تحلیل ساختار فرش‌های ساسانی متعلق به موزۀ دار الآثار الاسلامیۀ کویت

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی، گروه فرش دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

2 عضو هیئت علمی، گروه گرافیک دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

چکیده

بیان مسئله: در مطالعۀ ساختار فرش‌های قبل از اسلام کمبود منابع مکتوب و نمونه‌های تصویری در دسترس از چالش‌های پیش روی پژوهشگران است. مطالعۀ نمونه‌های منتسب به دورۀ ساسانی متعلق به موزۀ دار الآثار الاسلامیۀ کویت فرصت قابل تأملی است تا مواردی از آنها براساس برخورداری از شاخص‌ترین نقوش تزئینی و ویژگی‌های بصری مورد بررسی قرار گیرند.
اهداف پژوهش: ساختار فرش‌های مذکور با هدف پاسخگویی به سؤالات زیر بررسی شده است:
نقوش تزئینی موجود در فرش‌های دورۀ ساسانی شامل چند گونه هستند؟
الگوهای قابل استخراج از ساختار کلی نمونه‌های مورد مطالعه چند گونه است؟
روابط بصری میان عناصر و فضاهای تشکیل‌دهنده در نمونه‌های مورد نظر چگونه است؟
روش تحقیق: روش تحقیق در تحلیل نمونه‌ها تحلیلی-توصیفی و جمع‌آوری اطلاعات به شیوۀ کتابخانه‌ای است.
نتیجه‌گیری: نتایج حاکی از آن است که نقوش موجود در دستبافته‌های مورد مطالعه در سه گونۀ حیوانی، گیاهی و هندسی قابل ارائه هستند. همچنین نظام‌های ساختاری حاصل از چینش نگاره‌ها در فضاهای مختلف فرش‌ها (حاشیه و متن) نقشه‌های سه‌گانۀ کف ساده، مشبک و تصویری را مؤکد ساخته است. روابط عناصر تزئینی با یکدیگر در فضاهای مختلف متن و حاشیۀ نمونه‌ها به‌طور نسبی برقرار است. مشخص شد که استفادۀ پایدار از برخی نقشمایه‌های همسان و روابط میان آنها طبق معدود الگوهای واحد و رسمی زمانه، مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of the Sassanid Carpets Belonging to the Kuwait Dar al-Athar al-Islamiyah Museum

نویسندگان [English]

  • Rezvan Ahmadi Payam 1
  • Sara Shadrokh 2
1 Faculty Member, Department of Carpet, Semnan University, Semnan, Iran.
2 Faculty Member, Department of Graphic, Semnan University, Semnan, Iran.
چکیده [English]

Problem Statement: Studying the carpets belonging to the pre-Islamic era, scholars are faced with different challenges like the lack of written sources and even pictorial samples of those carpets. Studying the samples belonging to the Sassanid era of Dar al-Athar al-Islamiyah in Kuwait helps us to investigate the most prominent decorative designs and even the visual characteristics.
Research objectives: The structure of the mentioned carpets was examined to answer the following questions:
How many types of decorative motifs are there in the carpets of Sassanid era?
How many types of patterns are derived from the general structure of the study samples?
What are the visual relationships between the elements and composed spaces in the study samples?
Research method: The research method employed in this study is descriptive-analytic. Data were also collected through library research.
Conclusion: Findings show that the motifs in the examined handmade samples are represented in three categories as follows: geometric, plants and animals. There are also some structural systems derived from the layout of motifs in different spaces of the carpets such as simple floor, gridding and Pictorial. It was recognized that using the same motifs is related to the unique patterns of the specific era.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Carpet
  • Sassanid
  • Decorative motifs
  • Context and Border
  • Design
ابن مسکویه، احمد بن علی. (1376). تجارب الامم (ج. 1، ترجمۀ ابوالقاسم امامی و علی نقی منزوی). تهران: توس.
آبخیز، ابوالفضل؛ مهرابی، طهمورث و لعل شاطری، مصطفی. (1395). سرنوشت فرش بهارستان بعد از نبرد قادسیه. تاریخ‌نامۀ خوارزمی، 4(2)، 5-22.
بصام، جلال‌الدین. (1392). فرهنگ فرش دستباف. تهران: بنیاد دانشنامه‌نگاری ایران.
بوسایلی، ماریو و شراتو، امبرتو. (1383). هنر پارتی و ساسانی (ترجمۀ یعقوب آژند). تهران: مولی
پوپ، آرتور اپهام. (1387). سیری در هنر ایران (ترجمۀ سیروس پرهام). تهران: علمی و فرهنگی.
تناولی، پرویز. (1368). قالیچه‌های تصویری ایران. تهران: سروش.
دادور، ابوالقاسم و مبینی، مهتاب. (1388). جانوران ترکیبی در هنر ایران باستان. تهران: دانشگاه الزهرا.
دریایی، نازیلا. (1386). زیبایی‌شناسی در فرش دستباف ایران. تهران: مرکز ملی فرش ایران.
زارع ابرقویی، احمد؛ موسوی حاجی، سیدرسول و روستا، جمشید. (1393). تأثیر نوارهای ساسانی بر هنر اسلامی از آغاز تا پایان دورۀ سلجوقی. مطالعات تطبیقی هنر، 4(7)، 95-106.
صباحی، سیدطاهر. (1395). قالی ایران. تهران: گویا.
طبری، محمدبن‌جریر. (1352). تاریخ طبری: تاریخ الرسل و الملوک (ج. 1، ترجمۀ ابوالقاسم پاینده). مشهد: آستان قدس رضوی.
فریر، رونالد. (1374). هنرهای ایران (ترجمۀ پرویز مرزبان). تهران: فرزان.
کاوامی، ترودی. (1370). قدیمی‌ترین فرش ایرانی در شهر قومس (ترجمۀ کیخسرو سبحه). هالی، (59)، 95-99.
کریستین‌سن، آرتور. (1345). ایران در زمان ساسانیان (ترجمۀ رشید یاسمی) تهران: ابن سینا.
کیانی، محمدیوسف. (1366). شهرهای ایران (ج. 2). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
گدار، آندره. (1377). هنر ایران (ترجمۀ بهروز حبیبی). تهران: دانشگاه ملی ایران.
هاشمی قاسم‌آبادی، غلامرضا؛ رجبی، محمدعلی؛ خزایی، محمد و ریخته‌گران، محمدرضا و پوررضاییان، مهدی. (1393). پژوهشی پیرامون بنیان‌های معنایی قاب در هنر ایران قبل از اسلام. نگره، 9(30)، 21-33.
هرمان، جورجینا. (1387). تجدید حیات هنر و تمدن در ایران باستان (ترجمۀ مهرداد وحدتی) تهران: نشر دانشگاهی.

Fujii H. & Sakamoto, K. (1993). The marked characteristics of the textiles unearthed from the at-tar caves, Iraq. Oriental Carpet and Textile Studies, (vol. IV), 35-46.
Khazaie, M. (2005). The source and religious symbolism of the arabesque. Central Asiatic Journal, 1(49), 27-50.
Pope, A. U. (1972). A Survey of Persian Art (vol. 6). London: Oxford University Press.
Spuhler, F. (2014). Pre-Islamic Carpets and Textiles from Eastern Lands. London: Thames & Hudson Ltd.