان و مؤلفه‌های سازندۀ کیفیت در عرصۀ عمومی، آرمانشهر، (17)، 215-224.
سآوت‌ورث و روجری. (1394). ورای بی‌مکانی: هویت مکانی و شهر جهانی (ترجمۀ نوید پورمحمدرضا). در طراحی شهری؛ مفاهیم و جریان‌های معاصر (ترجمه رضا بصیری مژدهی، نوید پورمحمدرضا و حمیده فرهمندیان، صص. 783-802). تهران: طحان.
عسکری، محسن و بهزادفر، مصطفی. (1395). به‌سوی یک گونه‌شناسی الگوواره‌ای در معماری و شهرسازی. روش‌شناسی علوم انسانی، 22(89)، 195-228.
فوکو، میشل. (1395). مراقبت و تنبیه: تولد زندان (ترجمۀ نیکو سرخوش و افشین جهاندیده).تهران: نشر نی.
فوکو، میشل. (1397الف). تاریخ جنون (ترجمۀ فاطمه ولیانی). تهران: هرمس.
فوکو، میشل. (1397ب). دیرینه‌شناسی دانش (ترجمۀ نیکو سرخوش و افشین جهاندیده). تهران: نشر نی.
فوکو، میشل. (1397ج). تولد زیست‌سیاست (ترجمۀ رضا نجف‌زاده). تهران: نشر نی.
کستلز، مانوئل. (1385). عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ: ظهور جامعۀ شبکه‌ای (ترجمۀ احمد علیقلیان و افشین خاکباز). تهران: طرح نو.
گرامشی، آنتونیو. (۱۳۶۲). نامه‌های زندان (ترجمۀ مریم علوی‌نیا). تهران: آگاه. ‌
گرامشی، آنتونیو. (1396). دولت و جامعۀ مدنی (ترجمۀ عباس میلانی). تهران: اختران. ‌‌
گلکار، کورش. (1380). مؤلّفه‌های سازندۀ کیفیت طراحی شهری. صفه، 11(32)، 38-65.
گون‌واردنا، کانیشکا. (1394). شهرگرایی انتقادی: فضا، طراحی و انقلاب (ترجمۀ رضا بصیری مژدهی). در طراحی شهری؛ مفاهیم و جریان‌های معاصر (ترجمۀ رضا بصیری مژدهی، نوید پورمحمدرضا و حمیده فرهمندیان). تهران: طحان.
مدنی‌پور، علی. (1387). طراحی فضای شهری: نگرشی بر فرایندی اجتماعی-مکانی (ترجمۀ فرهاد مرتضایی). تهران: شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.
ملکیان، مصطفی. (1375). نگریستن‌ از ناکجا به‌ هر کجا. مجلة‌ حوزه‌ و دانشگاه، 2(7).
نوربرگ شولتز، کریستیان. (1382). معماری: معنا و مکان (ترجمۀ ویدا نوروز برازجانی). تهران: جان جهان.
هاروی، دیوید. (1395). عدالت اجتماعی و شهر (ترجمۀ محمدرضا حائری). تهران: انتشارات سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران.
هاروی، دیوید. (1396). از حق به شهر تا شهرهای شورشی (ترجمۀ خسرو کلانتری و پرویز صداقت). تهران: آگاه.

Appadurai, A. (1990). Disjuncture and difference in the global cultural economy. Public Culture, 2(2), 1–24.
Barad, K. (2003). Posthumanist performativity: Toward an understanding of how matter comes to matter. Signs, 28(3), 31-801.
Bion, W. R. (1963). Elements of Psycho-Analysis. London: Heinemann. Reprinted in Seven Servants: Four Works by Wilfred R. Bion. New York: Aronson.
Canter, D. (1977). The Psychology of Place. New York: Palgrave Macmillan.
Castells, M. (1996). Information Age: Economy, Society and Culture: The Emergence of Networking Society. Oxford: Blackwell.
Debord, G. (1961). Perspectives for Conscious Alterations in Everyday Life. Paris: The Internationale Situationniste.
Debord, G. (1967). The Society of the Spectacle (D. Nicholson-Smith, Trans.). New York: Zone Books.
Debord, G. (2006). Report on the Construction of Situations. Retrived from http://www.bopsecrets.org/SI/report.htm
Deleuze, G. & Guattari, F. (1987). A Thousand Plateaus: Capitalism and Schizophrenia (B. Massumi, Trans.). Minneapolis: University of Minnesota Press.
Dovey, K. (2014). Incremental urbanism: the emergence of informal settlements. In T. Haas & K. Olsson (Eds.), Emergent Urbansim (pp. 45-53). London and New York: Routledge.
Haraway, D. (1991). A cyborg manifesto: science, technology, and socialist-feminism in the late twentieth century. In D. Haraway (Ed.), Simians, Cyborgs and Women: The Reinvention of Nature (pp. 81-149). London: Free Association Books.
Harvey, D. (1985). The Urbanization of Capital: Studies in the History and Theory of Capitalist Urbanization. Oxford: Basil Blackwell.
Heidegger, M. (1971). Poetry, Language, Thought (A. Hofstadter, Trans.). New York: Harper & Row.
Latour, B. (2005). Reassembling the Social: An Introduction to Actor-Network-Theory. Oxford: Oxford University Press.
Law, J. (2000). On the subject of the object: narrative, technology, and interpellation. Configurations, 8(1), 1–29.
Lefebvre, H. (1992). The Production of Space (D. Nicholson-Smith, Trans.). Oxford: Wiley-Blackwell.
Lefebvre, H. (2000). Writings on Cities (E. Kofman & E. Lebas, Trans.). Oxford: Blackwell Publishers Inc..
Lefebvre, H. (2003). The Urban Revolution (D. Nicholson-Smith, Trans.). Minneapolis:University Of Minnesota Press
Madanipour, A. (2014). Creativity, diversity and interaction: urban space and place-making. In T. Haas & K. Olsson (Eds.), Emergent Urbansim (pp. 37-43). London & New York: Routledge.
Massey, D. (1994). Space, Place and Gender. Cambridge: Polity.
Massey, D. (2005). For Space. London: Sage.
Metzger, J. (2013). Raising the regional Leviathan: A relational-materialist conceptualization of regions-in-becoming as publics-in-stabilization. International Journal of Urban and Regional Research, 37(4), 1368–1395.
Metzger, J. (2014). The subject of place: staying with the trouble. In T. Haas & K. Olsson (Eds.), Emergent Urbansim (pp. 91-99). London & New York: Routledge.
Mol, A. (2002). The Body Multiple: Ontology in Medical Practice. Durham: Duke University Press.
Mouffe, C. (2005). On the Political (Thinking in Action). London and New York: Routledge.
Nagel, T. (1986). The View from Nowhere. New York: Oxford University Press.
Nussbaum, M. (1997). Cultivating Humanity: a Classical Defense of Reform in Liberal Education. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.
Punter, J. V. (1991). Participation in the design of urban space. Landscape Design, (200), 24-27.
Relph, E. (1976). Place and Placelessness. London: Pion Limited.
Salisbury, L. (2006). Michel Serres: science, fiction, and the shape of relation. Technoculture and Science Fiction, 33(1), 30-52.
Southworth, M. & Ruggeri, D. (2011). Beyond placeless-ness: Place identity and the global city. In T. Banerjee & A. Loukaitou-Sideris (Eds.), Companion to Urban Design (pp. 495-509). London: Routledge.
Serres, M. (1995). Genesis (G. James & J. Nielson, Trans.). Ann Arbor: University of Michigan Press.
Serres, M. (2007). The Parasite. Minneapolis: University of Minnesota Press.
Soja. E. (1996). Thirdspace: Journeys to Los Angeles and Other Real-and-Imagined Places. Oxford: Blackwell.
Thrift, N. (1996). Spatial Formations. London: Sage.