شبکه‌های سبز منظرین؛ نقش مفصل‌بندی در یکپارچگی فضاهای سبز در منظر شهرهای معاصر ایران

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد معماری منظر

2 کارشناس ارشد معماری منظر/ دانشگاه تهران

3 عضو هیئت علمی، دانشکده معماری، پردیس هنر های زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

به دنبال مشکلات زیست‌محیطی، اجتماعی و هویتی شهرها، ناشی از وسعت گرفتن آنها و نفوذ هرچه بیشتر فضاهای انسان‌ساخت به فضاهای طبیعی، فضاهای سبز نه فقط به‌عنوان لکه‌ای سبز در برابر توده‌ها بلکه به مثابه عاملی برای ارتقای زیست شهروندان شناخته می‌شوند. امروزه زیرساخت‌های طبیعی و شبکه‌های سبز یکی از ساختارهای اصلی شهر هستند که جمیع ابعاد کیفی و کمی منظر شهر را مورد توجه قرار می‌دهند. در سال‌های اخیر نیز اقداماتی برای توسعه فضاهای سبز شهرهای ایران به عمل آمده اما نتیجه و اثرگذاری اقدامات بشدت کم بوده و کیفیت مورد انتظار به دست نیامده است. مطالعات حاکی از آن است که عامل اصلی بی‌کیفیتی، رویکرد تک‌بعدی و بخشی به این مقوله در بخش کلان -به‌معنای عدم درنظرگیری ارتباطات متناسب با دیگر ساختارها و عملکردهای اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی شهر- و همچنین نبود پیوستگی و انسجام در میان اجزای شبکه سبز در بخش خُرد است.
این پژوهش با هدف یافتن رویکرد و راه‌کاری مناسب برای بی‌کیفیتی شبکه‌های سبز شهرهای معاصر ایران، ضرورت وجود شبکه‌های سبز منسجم و پیوسته در ساختار شهرها را از طریق تحلیل محتوایی و تاریخی آنها، در شهرهای گذشته و معاصر ایران مورد بررسی قرار می‌دهد و معیارهای شکل‌گیری شبکه‌های سبز منسجم را به لحاظ کالبدی و معنایی دنبال می‌کند. مطالعات پیش‌رو نشان می‌دهد که به منظور خروج از بحرانِ عدم مطلوبیت فضاهای سبز، باید امکان پیوند چندجانبه زیرساخت سبز با سایر زیرساخت‌ها و وجوه مختلف‌ زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی شهر را فراهم شود. از سویی دیگر این پیوند و اتصال نیز باید میان اجزای شبکه سبز برای حفظ پیوستگی و انسجام شکلی و کالبدی، معنایی و عملکردی آن برقرار شود. این مقاله برای تحقق انسجام درونی و بیرونی شبکه سبز شهر، راه‌کار مفصل‌بندی را به‌مثابه شیوه‌ای منظرین پیشنهاد می‌دهد. بدین معنا که مفصل‌بندی با تأکید بر کالبد، کارکرد و نقش هویتی ساختار سبز شهر، مبنایی برای انتظام و سازماندهی فضاهای سبز نسبت به سایر ساختارهای شهری و عاملی مؤثر بر کیفیت‌بخشی آنهاست. همچنین مفصل‌بندی با ایجاد شبکه‌ای واحد از فضاهای سبز، سبب ادراک و فهم بهتر شهروندان از منظر و محیط طبیعی و زمینه‌ساز افزایش خوانایی و هویت شهر می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Green Landscape Networks;The role of articulation in the integrity of green space in landscapes of contemporary cities of Iran

نویسندگان [English]

  • Parichehr Saboonchi 1
  • Hamide Abarghouyi 2
  • Heshmatollah Motedayen 3
1 M.A. in Landscape Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran.
2 landscape architecture, faculty of fine arts, university of Tehran, Tehran, Iran
3 Faculty of Fine Arts, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده [English]

Following the environmental, social and identity problems in cities generated by urban expansion and invasion of built spaces to natural spaces, the green spaces are recognized not only as green fragments that are in contrast with urban masses, but also as effective factors in enhancing the citizens’ lives. Currently, natural infrastructures and green networks are considered as the main urban structures that take into account all the qualitative and quantitative aspects of the city. Recently, multiple measures have been carried out to develop green spaces in t cities of Iran; however, they have not been effective in achieving the expected quality. Studies reveal that the main reason for qualitative deficiencies is the partial and one-dimensional view to this category in the macro-scale – i.e. ignoring a proper relation with other structures and social, economic, and environmental urban functions - and the existence of incoherent green network components in the micro-scale.  This paper aims at finding the appropriate approaches and strategies for resolving the qualitative deficiencies of green networks in contemporary cities of Iran and to scrutinize the necessity for existence of an integrated and coherent green networks in city structures through the historical and content analysis of the past and present cities of Iran. Moreover, it tries to seek the criteria for the formation of green coherent networks in terms of physical and semantic aspects. The research studies indicate that green infrastructures should be connected to other infrastructures, and different environmental, economic and social features of the city in multidimensional aspects in order to solve the inadequacy problems of green spaces. Additionally, this connection should be established between the components of the green network in order to preserve its formal, semantic, and functional cohesion and integrity. This paper proposes the articulation strategy as a landscape approach to realize the internal and external cohesion of the green city network. In other words, articulation, with emphasis on the physic, function and role of identity in the urban green structure, formulates a basis for the organization of green spaces in relation to other urban structures and can be regarded as a factor for enhancing quality. Moreover, articulation created by an integrated network of green spaces would lead the citizens to better understand and perceive the landscape and natural environment, and eventaully enables legibility and identity in the city.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban infrastructure
  • Green network
  • Articulation
  • Landscape connectivity

آل‌هاشمی، آیدا و مجتهدی، بهار. (1392). انطباق و پیوستگی شبکه نقاط عطف شهری با بستر طبیعی، گامی به سوی خوانایی منظر شهر. قابل دسترس در: http://zibasazi.ir/fa/commentarticle/item/4751-.html .

آل‌هاشمی، آیدا. (1394). رویکرد منظرین به زیرساخت‌های شهری، راهبردهای توسعه شبکه آبی تهران به عنوان زیرساخت منظرین شهر. رساله منتشرنشده دکترای معماری. تهران: دانشگاه تهران.

انصاری، مجتبی و حقیقت‌بین، مهدی. (1387). باغ‌شهر اصفهان، آرمانشهر صفوی. نخستین همایش آرمانشهر اسلامی. اصفهان.

بحرینی، حسین. (1388). تحلیل مبانی نظری طراحی شهری معاصر. تهران: دانشگاه تهران.

بهرام سلطانی، کامبیز. (1387). محیط‌زیست در برنامه‌ریزی منطقه‌ای و شهری. تهران: شهیدی.

تاورنیه، ژان باتیست. (1363). سفرنامه تاورنیه.(ت:) ابوتراب نوری. تهران: کتابخانه سنایی.

تواهن، احمد. (1384). یادداشت سردبیر. مجله شهرداری‌ها. (71).

چرمایف، سرج و الکساندر، کریستوفر. (1393). عرصه‌های زندگی خصوصی و زندگی جمعی. ترجمه: منوچهر مزینی. تهران: دانشگاه تهران.

حبیبی، سیدمحسن. (1386). از شار تا شهر. تهران: دانشگاه تهران.

حیدری‌نژاد، نسیم. (1391). بررسی ساخت شهری اصفهان در دوره صفویه از دیدگاه مکتب آرمان‌گرایی اکولوژیک. اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، 21(84):22-17.

خان سفید، مهدی. (1387). بررسی الگوهای پراکنش فضاهای سبز شهری با رویکرد اکولوژی منظر شهری و رابطه آن با پایداری شهری. مجموعه مقالات همایش ملی فضای سبز و معماری منظر، (27): 155- 147.

دیباج، سید موسی. (1389). نگاه کل‌نگر به نقش اراضی عباس آباد در روند برنامه‌ریزی شهر تهران. منظر، (2):25-24.

رضاخانی، ژیلا. (1393). درآمدی بر مفهوم مفصل بر اساس روش هایدگری ریشه‌شناسی واژه. مطالعات معماری ایرانی، (5):114-101.

بستانی، فؤاد افرام. (1375). فرهنگ دانشگاهی عربی به فارسی المنجد الابجدی.(ت:) اح‍م‍د س‍ی‍اح‌. تهران: اسلام.

طبیبیان، منوچهر. چربگو، نصیبه. عبدالهی مهر، انسیه. (1390). بازتاب اصل سلسله‌مراتب در شهرهای ایرانی- اسلامی. آرمان شهر، (7):76-63.

عسگری، علی و دیگران. (1381). برنامه‌ریزی کاربری اراضی شهری. همدان: انتشارات نور علم.

کمپفر، انگلبرت. (1360). سفرنامه کمپفر. ت: کیکاووس جهانداری. تهران: انتشارات خوارزمی.

کوخائی، طاهره. مثنوی، محمدرضا. (1393). طراحی محیطی زیرساخت‌های اکولوژیک منظر شهری با استفاده از اصل به منظور ارتقای کیفیت زندگی شهری (AWOP) پیوستگی با انشعابات. محیط شناسی،(40): 572-559.

مهندسین مشاور نقش جهان پارس. (1384). طرح جامع اراضی عباس آباد تهران.

میرمیران، حمید و واعظی، سیامک. (1368). طراحی یک مفصل شهری، محور تاریخی شهر اصفهان. پایان‌نامه منتشر نشده کارشناسی معماری. تهران: دانشگاه تهران.

نوروزی، رضا. (1391). بررسی مفهوم مفصل در سازمان کالبدی معماری. شهر و معماری بومی، (3):33-19.

Ahern, J, (2007), Green Infrastructure for cities: The spatial dimension. In Cities of the future. Towards integrated sustainable water and landscape management, ed. V. Novotny, 267–283. London: IWA Publications.

Banz, G, (1970), Elements of urban form. USA: McGraw. Hill.

Bell, P.A., Greene, T.C., Fisher, J.D. & Baum, A, (2001), Environmental Psychology. London: Lawrence Erlbaum Associates Press.

Benedict, M. A. and McMahon, E. T, (2002), Green infrastructure: smart conservation for the 21st century. Renewable Resources Journal, (20): 12-17.

Benedict, M. A. and McMahon, E. T, (2006), Green Infrastructure: Linking Landscapes and Communities. Washington, D.C.: Island Press.

Cardoso da Silva, J. Wheeler, E, (2017), Ecosystems as infrastructure. Perspectives in Ecology and Conservation journal, vol: 15, US, pp. 32-35.

Chicago Metropolitan Agency, (2016), Integrating green infrastructure: On to 2050 strategy paper. Available in: http://www.cmap.illinois.gov.

Cook, E.A. and van Lier, H.N. (Eds.), (1994), Landscape Planning and Ecological Networks. Elsevier, Amsterdam, 354.

Ely, M. Pitman, S, (2014), Green Infrastructure, Life support for human habitats. The compelling evidence for incorporating nature into urban environments Green Infrastructure Project, Botanic Gardens: South Australia.

Forman, R.T.T, (1995), Some General Principles of Landscape and Regional Ecology, Landscape Ecology, vol 10 no. 3 pp. 133-142. Amsterdam: SPB Academic Publishing.

Kaplan, R. & Kaplan, S, (1989), The Experience of Nature, Cambridge: Cambridge University Press.

Landscape Institute Group, (2013), Green Infrastructure: An integrated approach to land use, London: Landscape Institute publication.

SWA group, (2012), Landscape infrastructure: Case studies. Switzerland.

Tzoulas K., Korpela K., Venn S., Yli-Pelkonen V., Ka´zmierczak A., Niemela J., and James P., (2012), Promoting Planning, 81, 167–178.

Youngquist, Timothy Dennis, (2009), “What is green infrastructure? An evaluation of green infrastructure plans from across the United States”, Graduate Theses and Dissertations. Available in: http://lib.dr.iastate.edu/etd/10602

Yu, K., (2012), Ecological infrastructure leads the way: the negative approach and landscape urbanism for smart preservation and smart growth. In: Richter, M., Weiland, U. (Eds.), Applied Urban Ecology: A Global Framework. Oxford: Black well Publishing, pp. 152–169.

Yuhong, Tian. Jiaomei, Liu. Chiyung, Jim, (2011), Landscape planning of the green network in Tai Po Industrial Estate in Hong Kong, International Conference on Computer Distributed Control and Intelligent Environmental Monitoring.