راهبردهای کاهش آسیب پذیری بافت‌های فرسوده در برابر زلزله مطالعه موردی: محله امام زاده حسن تهران

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه جغرافیای انسانی دانشگاه شهید بهشتی

2 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

آسیب پذیری شهرها از مخاطرات محیطی در کشورهای دارای محیط طبیعی پرمخاطره، به چالشی مهم در برابر علوم شهرشناسی، مدیریت، علوم مهندسی و برنامه ریزی شهری تبدیل شده است. پژوهش های مربوط، حاکی از آن اند که به رغم مطالعات و تحقیقاتی که طی حدود هفت دهه گذشته در مورد بافت های قدیمی و فرسوده شهری انجام شده اند، آسیب پذیری بافت های مذکور در برابر زلزله از دهه 90 میلادی مورد توجه قرار گرفته و در ایران نیز از اواسط دهه 70 به این موضوع اهمیت داده شده، که در واقع غفلت از اهمیت این موضوع را در پی داشته است. شهرهای امروزی در نقاط مختلف دنیا همواره در معرض خطرات ناشی از بلایای طبیعی قرار دارند. یکی از این خطرات که بسیاری از شهرهای جهان از جمله کشور ما را تهدید می کند، زمین لرزه است. ضرورت کاهش آسیب پذیری شهرها در برابر زلزله، به عنوان یکی از اهداف اصلی برنامه ریزی کالبدی، برنامه ریزی شهری و طراحی شهری محسوب می گردد. وجود شهرهای با قدمت زیاد و مشکلات مربوط به شهرسازی بی برنامه باعث شده است تا خطر زمین لرزه و تخریب های ناشی از آن بسیاری از شهرهای کشور ما را نیز تهدید کند. شهر تهران نیز به عنوان پایتخت کشور و موقعیت مهم و حساسی که دارد دارای پهنه های وسیعی از بافت های فرسوده است که اکثر آنها بر روی گسل های مهم قرار گرفته اند که خطر جدی برای شهر تهران و ساکنان آن می باشد. با این ضرورت این پژوهش آسیب پذیری بافت های فرسوده محله امامزاده حسن را مورد بررسی قرار داده است. هدف از این پژوهش تدوین راهبردهایی برای ساماندهی این بافت ها درجهت کاهش آسیب پذیری آنها در برابر زلزله با استفاده از مدل SWOT و ماتریس QSPM است. نوع این پژوهش، کاربردی – راهبردی و روش انجام آن توصیفی – تحلیلی است. در انجام پژوهش حاضر علاوه بر مطالعات کتابخانه ای از روش پیمایشی نیز استفاده شده است.برای جمع آوری و ارزیابی اطلاعات پیمایشی پژوهش حاضر، تکنیک دلفی و ابزار پرسشنامه و مصاحبه با کارشناسان و مسئولین امر به کار گرفته شده است. یافته های تحقیق نشان میدهد که بافت فرسوده محله امامزاده حسن در موقعیتی قرار دارد که باید وضعیت شرایط موجود را رها کند؛ بدین معنی که باید نقاط ضعف خود را کاهش دهد و درعین حال از تهدیدها دوری کند. راهبردهای اجرای برنامه های نوسازی و بهسازی و توجه ویژه به مدیریت بحران، ایجاد سازمان مرکزی برای تنظیم برنامه های مربوط به بافت های فرسوده، ایجاد بستر مناسب برای افزایش فعالیت های اقتصادی در محله، بستر سازی برای جذب سرمایه گذاری ها در راستای نوسازی محله، افزایش فضاهای باز و سبز، که نتایج این برنامه ریزی بر مبنای کیفیت اطلاعات در مرحله ورودی و مقایسه ای برنامه ریزی راهبردی شکل گرفته است، به عنوان اولویت دارترین راهبردها و اجرای برنامه های بازسازی و نوسازی بافت محله در راستای تعریض معابر برای خدمات رسانی در شرایط بحرانی جهت ساماندهی بافت فرسوده محله امامزاده حسن به عنوان موثرترین راهبرد مشخص شدند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Urban Decay Vulnerability Mitigation Strategies Against Earthquake Case Study: Imamzadeh Hassan Neighborhood in Tehran

نویسندگان [English]

  • mohammadtagi razavian 1
  • reza kanooni 2
چکیده [English]

Vulnerability of cities to environmental hazards in countries with high-risk environments has become a significant challenge against fields of urbanism, engineering management, and urban planning. Research and related documentation suggest that despite studies done over the past seven decades on old and worn fabric of the historic cities, Seismic vulnerability of these fabrics was taken into consideration since the1990s. However, In Iran, it was given special importance in the mid 70's referring to the fact that this issue was ignored for a long time. Modern cities around the world are constantly exposed to the risks of natural disasters for various reasons, including positioning, poor physical development, and non-compliance with the required standards. One of these dangers threatening many cities around the world including our country is earthquake. Necessity to reduce vulnerability to earthquakes was considered as one of the main purposes of spatial planning, urban planning, and urban design. There are many old towns with problems related to improper urban planning and development of urban rusty textures that are endangered by earthquake risk and its resulting damage. Tehran, as the capital city of Iran with an important and critical situation, has a large zone of distressed areas most of which are located on a major fault and are considered as a serious threat to the city and its inhabitants. Therefore, it was necessary to study of vulnerabilities in old neighborhood of the holy shrine of St. Hasan. The purpose of this study was to develop strategies for organizing these textures and to reduce their vulnerability to earthquakes using SWOT model and QSPM matrix. It is an applied- strategic research conducted by a descriptive- analytical method. In addition to several library studies, it has also taken advantage of a survey. To collect and evaluate information of the survey, Delphi technique, questionnaires, and interviews with experts and officials have been used. The findings suggest that the rusty texture surrounding the neighborhood of this holy shrine needs to abandon the status quo, that is, its weaknesses should be recognized, and meanwhile, its threats need to be avoided. Several strategies such as renovation and improvement programs, special attention on crisis management, creation of a central agency to regulate programs related to rusty textures, establishment of appropriate contexts for increasing economic activities in the neighborhood, providing infrastructure to attract investments to modernize the neighborhood, increasing green open spaces have been implemented. The results of this planning are based on the quality of the input data compared with the strategic planning. As the highest priority strategies and programs, reconstruction and renovation of the environment along with widening the roads foe delivering better services in critical conditions for organizing the distressed areas of this holy shrine were identified as the most effective strategies.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban Decay
  • vulnerability
  • SWOT
  • QSPM Matrix
  • Imamzadeh Hassan Neighborhood