درخت مقدس، درخت سخنگو و روند شکل‌گیری نقش واق

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسنده

دکتری تاریخ هنر، دانشیار دانشکده هنر و معماری دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

چکیده

در برخی جوامع، درخت مورد احترام و پرستش واقع می‌شده است. درخت در کهن‌ترین تصویرش، درخت کیهانی غول پیکری است که رمز کیهان و آفرینش است. با توجه به ارتباط تنگاتنگ درخت با زندگی بشر، بسیاری از جوامع حالتی از قداست را برای درخت قایل بودند. رابطه انسان و درخت و قدسیت آن به گونه‌ای در‌آمد که زایش انسان را از درخت تصور کردند و این اعتقاد بخشی از مراسم آیینی، جادویی و هنری برخی از اقوام را تحت تأثیر قرار داد. از سوی دیگر، در برخی از تصاویر این درخت است که از بدن انسان روییده است.
درخت سخنگو و درخت واق واق از نمونه درختان افسانه‌ای هستند که در فرهنگ و هنر اسلامی وارد شده‌اند. اشکال واق واق که توسط نگارگران ایرانی ارائه شده‌اند، اختلاط و امتزاج ترکیب‌های تزیینی و تخیلی را به نحو زیبایی به نمایش گذاشته‌اند. در این مقاله سعی خواهد شد پاسخ‌هایی برای این سؤالات یافته شود :
1. نقطه مشترک درخت و انسان، در اعتقادات و افسانه‌های ملل چیست؟
2. چه ارتباطی بین درخت مقدس، درخت زندگی‌، درخت سخنگو و نقوش واق وجود دارد؟
فرضیات مطرح : از قابلیت‌های مشترک بین درخت و انسان می‌توان باروری، نمو و زایش را عنوان کرد. درخت به مثابه نماد باروری و زایش در کنار انسان مطرح بوده، بنابراین یک ارتباط تنگاتنگی بین این دو موجود وجود دارد که منجر به خلق افسانه‌های خارق‌العاده‌ای شده است. درخت مقدس، درخت زندگی، درخت سخنگو و درخت واق واق با میوه‌های انسانی و حیوانی نیز با توجه به این موضوع به وجود آمده و در فرایندی منجر به شکل‌گیری نقش واق شده‌اند.
از اهداف این تحقیق شناخت ارتباط درخت و انسان در تفکرات و باورهای عامه منعکس در ادبیات داستانی و آثار هنری است. در این رابطه تحقیقات نادری در ایران صورت پذیرفته و بیشتر به مبحث نقش واق پرداخته شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The sacred tree, the Talking tree and formation of Wak Wak motif

نویسنده [English]

  • Alireza Taheri
Ph.D. in History of Art. Assistant Professor of the Art Faculty, University of Sistan & Baluchistan, Zahedan, Iran.
چکیده [English]

In some communities, tree had been revered and worshiped. Tree in its oldest vision is a giant cosmic tree, which is the symbol of the universe and Creation. With regards to the close relationship between the tree and human life, many communities have attributed a sense of sanctity to the tree.

The relationship between the man, the tree and its holiness was in a way that people in some communities believed man was born from the tree. This belief affected a part of the ritual, magic and aesthetic ceremonies of some nations. On the other hand, in some images, this is the tree which has grown out of the human body.

The Talking tree and Wak Wak tree are instances of legendary trees which have entered into the Islamic art and culture.

The different forms of illustrations of Wak Wak which have been drawn by Iranian painters depict the blend of the decorative and imaginative compositions in a beautiful manner. In this article, we aim to find out answers to the following questions:

1 – What is the similarity between the tree and the man in the beliefs and legends of different nations?
2 - What is the relationship between the sacred tree, the tree of life, Talking tree, and Wak Wak’s forms?

Hypothesis: The common capabilities of man and tree can be mentioned as fertility, growth and procreation. Tree has been posed as a symbol of fertility and procreation besides the man, thus there exists a close relationship between these two creatures, which has led to the creation of extraordinary myths.

With regard to this issue, the sacred tree, the tree of life, the talking tree and the Wak Wak tree with the human and animal fruits have resulted into the formation of Wak Wak through a process.

This research aims to understand the relationship between the tree and human thoughts as well as the public beliefs reflected in fictions and various forms of arts.

It may be interesting to note that few studies have been carried out in this field in Iran and they mostly described Wak Wak’s forms.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sacred tree
  • Tree of life
  • Talking tree
  • Wak Wak
  • Vaq Vaq