مفهوم خلوت و چگونگی تحقق آن در زیست-جهان خانه ایرانی مطالعه تطبیقی آن در خانه ایرانی ماقبل مدرن و خانه مدرن ایرانی

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسنده

دانشگاه هنر اسلامی تبریز

چکیده

خلوت به معنای فرآیندی که طی آن انسان به تنظیم حوزه رابطه خود با دیگران و تجربه خویشت ننگری نائل می شود بیش از هر مکان دیگری در "خانه" مجالِ بروز می یابد. این مقوله و تحقق پذیری آن در زیست-جهانِ خانه در این مقاله مورد بررسی و چالش قرار می گیرد. این پرسش مطرح است که آیا شناسایی و ترسیم مدل های متعدد از نیاز انسان به خلوت، به تأمین همه جانبه آن در محیط خانه ایرانی - به خصوص در دوره معاصر - منتهی شده است؟ هدف تحقیق ارزیابی نحوه و میزان تأمین خلوت در خانه پیشامدرن و مدرن ایرانی برای بازشناسی الگوی تحقق آن در هر یک از این خانه هاست.
این تحقیق با رویکردی کیفی و بر اساس روش تفسیری- تاریخی، تحقق طیف خلوت را در دو گروه خانه های پیشامدرن و مدرن ایرانی مورد ارزیابی قرار داده است. فرضیه محوری این تحقیق آن است که عدم توجه به ماهیت طیف گونه خلوت در طراحی فضاهای زیستی و به خصوص "خانه"، سبب شده است تا در بسیاری از موارد این فضاها با عطف به تنها یک وجه از این مفهوم سامان یابند. "خلوت فردی" و "خلوت جمعی" در دو سوی طیف خلوت و دو وجه هم تراز از یک ماهی تاند و ضروری است توأمان برای تحقق خلوت بهینه مورد توجه قرار گیرند. اولوی تبخشی به هر یک از این سطوح یا نادیده گرفتن هر کدام، می تواند به آسیب های روانی یا اجتماعی بیانجامد و فضای خانه را به محیطی ناکارآمد در تأمین نیازهای ساکنان تبدیل کند. بر اساس نتایج حاصله، در بسیاری از موارد برخورد تک بعدی و یک جانبه با ماهیت طیف گونه خلوت در هر یک از این دو گروه خانه ها، به حذف بخشی از قلمروها منجر شده است. همین امر سبب شده است تا هویت فردی و هویت جمعی ساکنان خانه، هر کدام در یک گروه از این خان هها مجالِ بیشتری برای بروز بیابند؛ لذا جهت تأمین همه جانبه نیازها و ایجاد تعادل میان این دو، توجه همه جانبه به طیف خلوت و اهتمام به تحقق همه وجوه آن، م یتواند به عنوان رویکرد فراگیر مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Introduction to the Concept of Privacy and How it is Realized in the House Life-World1 Comparative Study in Pre-modern and Modern Iranian Houses

نویسنده [English]

  • Hannaneh Khamenehzadeh
Tabriz Islamic Art University
چکیده [English]

Privacy, as the process in which humans regulate their relation with the others and achieve the experience
of introspection, can be reached in the ‘house’ more than everywhere else. This phenomenon and its
realization in the life world of house is studied and analyzed in this essay.
There are various definitions of privacy from different points of view, but they mostly confirm that privacy
is a spectrum as a concept. The basic hypothesis of this research is that failing to pay attention to the
spectrum-like nature of privacy in designing living spaces especially ‘houses’, has on many occasions
caused such spaces to be built by considering only one aspect of such concept. ‘Individual privacy’ and
‘collective (group) privacy’ are on both extremes of the privacy spectrum and two equal aspects of one
nature, and they must be considered simultaneously for the optimum realization of privacy. Giving priority
to either of the aspects or ignoring each of them can result in mental or social damages and turn the
atmosphere of the house into an ineffective place in the extensive provision of the needs of the residents.
Assuming a qualitative approach on the basis of interpretive historical method, this research has analyzed
the realization of privacy spectrum in the two groups of pre-modern and modern Iranian houses. According
to studies, a one dimensional/one faceted approach to the spectrum nature of the privacy in either group
of the houses has led to the elimination of some territories. So either of personal/ individual identity and
collective identity is bold in one of these two groups of houses. Therefore, the all-inclusive consideration
of privacy spectrum and trying to achieve all of its aspects can be considered a comprehensive approach.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Privacy spectrum
  • Individual privacy
  • Collective (group) privacy

• ارژمند، محمود و خانی، سمیه. 1391 . نقش خلوت در معماری خانه ایرانی. فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، ) 7( : 38 - 27 .

• آلتمن، ایروین. 1382 . محیط و رفتار اجتماعی )خلوت، فضای شخصی، قلمرو، ازدحام(، ت: علی نمازیان. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.

• الکساندر، کریستوفر. 1371 . عرصه های زندگی جمعی و زندگی خصوصی. ت : منوچهر مزینی. تهران: دانشگاه تهران.

• بانی مسعود، امیر. 1380 . معماری معاصر ایران. تهران : نشر هنر معماری قرن.

• بیانی، فرهاد و گلابی، فاطمه و علی پور، پروین. 1394 . زیست جهان یا نظام؟، زیست جهان و نظام؟ ) بررسی تلفیق در اندیشه یورگن هابرماس(.  فصلنامه راهبرد، ) 77 ( : 216 - 191 .

• بی نام. 1385 . یادگار ماندگار. قزوین: اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان قزوین.

• پیرنیا، کریم. 1381 . معماری اسلامی ایران. تهران : دانشگاه علم و صنعت ایران.

• جنکینز، ریچارد. 1381 . هویت اجتماعی، ت : تورج یار احمدی. تهران : نشر شیرازه.

• راپوپورت، آموس. 1388 . انسان شناسی مسکن، ت : خسرو افضلیان. تهران : انتشارات حرفه هنرمند.

• عینی فر، علیرضا. 1379 . عوامل انسانی- محیطی مؤثر در طراحی مجموعه های مسکونی. نشریه هنرهای زیبا، ) 8( : 118 - 109 .

• قاسم زاده، مسعود. 1389 . جایگاه پایه ای اتاق در طراحی مسکن. نشریه هنرهای زیبا، ) 41 ( : 16 - 5.

• قبادیان، وحید. 1392 . بررسی اقلیمی ابنیه سنتی ایران. تهران : دانشگاه تهران.

• گیفورد، رابرت. 1378 . حریم خصوصی )نهان خواهی(، ت : اکبر سرداری زنوز. نشریه معماری و فرهنگ، ) 2 و 3( : 70 - 62 .

• لنگ، جان. 1386 . آفرینش نظریه معماری )نقش علوم رفتاری در طراحی محیط(، ت : علیرضا عینی فر. تهران : دانشگاه تهران.

• مارکوس، کلر کوپر. 1382 . خانه: نماد خویشتن، ت: احد علیقلیان. فصلنامه خیال، ) 5( : 119 - 84 .

• موسوی روضاتی، مریم دخت و سلطان زاده، حسین. 1375 . گنجنامه فرهنگ آثار معماری اسلامی ایران خانه های کاشان. تهران : دانشگاه شهید بهشتی.

• نصیری، نگار. 1388 . مطالعه تطبیقی مفهوم خلوت در خانه درو نگرای ایرانی و خانه برو نگرای غربی. نشریه هنرهای زیبا، ) 39 ( :.37-46

• هال، ادوارد. 1376 . بعد پنهان، ت: منوچهر طبیبیان. تهران: دانشگاه تهران.

• پایگاه اینترنتی شهرک مسکونی اکباتان تهران، http://shahrak-ekbatan.ir/map.html

• پایگاه اینترنتی شرکت خانه سازی باغمیشه تبریز، / http://www.baghmisheh.co