تأثیر توسعه شهر تهران بر گسترش بافت‌های فرسوده (مشکلات و تنگناهای محله هفت‌چنار- بریانک از منظر گسترش بافت فرسوده)

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری شهرسازی. دانشیاردانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات. تهران.

2 دکتری شهرسازی. دانشیار دانشگاه هنر اصفهان ،دانشکده معماری و شهرسازی.

3 کارشناسی ارشد شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان. نویسنده مسئول

چکیده

عدم توجه به فرسودگی شهری منجر به توسعه برون‌زا و تهی‌شدن شهر می‌شود. شهر تهی، محل اسکان مهاجرین تازه‌وارد، فقر، محرومیت و آسیب‌های اجتماعی می‌شود. بررسی تجارب کشورهای جهان حاکی از آن است که کلان‌شهرها با اتخاذ تدابیر مناسب شرایط درونی کشور خویش و استفاده از فرصت‌ها و نقاط قوت خود فضاهای سرزنده و مناسب ایجاد کرده و از این طریق بر توسعه نابخردانه و ناآگاهانه شهر مسلط شده‌اند. توسعه نااندیشیده شهر تهران در جهت احداث شهرهای اقماری، شهرک‌ها و شهرهای جدید و سکونت‌گاه‌های خودرو منجر به بی‌توجهی به بافت‌های مرکزی شهر شده است‌، از طرفی جریان مهاجرت‌های روستایی و حاشیه شهری با قدرت خرید پایین به سوی محلات مرکزی بر بسط و گسترش فرسودگی افزوده که در این راستا اتخاذ سیاست مناسب توسعه شهری که توأمان هم از درون و هم در حاشیه معضلات ناشی از نابسامانی‌های توسعه شهری را بر‌طرف کند لازم به نظر می‌رسد. در این راستا پژوهش حاضر سعی در رسیدن به اهداف خود در قالب شناخت توسعه فضایی (کالبدی، اجتماعی‌ـ فرهنگی) در سطح کلان‌شهر تهران و تأثیر جریان توسعه بر محله هفت‌چنار و شناخت روند شکل‌گیری بافت‌های فرسوده در این محله و شناخت تأثیر جریان مهاجرت‌ها در شکل‌گیری و گسترش فرسودگی در آن محله دارد. فرض بر آن بوده که روند توسعه شهر تهران در ادوار گذشته منجر به ایجاد و گسترش بافت‌های فرسوده در سطح شهر است و از طرفی جریان‌های توسعه کلان‌شهر تهران بر محله‌هایی که در حاشیه مانده‌اند (مانند محله هفت‌چنار) تأثیراتی منجر به فرسودگی داشته است. فرض دیگر اینکه جریان‌های مهاجرت گروه‌های کم‌درآمد و روستایی و حاشیه‌نشین به محله هفت‌چنار منجر به گسترش و دوام فرسودگی در این محله شده است.‌ روش تجزیه و تحلیل در این پژوهش‌، کیفی با استفاده از روش ماتریس سوات swot، تعیین نقاط قوت و ضعف و فرصت و تهدید در خصوص توسعه کلان‌شهر و تأثیر آن بر گسترش بافت‌های فرسوده در سطح شهر تهران و روش تجزیه و تحلیل جریان‌ها و استفاده از داده‌های آماری (در مواقع لزوم) است. نتایج حاصل از این پژوهش گویای این نکته است که انقلاب اسلامی عامل مهمی در ایجاد و تغییر و تحولات در محله هفت‌چنار بوده است. طی سال‌های اولیه انقلاب‌، توسعه مناطق حاشیه‌ای و گسترش ساخت و سازهای غیر‌رسمی پیرامون شهر تهران به اوج رسید‌. گسترش تهران از برون منجر به بی‌توجهی به محلات مرکزی از جمله هفت‌چنار شد و این موضوع محله را به سمت فرسودگی سوق داد. این موضوع منجر به اسکان سیل مهاجران تازه‌وارد حاشیه شهری و روستایی در محلات فرسوده مرکزی کلان‌شهر تهران و از آن جمله محله هفت‌چنار شد. تداوم و بسط فرسودگی این محله از دو مشکل اساسی منتج می‌شود : از طرفی مشکلات پایین‌بودن نرخ درآمد خانوارها که موجب پایین‌آمدن توان پرداخت هزینه‌های خدمات شهری‌، عدم مشارکت ساکنین در بهسازی محیط زندگی و افزایش مشکلات اقتصادی خانوارها شده است و از طرف دیگر وجود بافت مسکونی فشرده و فرسوده است به گونه‌ای که این محله یکی از آسیب‌پذیر‌ترین محلات منطقه 10 در برابر زلزله است. پایین‌بودن توان اقتصادی ساکنان محله مانع از نوسازی واحدهای مسکونی و یا مقاوم‌سازی واحدهای مسکونی می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Impacts of Urban Development on Deteriorated Areas in Tehran Metropolis (Problems and limitations of deteriorated fabric development of Haft Chenar-Beryanak neighborhood)

نویسندگان [English]

  • Alireza Andalib 1
  • Mohammad Masoud 2
  • Sogand Yousefi azarabarghani 3
چکیده [English]

Lack of attention to urban deterioration leads the city to move toward immethodical out-spread and leaves the inner part of the city empty. Inside- empty city becomes the habitat for newly arrived immigrant settlers, poverty, deprivation and social damages. Global experiences shows that metropolises of the world have been successful in creating vibrant and suitable spaces by taking strategies which can be adopted based on their national conditions as well as benefiting from their opportunities and strengths to be dominant over inadvertent development. Imponderable development in Tehran for the purpose of creating towns, suburbs and new self-created settlements has marginalized the central city textures. On the other hand rural and marginal urban flows of immigrants from the low-income levels of the society to the central neighborhoods have eventually increased the urban deterioration. In this regard, taking appropriate urban development strategies which will internally and marginally root out the problems of urban development is essential. The SWOT technique is utilized in this research is to identify strengths, weaknesses, opportunities and threats of metropolitan developments and to discuss its effect on deteriorated textures of Tehran city in addition to using statistic data (by request) for analysis of the flows. Research process of this essay is as followed; firstly the characteristics and problems of metropolitan development is studied and scrutinized to find out the roots of existing problems and build a hypothesis based on understanding of the issue. Moreover, field investigations and evidences through interviews and questionnaires on citizens and responders across district 10 are conducted to answer the considered questions and evaluate suppositions and solutions offered for the exiting problems. Results of this research indicate the fact that Islamic revolution has played the major role in changing Haft Chenar neighborhood since the development of marginal areas and expansion of informal construction in Tehran reached a peak during the early years of the Islamic revolution. Tehran out- spread development has caused inadvertency of city central neighborhoods including Haft Chenar and this process has pushed the neighborhood to deterioration. It has provided habitation for huge number of immigrant and rural settlers in the city suburbia deteriorated regions as well as Haft Chenar neighborhood. Continuation and expansion of neighborhood deterioration is the result of two fundamental problems: First, problems of low-income households causes lower rate of paying for urban utilities, lack of public participation in improving the environment and an increase in the hardship of household economics. Another problem is that this neighborhood is one of the most dense and deteriorated areas in district 10 vulnerable to earthquake. Low economic strength prevents residents to renovate or retrofit their residential dwellings. Therefore, this assumption is proved to be correct so that the unarranged Tehran development has led to the neglect of the city's tissues and the development of peripheral settlements from one hand and the flow of immigrants, the poor and low-income families to these urban areas on the other.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Metropolis
  • Development
  • Deteriorated textures
  • Haft-Chenar Neighborhood
  • flow