بررسی و بازشناسی صفۀ فرهاد تراش در بیستون: نمونه ای ساسانی از معماری منظر

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

استادیار دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران

چکیده

فرهاد تراش صفحۀ تراشیدۀ عظیمی در سینۀ کوه بیستون است که می توان آن را با کتیبۀ داریوش بزرگ هخامنشی در کوه بیستون مقایسه کرد. به واسطۀ همین شباهت، شرق شناسانی چون جکسن، تامپسون، اردمان و هرتسفلد این صفحۀ سنگی را نقش برجسته- کتیبه ای ناتمام از عهد هخامنشی معرفی کرده اند. در دهۀ 1960م یک هیئت باستان شناسی آلمانی به سرپرستی هاینز لوشای و ولفرام کلایس آثار باستانی زیر دهکدۀ بیستون را کاوش کرده و در نتیجه بقایای معماری منسوب به عهد ساسانی از زیر خاک پدیدار شد که آن را یک کاخ معرفی کردند. با این حال باستان شناسان آلمانی نتوانستند رابطۀ این بقایای معماری را با صفۀ فرهاد تراش توضیح دهند. فقط بعدها والتر سالزمان پیشنهاد کرد که شاید صفحۀ فرهاد تراش نیز اثری ساسانی بوده و قصد داشته اند آثاری مشابه طاق بستان کرمانشاه در آنجا حجاری کنند.
در این مقاله، نتایج تحقیقات هیئت معماری- باستان شناسی دانشگاه تهران در بررسی و مطالعۀ ناحیۀ بیستون و آثار فرهاد تراش در تابستان 1381 ه.ش منعکس شده است. بنابر نتایج این تحقیقات، ناحیۀ بیستون- کنگاور- کرمانشاه برای ییلاق سلاطین ساسانی دارای اهمیت بسیار بوده و آثار معماری یافته از زیر دهکدۀ بیستون در اصل بقایای یک سیستم آب نما و دسکره و شکارگاه سلطنتی از عهد ساسانی است که همراه با صفۀ فرهاد تراش در مجموع یکی از نمونه های بدیع معماری منظر در عهد ساسانی را شکل می داده است که دیگر نمونه های آن در کنگاور و طاق بستان مشاهده می شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Farhad Tarash in Bisotun: A Sample of Sassanid Landscape Architecture

نویسندگان [English]

  • Seyed-Amir Mansouri
  • bahram ajorloo
چکیده [English]

A huge rock cut panel like that with the inscription of Darius the Great at the Bisotun mountain of Kermanshah is named as Farhad Tarash. By the mid of 20th century some orientlists such as Jackson, Thompson, Erdmann and Hertzfeld introduced Farhad Tarash as an incomplete monumental rock relief dated back to the Achaemenid imperia. In the 1960s H. Luschay and W. Kleiss excavated the village of Bisotun, next to Farhad Tarash, and recovered some architectural remains. The German expedition to Bisotun realized such ancient remains as a Sassanid palace, but they could not explain any connectivity between Farhad Tarash and those architectural relics. According to W. Salzman the panel of Farhad Tarash is the incomplete Sassanid project of a rock cut Iwan like Taq-i- Bostan in Kermanshah.
By this paper, based upon the results of expedition of the Tehran University to Bisotun in summer 2002, Farhad Tarash is dated to the Sassanid relics in both Kermanshah and Kangavar. The paper explains how the incomplete bas- relief of Farhad Tarash is related to the ancient architectural remain found from the village of Bisotun whose its function is proposed a hunting garden or Daskereh in accordance with classic Persian texts. In consequence Farhad Tarash is established as a sample of Sassanid art of gardening- landscape architecture by the authors.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iran
  • Bisotun
  • FarhadTarash
  • Kermanshah
  • Sassanid Era
  • Landscape‌architecture
  • gardening
  • Iranian gardening
  • Daskereh