گونه‌شناسی و مقایسۀ تطبیقی رویکردهای پژوهشی در مطالعات حوزۀ زیبایی‌شناسی معماری

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر دکتری معماری، گروه معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 استاد گروه شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 دانشیار گروه معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

بیان مسئله: تنوع نگرش‌های موجود در پژوهش‌های مختلف زیبایی‌شناسی معماری به موضوعی میان‌رشته‌ای و پیچیده مبدل شده که در حال توسعۀ ایده‌های نظری جدید بر مبنای حوزه‌ای وسیع است. به طوری‌که از دهۀ 70 میلادی تاکنون، جنبه‌ها و اصول زیبایی‌شناسی عمدتاً براساس دیدگاه‌های نظری و تجربی مختلف در حال گسترش است و این موضوع موجب تغییر بینش پژوهشگران نسبت به قواعد کلی پیشین شده است. لذا توجه محققان به زمینه‌های گوناگون مسائل نظری زیبایی‌شناسی سبب پدیدآمدن نگرش‌هایی جدید در خصوص جنبه‌های ارزیابی آثار معماری شده است، ولی با این‌حال اجماع و توافق اندکی در خصوص چارچوب‌های نظری و مفهومی این موضوع وجود دارد، مواردی که هنوز در بسیاری زمینه‌ها بحث‌برانگیز است. لذا در این راستا، این پرسش‌ها مطرح می‌شوند که مقوله‌های اصلی پژوهش‌های معاصر در حوزۀ زیبایی‌شناسی معماری چیست؟ و چه معیارهای ارزیابی در تحلیل زیبایی‌شناسی رویکردها به کار گرفته شده‌اند؟
هدف پژوهش: این پژوهش پیرامون مواضع مختلف موضوع به گونه‌شناسی و مقایسۀ تطبیقی رویکردهای مرتبط تمرکز می‌یابد. چراکه اهمیت شناخت این رویکردها از این واقعیت ناشی می‌شود که پژوهش در زمینۀ ایده‌های زیبایی‌شناسانه که اساساً مرتبط با موجودیت فرهنگی انسان است، امکان بازگردانی مواضع نظری به فرآیندهای عملی خلاقیت و ادراک محیط و توسعه‌های بیشتر را محیا می‌سازد.
روش پژوهش: تحقیق کیفی حاضر با استفاده از یک روش توصیفی و متعاقباً تحلیل محتوای کیفی تحت رویکردی تطبیقی-تفسیری به شناسایی متغییرهای اصلی موجود در روش‌شناسی پژوهش‌های شاخص و معتبر علمی پرداخته و با استدلال منطقی سعی بر تدقیق و مقایسۀ مبانی بینشی و نتایج تبیینی آنها دارد. در این راستا در مجموع 81 پژوهش در بازۀ زمانی 1989 تا 2017 در قالب کتاب و مقالات معتبر علمی از طریق موتور جستجوی گوگل اسکالر شناسایی شدند. دامنۀ اطلاعاتی این پژوهش معطوف به مطالعاتی است که با توجه به شالودۀ معرفت‌شناسی آنها به طور خاص موضوع زیبایی در معماری را مورد مطالعه قرار داده‌اند. لذا به شیوۀ تمام‌شماری، نمونه‌های در دسترس به عنوان جامعۀ آماری در نظر گرفته شدند.
نتیجه‌گیری: مفهوم‌سازی در خصوص رویکردهای مطالعاتی زیبایی‌شناسی معماری، باید فراتر از ترجیحات شناختی و یا ادراکی انسان و ارزیابی بلافصل یک اثر (که در یک بافت متحدالمرکز، منفعل، شیء محور است) بسط یابد. لذا لزوم توسعۀ حوزه‌های روش‌شناختی ارزیابی‌های مبتنی بر «تجربۀ» انسان از محیط موجب می‌شوند تا عملاً همۀ جوانب محیط از جمله مطلوبیت آن و ارتقاء بهزیستی انسان را شامل شود. از این‌رو ضرورت دارد تا نگرش‌های پژوهشی از طریق رویکردهای انسان‌محور و با در نظرگرفتن ادراک چندگانه و پویا در بستری از یک گفتمان زیست‌محور، فعال، مشارکتی و تجربی به مطالعات زیبایی‌شناسی در این حوزه بپردازند، چراکه مفهوم زیبایی‌شناسی در معماری نیازمند شناخت دیدگاه عمیقی از بحث ادراک زیبایی از منظر «تجربۀ ادراکی» انسان است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Typology and Comparative Analysis of Research Approaches to Aesthetics of Architecture

نویسندگان [English]

  • Somayeh Moosavian 1
  • Behnaz Aminzadeh Gohar Rizi 2
  • Azadeh Shahcheraghi 3
1 Ph.D. Candidate, Department of Architecture, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Professor, Department of Urban Planning, College of Fine Arts, University of Tehran, Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Department of Architecture, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Problem statement: Since the 1970s, aesthetic aspects and principles mainly have been developing based on different theoretical and empirical views, which has changed researchers’ insights into previous general principles. Therefore, research focus on various areas of theoretical problems in aesthetics resulted in the emergence of new attitudes towards the appraisal aspects of architectural works. Nevertheless, there is a weak consensus on theoretical and conceptual frameworks in this regard, and there are still controversial issues in many areas. Hence, two questions might arise. What are the main categories of contemporary studies in the aesthetics of architecture? What evaluation criteria have been used for the aesthetic analysis of approaches?
Research objectives: Considering different aspects, this study focuses on typology and comparative analysis of relevant approaches. The importance of knowing these approaches lies in the fact that research into the aesthetic ideas, which are basically related to the cultural existence of humans, can restore theoretical aspects to practical processes of creativity and provide the foundation for environmental perception and further developments.
Research method: In this qualitative study, a descriptive method was used followed by a qualitative content analysis through a comparative-interpretive approach to identify the main variables in the methodology of prominent and reputable scientific studies. Logical reasoning was then employed to analyze and compare their insight principles and explanatory results accurately.
Conclusion: All environmental aspects, such as desirability and human well-being promotion are included due to the necessity of developing methodological disciplines for evaluations based on human “experiences” of the environment. Research attitudes must address studies of aesthetics through anthropocentric approaches by considering multiple and dynamic perceptions within the context of an environmental, active, cooperative, and empirical discourse. In fact, the concept of aesthetics in architecture requires the identification of in-depth insight into aesthetic perception from “perceptive human experience”.

کلیدواژه‌ها [English]

  • architectural aesthetics
  • research approaches
  • Anthropocentrism
  • Aesthetic Experience
آرنهایم، رودولف. (1392). نیروهای ادراک بصری در معماری (ترجمۀ مهرداد قیومی بیدهندی). تهران: سمت.
اشتگ، لیندا؛ ون‌دنبرگ، اگنس‌ای و دگروت، جودی. (1396). روانشناسی محیطی (ترجمۀ سپیده برزگر و آناهیتا شهپری). تهران: فکر نو.
پالاسما، یوهانی. (1394). چشما‌ن‌پوست (ترجمۀ علیرضا فخرکننده). تهران: چشمه.
پرزگومز، آلبرتو. (1397). تأملات بهنگام (ترجمۀ رضا عسگری، نگین جواهریان و باوند بهپور). تهران: معمار نشر.
دوباتن، آلن. (1388). معماری شادمانی (ترجمۀ پروین آقائی). تهران: ملائک.
رئیسی، محمدمنان. (1395). ارزیابی و نقد رویکردهای تحقیق در معماری و شهرسازی از منظر اسلامی، فصلنامه پژوهش‌های معماری اسلامی. 4، (11)، 3-18.
جعفریها، رضا. (1396). زیبایی‌شناسی منظر شهری. قزوین: انتشارات جهاد دانشگاهی.
سلطانی، مهرداد؛ منصوری، سیدامیر و  فرزین، احمدعلی. (1391). تطبیق نقش الگو و مفاهیم مبتنی بر تجربه در فضای معماری. باغ نظر، 9 (21)، 3-12.
رابینسون، سارا و پلاسما، یوهانی. (1396). ذهن در معماری (ترجمۀ رضا امیررحیمی). تهران: معمار نشر.
عسکری، محسن و بهزادفر، مصطفی. (1395). به سوی یک گونه‌شناسی الگوواره‌ای در معماری و شهرسازی. فصلنامه روش‌شناسی علوم انسانی.20 (89)، 195-228.
گروتر، یورک کورت. (1383). زیبایی‌شناسی در معماری (ترجمۀ جهانشاه پاکزاد و عبدالرضا همایون). تهران: دانشگاه بهشتی.
لنگ، جان. (1388). آفرینش نظریه معماری (ترجمۀ علیرضا عینی‌فر). تهران: دانشگاه تهران.
مالگریو، هریفرانسیس. (1395). مغز معمار (ترجمۀ کریم مردمی و سیما ابراهیمی). تهران: هنر معماری قرن.
مالگریو، هریفرانسیس و گودمن، دیوید. (1394). نظریه‌های معماری (ترجمۀ مرضیه آزاد ارمکی). تهران: نشر علم.
نسر، جک ال. (1393). تصویر ذهنی ارزیابانه از شهر (ترجمۀ مسعود اسدی محل چالی). تهران: آرمانشهر.
هالدین، جانجی. (1380). زیبایی‌شناسی معماری (ترجمۀ د سمرقند). نشریه معمار. 6(12)، 4-7
هال، استیون؛ پرز- گومز، آلبرتو؛ پالاسما، یوهانی. (1394). پرسش‌های ادراک (ترجمۀ علی اکبری و محمدامین شریفیان). تهران: پرهام نقش.

Alp, A. V. (1993). An experimental study of aesthetic response to geometric configurations of architectural space. Leonardo, 149-157.  
Appleton, J. (1987). Landscape as prospect and refuge. The visual elements of landscape, 39-74.  Amherst: The University of Massachusetts Press.
Berleant, A. (2013). What is aesthetic engagement? Contemporary aesthetics, 11(1), 5.
Bermudez, J. (2011). Empirical aesthetics: the body and emotion in extraordinary architectural experiences. Considering Research: Reflecting Upon Current Themes in Architectural Research, 369.
Bermudez, J. & RO, B. (2012). Extraordinary architectural experiences: comparative study of three paradigmatic cases of sacred spaces. Montreal: International Congress on Ambiances Network.
Bermudez, J. & Ro, B. (2013). Memory, Social Interaction, and Communicability in Extraordinary Experiences of Architecture. In ARCC Conference Repository.
Bermudez, J., Krizaj, D., Lipschitz, D. L., Bueler, C. E., Rogowska, J., Yurgelun-Todd, D. & Nakamura, Y. (2017). Externally-induced meditative states: an exploratory fMRI study of architects’ responses to contemplative architecture. Frontiers of architectural research, 6(2), 123-136.
Bhatt, R. (2000). The significance of the aesthetic in postmodern architectural theory. Journal of Architectural Education, 53(4), 229-238.
Bishop, A. R. (2007). Outside the square? Aesthetic response to the contemporary architecture of Federation Square, Melbourne. The Environmentalist, 27(1), 63-72.
Bittermann, M. S. & Ciftcioglu, Ö. (2016). Visual perception with color for architectural aesthetics. In Evolutionary Computation (CEC), 2016 IEEE Congress on (pp. 3909-3916). IEEE.
Böhme, G. (1993). Atmosphere as the fundamental concept of a new aesthetics. Thesis eleven, 36(1), 113-126.
Böhme, G. (2017). Atmospheric Architectures: The Aesthetics of Felt Spaces. London: Bloomsbury Publishing.
Carlson, A. (1986). Reconsidering the aesthetics of architecture. Journal of Aesthetic Education, 20(4), 21-27.
Carlson, A. (2000). Aesthetics and the environment. London: Routledge.
Danaci, H. M. (2012). Architectural education and environmental aesthetics. Procedia-Social and Behavioral Sciences, (51), 878-882.
Danaci, H. M. (2015). Aesthetics in Cultural Landscape and Architectural Education. Procedia-Social and Behavioral Sciences, (191), 190-195.
Daniel, T. C. & Vining, J. (1983). Methodological issues in the assessment of landscape quality. In Behavior and the natural environment, (6), 39-86.
Devlin, A. S. (1994). Children’s housing style preferences: Regional, socioeconomic, sex, and adult comparisons. Environment and Behavior, 26(4), 527-559.
Fazeli, P. & Shakarami, A. (2014). Evaluation of Determinant Qualities Affecting Urban Landscape Aesthetics in Sustainable Urban Design (A Focus on Serial Vision Heterogeneity) Case Study: Jolfa Alley in Isfahan. Journal of Social Issues & Humanities, 2(5), 20-29.
Galindo, M. P. & Corraliza Rodríguez, J. A. (2000). Environmental aesthetics and psychological wellbeing: Relationships between preference judgements for urban landscapes and other relevant affective responses. Psychology in Spain, 4(1), 13-27.
Galindo, M. P. & Hidalgo, M. C. (2005). Aesthetic preferences and the attribution of meaning: Environmental categorization processes in the evaluation of urban scenes. International Journal of Psychology, 40(1), 19-26.
Ghomeshi, M. & Jusan, M. M. (2012). Investigating different aesthetic preferences between architects and non-architects in residential façade designs. Indoor and built environment, 22(6), 952-964.
Ghomeshi, M., Nikpour, M. & Jusan, M.M. (2012). Identifying the Different Aesthetic Quality of Building Attributes From Architects Perspective. Int J Modern Eng Res (IJMER), 2(3), 917-919.
Gifford, R., Hine, D.W., Muller-Clemm, W., Reynolds JR, D.A.J., & Shaw, K.T. (2000). Decoding modern architecture: A lens model approach for understanding the aesthetic differences of architects and laypersons. Environment and Behavior, 32(2), 163-187.
Gjerde, M. (2010). Visual aesthetic perception and judgement of urban streetscapes. In Paper for Building a Better World: CIB World Congress. https://www.researchgate.net/profile/Darcy-Reynolds-Jr/publication/249624426.
Groat, L. (1982). Meaning in post-modern architecture: An examination using the multiple sorting task. Journal of Environmental Psychology, 2(1), 3-22.
Groat, L. (1988). Contextual Compatibility in Architecture: An Issue of Personal Taste? In J. Nasar (ed.), The Visual Quality of the Environment: Theory, Research and Application: (228-253). Cambridge, England: Cambridge University Press.
Groves, M. & Thorne, R. (1988). Aspects of housing preference: revisiting a cross-cultural study with the hindsight of improved data analysis. Journal of Environmental Psychology, 8(1), 45-55.
Herzog, T. R. (1992). A cognitive analysis of preference for urban spaces. Journal of environmental psychology, 12(3), 237-248.
Heath, T.F. (1968). Problems of Measurement in Environmental Aesthetics. Architectural Science Review, 11(1), 17-28.
Herzog, T. R. & Bosley, P. J. (1992). Tranquility and preference as affective qualities of natural environments. Journal of environmental psychology, 12(2), 115-127.
Herzog, T. R., Kaplan, S. & Kaplan, R. (1982). The prediction of preference for unfamiliar urban places. Population and Environment, 5(1), 43-59.
Hubbard, P. (1996). Conflicting interpretations of architecture: an empirical investigation. Journal of Environmental Psychology, 16(2), 75-92.
Illies, C. & Ray, N. (2016). An aesthetic deontology: Accessible beauty as a fundamental obligation of architecture. Architecture Philosophy, 2(1) 64-82.
Jennath, K. A. & Nidhish, P. J. (2016). Aesthetic judgement and visual impact of architectural forms: a study of library buildings. Procedia Technology, (24), 1808-1818.
Kaplan, R. & Kaplan, S. (1989). The experience of nature: A psychological perspective. Cambridge University Press.
Kquofi, S. & Glover, R. (2012). Awareness Level of Environmental Aesthetics on KNUST Campus, Kumasi, Ghana: A Descriptive Account. Journal of Environment and Earth Science, 2(10), 84-92.
Lagueux, M. (2004). Ethics versus aesthetics in architecture. The Philosophical Forum, 35 (2), (117-133).
Litvin, V. (2015). Architectural Environment Organization in the Context of Practical Aesthetics. GISAP: Technical Sciences, Construction and Architecture, (5),7-10.
Liu, S. Y., & Chuang, H. T. (2014). A Study of Aesthetic Factors and Aesthetic Responses of the Interior Environment. International Journal of Research in Humanities, Arts and Literature, 2(9), 1-8.
Mahdavinejad, M., Bahtooei, R., Hosseinikia, S. M., Bagheri, M., Motlagh, A. A. & Farhat, F. (2013). Aesthetics and Architectural Education and Learning Process. Procedia-Social and Behavioral Sciences, (116), 4443-4448.
Mann, D. A. (1979). Architecture, aesthetics, and pluralism: Theories of taste as a determinant of architectural standards. Studies in Art Education, 20(3), 15-29.
Mako, V. (2012). Aesthetics in Architecture: Contemporary Research Issues. Beograd: University of Belgrade.
Minai, A. T. (1993). Aesthetics, mind, and nature: A communication approach to the unity of matter and consciousness. Retrieved from: https://philpapers.org/rec/MINAMA.
Nassar, J. L. (1988). Environmnet Aesthetic. Theory Research and Applications. New York: Cambridge University.
Parsons, R. (1991). The potential influences of environmental perception on human health. Journal of environmental psychology, 11(1), 1-23.
Pitt, D.G. & Zube, E.H. (1987). Management of natural environments. Handbook of environmental psychology, (2), 1009-1042.
Purcell, A. T. & Nasar, J. L. (1992). Experiencing other people’s houses: A model of similarities and differences in environmental experience. Journal of Environmental Psychology, 12(3), 199-211.
Purcell, A. T., Lamb, R. J., Peron, E. M. & Falchero, S. (1994). Preference or preferences for landscape. Journal of environmental psychology, 14(3), 195-209.
Purcell, A. T., Peron, E. & Sanchez, C. (1998). Subcultural and cross-cultural effects on the experience of detached houses: An examination of two models of affective experience of the environment. Environment and Behavior, 30(3), 348-377.
Roeser, S. (2013). Aesthetics as a Risk Factor in Designing Architecture. In Ethics, Design and Planning of the Built Environment (93-105). Springer: Dordrecht.
Russell, J. A. (1980). A circumplex model of affect. Journal of personality and social psychology, 39(6), 1161-1178.
Russell, J. A. & Lanius, U. F. (1984). Adaptation level and the affective appraisal of environments. Journal of Environmental Psychology, 4(2), 119-135.
Russell, J. A. & Mehrabian, A. (1978). Approach-avoidance and affiliation as functions of the emotion-eliciting quality of an environment. Environment and behavior, 10(3), 355-387.
Russell, J. A., & Pratt, G. (1980). A description of the affective quality attributed to environments. Journal of personality and social psychology, 38(2), 311.
Russell, J. A., Ward, L. M. & Pratt, G. (1981). Affective quality attributed to environments: A factor analytic study. Environment and behavior, 13(3), 259-288.
Saito, Y. (2008). Everyday aesthetics: prosaics, the play of culture and social identities.  British Journal of Aesthetics 48 (4),461-463.
Saunders, W. S. (1999). From taste to judgement: Multiple criteria in the evaluation of architecture. Harvard Design Magazine, (7), 1-8.
Saunders, W. S. (2007). Judging architectural value. United States: University of Minnesota Press.
Scruton, R. (1989). The Aesthetics of Architecture. New Jersey: Princeton University Press.
Shiner, L. (2011). On aesthetics and function in architecture: the case of the “Spectacle” art museum. The Journal of Aesthetics and Art Criticism, 69(1), 31-41.
Smith, P. F. (2003). The dynamics of delight: Architecture and aesthetics. London: Routledge.
Staats, H., Gatersleben, B. & Hartig, T. (1998). Change in mood as a function of environmental design: arousal and pleasure on a simulated forest hike. Journal of Environmental Psychology, 17(4), 283-300.
Stamps III, A. E. (1995). Stimulus and respondent factors in environmental preference. Perceptual and Motor Skills, 80(2), 668-670.
Stamps III, A. E. (1999). Physical determinants of preferences for residential facades. Environment and Behavior, 31(6), 723-751.
Stevanović, V. (2011). Cultural based preconceptions in aesthetic experience of architecture. Spatium, (26), 20-25.
Stevanović, V. (2013). Ideological assumptions in aesthetic judgment of architecture. Spatium, (30), 40-46.
Thakur, A. (2007). Making a Place for Pragmatics in Art and Aesthetics in Architecture. Nature,1 (1), 8-13.
Thomas, E. (2015). The Beauties of Architecture. A Companion to Ancient Aesthetics, (121), 274.
Tsutsumi, K. & Sasaki, K. (2007). Study on shape creation of building’s roof by evaluating aesthetic sensibility. Mathematics and Computers in Simulation, 77(5-6), 487-498.
Uzunoglu, S. S. (2012). Aesthetics and Architectural Education. Procedia-Social and Behavioral Sciences,(51), 90-98.
Vartanian, O., Navarrete, G., Chatterjee, A., Fich, L. B., Leder, H., Modroño, C., ... & Skov, M. (2013). Impact of contour on aesthetic judgments and approach-avoidance decisions in architecture. Proceedings of the National Academy of Sciences, 110(Supplement 2), 10446-10453.
Vartanian, O., Navarrete, G., Chatterjee, A., Fich, L. B., Gonzalez-Mora, J. L., Leder, H. ... & Skov, M. (2015). Architectural design and the brain: effects of ceiling height and perceived enclosure on beauty judgments and approach-avoidance decisions. Journal of environmental psychology, (41), 10-18.
Vannucci, M., Gori, S. & Kojima, H. (2014). The spatial frequencies influence the aesthetic judgment of buildings transculturally. Cognitive neuroscience, 5(3-4), 143-149.
Wahba, S.M.E D. (2010). Friendly and Beautiful: Environmental Aesthetics in Twenty-First-Century Architecture. In Geometries of Rhetoric (459-469). Birkhäuser: Basel.
Winters, E. (2007). Aesthetics and Architecture. New York: Continuum.
Weber, R., Schnier, J. & Jacobsen, T. (2008). Aesthetics of streetscapes: Influence of fundamental properties on aesthetic judgments of urban space. Perceptual and motor skills, 106(1), 128-146.
Wilson, M. A. (1996). The socialization of architectural preference. Journal of Environmental Psychology, 16(1), 33-44.
Wohlwill, J. F. (1976). Environmental aesthetics: The environment as a source of affect. In Human behavior and environment (37-86). Boston: MA.
Zube, E. H., Sell, J. L., & Taylor, J. G. (1982). Landscape perception: research, application and theory. Landscape planning, 9(1), 1-33.