معماری میان‌افزا؛ رویکردی میان‌رشته‌ای برای طراحی در بافت تاریخی؛ نمونۀ موردی: مجموعۀ تجاری مشروطه در بافت تاریخی بازار تبریز

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران.

2 استادیار گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران.

3 دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران.

چکیده

بیان مسئله: معماری میان‌افزا در بافت تاریخی، رویکردی بین‌رشته‌ای است؛ به همین دلیل باید در چارچوبی که حاصل تعامل میان معماری، شهرسازی و مرمت است، مورد بررسی قرار گیرد. عدم توجه به این تعامل آسیب‌های جبران‌ناپذیری را به ارزش‌های بافت‌هایی تاریخی چون بازار تبریز وارد کرده است و مانعی برای تحقق انتظارات از معماری‌های میان‌افزا به آن می‌شود.
هدف: هدف این پژوهش، تبیین معماری میان‌افزا در بافت تاریخی در چارچوبی تعاملی میانِ حوزه‌های شهرسازی، معماری و مرمت است تا منجر به بررسی چیستی آن و تدوین الگوی طراحی و ارزیابی در قالب دیدگاه میان‌رشته‌ای شود. در ادامه نیز مبتنی بر این الگو، مجموعۀ مشروطه واقع در بازار تاریخی تبریز مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.
روش تحقیق: روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی از جنبۀ کاربردی است؛ بنابراین در این تحقیق، با مطالعۀ نظریات مرتبط با مقولۀ معماری میان‌افزا در بافت شهری-تاریخی، الگویی که روابط بین‌رشته‌ای را تبیین می‌کند، ارائه شده و مبنای موردپژوهشی قرار گرفته است.
نتیجه‌گیری: بررسی‌ها نشان می‌دهد معماری میان‌افزا در نگرش میان‌رشته‌ای در حوزۀ شهرسازی، معیارهای مطرح در توسعۀ هوشمند، پایدار و نوشهرگرایی، در حوزۀ مرمت، اهداف معین در مرمت شهری و مرمت معماری، و در حوزۀ معماری، طراحی محافظه‌کارانه، معاصرساز و اعتدال‌گرایانه را مدنظر قرار می‌دهد. نگرش میان‌رشته‌ای باعث تبیین معماری میان‌افزا در قالب الگویی رفت و برگشتی بین حوزه‌های مؤثر می‌شود. بررسی میان‌افزایی مجموعۀ تجاری مشروطه‌ در بازار تاریخی تبریز نشان می‌دهد که این بنای میان‌افزا، از منظر حفاظت، رویکرد مرمت شهری، از منظر شهرسازی، رویکرد توسعۀ پایدار و نوشهرگرایی و از منظر معماری، رویکرد معاصرسازی دارد. تحلیل بر مبنای جدول سوات (SWOT) نیز نشان می‌دهد که افزودن این ساختار جدید در کنار نقاط قوت و پتانسیل‌ها، موجب ایجاد نقاط ضعف و تهدیدهایی نیز شده‌ است که باید براساس راهبرد‌های قوت-تهدید، قوت-فرصت و ضعف-فرصت رفع شوند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Infill Architecture: An Interdisciplinary Approach to the Design of Historic Context; Case Study: Mashruteh Complex in the Historic Bazaar of Tabriz, Iran

نویسندگان [English]

  • Minou Gharebaglou 1
  • Ahad Nejad Ebrahimi 2
  • Ilgar Ardabilchi 3
1 Assistant Professor, Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University, Iran.
2 Assistant Professor, Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran.
3 Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University, Iran.
چکیده [English]

Problem statement: Studying infill architecture in historic contexts requires an interdisciplinary approach in an interactive framework involving architecture, urbanism, and restoration. Neglecting this interaction may cause irreversible damage to the values of historic contexts, such as the Bazaar Context of Tabriz, and hinder the realization of expectations from infill architecture.
Purpose: The purpose of this research is to explain infill architecture in historic Contexts via an interactive framework involving urbanism, architecture, and restoration. This will provide us with a deeper insight into the quiddity of infill architecture and help us formulate a design and evaluation model in the framework of an interdisciplinary perspective. Then, we will use this model to evaluate Mashruteh Complex as part of the Historic Bazaar Context of Tabriz.
Research method: The study uses a descriptive-analytic research method from an applied perspective. In this way, by studying the theories related to the concept of infill architecture in historic urban contexts, we will provide a model that explains interdisciplinary relations and, then, use it as the basis for evaluating the case study.
Conclusion: The results show that infill architecture should be considered in an interdisciplinary framework composed of urbanism (i.e., smart development, sustainable development and new urbanism), restoration (i.e., urban restoration and architectural restoration) and architecture (i.e., preservationism, contemporization and moderationism). An interdisciplinary approach contributes to explaining infill architecture in terms of reciprocating patterns among the three fields mentioned above. Our study of Mashruteh Commercial Complex in the Historic Bazaar Context of Tabriz from the perspective of infill architecture shows that the building conforms to urban restoration in terms of preservation; sustainable development and new urbanism in terms of urbanism; and, contemporization in terms of architecture. The results of our SWOT analysis also suggest that the addition of this new construct, along with the strengths and opportunities, has led to some weaknesses and threats which need to be eliminated based on strength-threat, strength-opportunity and weakness-opportunity axes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • infill architecture
  • Historic context
  • Architecture
  • Preservation
  • Urbanism
  • Mashruteh Complex
  • Tabriz

ابلقی، علیرضا. (1382). جایگاه مرمت ابنیه تاریخی در فرایند مرمت شهری و تجارب سازمان عمران و بهسازی شهری در این زمینه. هفت‌شهر، 1(12و13)، 83-87.

بهمنش‌راد، جواد. (1389). در جستجوی هویت شهر تبریز. تهران: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری.

پاکزاد، جهانشاه. (1386). سیر اندیشه‌ها در شهرسازی: از کمیت تا کیفیت. تهران: آرمانشهر.

پورموسوی، سیدموسی، ناصر مستوفی، انوشیروان و شکوهی بیدهندی، محمدصالح. (1393). شناسایی اصول و راهکارهای اجرایی توسعۀ میان‌افزا در شهر تهران به عنوان یکی از ابعاد توسعۀ شهری پایدار. مطالعات توسعۀ اجتماعی ایران، 6(4)، 37-57.

ترک‌زبان، شقایق و محمدمرادی، اصغر. (1390). ضوابط طراحی معماری در بافت‌های تاریخی. شهر و معماری بومی، 1(1)، 53-66.

حبیبی، محسن و مقصودی، ملیحه. (1394). مرمت شهری؛ تعاریف، نظریه‌ها، تجارب، منشورها و قطع‌نامه‌های جهانی، روش‌ها و اقدامات شهری. تهران: دانشگاه تهران.

حیدری، جهانگیر. (1392). مبانی و مفاهیم توسعه پایدار و توسعه پایدار شهری. تهران: آذرخش.

رحمانی، امیر و شمس، وحید. (1393). اصول، مبانی و دیدگاه‌های توسعۀ شهری با رویکرد رشد هوشمند شهر. ملایر: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی.

زنگنه شهرکی، سعید و همتی‌زاده، سمانه. (1394). حرکت به سوی رشد هوشمند شهری؛ اصول و سیاست‌ها. تهران: آراد کتاب.

سرمد، زهره، بازرگان، عباس و حجازی، الهه. (1394). روش‌های تحقیق در علوم رفتاری. تهران: آگاه.

شاه‌تیموری، یلدا و مظاهریان، حامد. (1391). رهنمودهای طراحی برای ساختارهای جدید در زمینۀ تاریخی. هنرهای زیبا، 17(4)، 29-40.

شریفیان، احسان. (1389). بهره‌گیری از ظرفیت‌های درونی شهر. منظر، 2(10)، 47-50.

فلامکی، محمد منصور. (1386). باززنده‌سازی بناها و شهرهای تاریخی. تهران: دانشگاه تهران.

قدیری، بهرام. (1385). ساختارهای جدید در محیط‌های تاریخی. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.

قربانی، رسول و نوشاد، سمیه. (1387). راهبرد رشد هوشمند در توسعة شهری، اصول و راهکارها. مجلة جغرافیا و توسعه، 6(12)، 163- 180.

محمدی‌دوست، سلیمان، خانی‌زاده، محمدعلی و زیلایی، شهباز. (1395). امکان‌سنجی به‌کارگیری اصول نوشهرگرایی در بازآفرینی پایدار محلات ناکارآمد و مسئله‌دار شهری با تأکید بر رشد هوشمند (مورد پژوهی: بخش مرکزی شهر اهواز). برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 6(24)، 215-230.

مسعود، محمد و بیگ‌زاده‌شهرکی، حمیدرضا. (1391). بناهای میان‌افزا در بافت‌های تاریخی (مبانی طراحی و معیارهای ارزیابی). تهران: آذرخش.

مظاهریان، حامد و شاه‌تیموری، یلدا. (1391). رویکردهای جهانی به حضور ساختارهای جدید در زمینۀ تاریخی (بررسی نظریه‌ها و توافق‌نامه‌های بین‌المللی). نقش جهان-مطالعات نظری و فناوری‌های نوین معماری و شهرسازی، 2(1)، 7-18.

میرمقتدایی، مهتا، رفیعیان، مجتبی و سنگی، الهام. (1389). تأملی بر مفهوم توسعۀ میان‌افزا و ضرورت آن در محلات شهری. شهرداری‌ها، 10(98)، 44-51.

CABE. (2005). Design coding: testing its use in England. London: Commission for Architecture and the Built Environment.

Farris, J. T. (2001). The Barriers to Using Urban Infill Development to Achieve Smart Growth. Housing Policy Debate, 12(1), 1-30.

Haughey, R. M. (2001). Urban infill housing: Myth and fact. Washington, D.C: Urban Land Institute.

Lehmann, S. (2012). Sustainable Construction for Urban Infill Development Using Engineered Massive Wood Panel Systems. Sustainability, 4(12), 2707-2742.

Listokin, D., Walker, C., Ewing, R., Cuddy, M. & Cander, A. (2006). Infill development Standards and Policy Guide. Retrieved from https://www.nj.gov/dca/divisions/codes/alerts/pdfs/2006_6_rev2007_4_infill_dev_stds.pdf

Macdonald, S. (2011). Contemporary architecture in historical urban environment. Conservation Perspectives–The Ghetty Conservation Newsletter on Historic Cities, 26(2), 13–15.

McConnell, V. & Wiley, K. (2010). Infill Development: Perspectives and Evidence from Economics and Planning, Washington, D.C: Resources for the future.

Robinson & Cole LLP. (2002). Best Practices to Encourage Infill Development. New York: National Association of Realtors. Retrieved from: https://www.nar.realtor/smart_growth.nsf/docfiles/infilldevelopment.pdf/$FILE/infilldevelopment.pdf

Siravo, F. (2011). Conservation Planning — The Road Less Travelled. The Getty Conservation Institute Newsletter, 26(2), 4–9.

Warren, J., Worthington, J. & Taylor. S. (1998). The historical context: principles and philosophies. Boston: Architectural press.

Worthington, J. (1998). Conservation through development. University of York: Architectural Press.