گونه‌شناسی بافت نمای شهری(با رویکرد شکلی) (نمونه موردی میدان امام خمینی(ره) تهران)

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری معماری، استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه مازندران، ایران

2 دانشجو

3 عضو هیئت علمی

چکیده

در بررسی سیر تحول معماری، لزوم توجه به گونه‌شناسی‌های انجام شده نظیر : اقلیمی، شکلی و تاریخی- تکاملی بیش از پیش احساس می‌‌‌شود. این گونه‌شناسی‌ها بیانگر زوایای دید پژوهشگرانی است که سعی در روشمندسازی طراحی ابعاد مختلف معماری نظیر پلان، حجم، فرم و فضای معماری را داشته‌اند، به طور مثال اُلگی1از زاویه اقلیم و جنبه تأثیرگذاری عوامل اقلیمی بر شکل‌گیری کالبد بنا به معماری نگریسته است و یا دوران2 و کرایر3سعی در هندسی‌نگری به پلان بنا را داشته‌اند. هدف این پژوهش گونه‌شناسی نما به عنوان یکی از وجوه مهم طراحی بنا از حیث معماری است. عدم وجود فرایند صحیح طراحی نما، سیمای شهرها را به فرجامی ناخوشایند کشانده و آنچه را که امروزه شاهد آن هستیم، وجود نماهایی منفرد و ناهماهنگ است.
این مقاله به طرح این سؤال که نمای بناهای ارزشمند (بناهای سنتی) در دوره‌های مختلف واجد چه ویژگی‌هایی از نظر هندسی و گونه‌شناختی بوده‌اند، می‌پردازد و با فرض آنکه شناخت و گونه‌شناسی صحیح نمای این آثار و به کارگیری آن در آثار جدید، ضمن حفظ اصالت تاریخی- فرهنگی نما، سیمای شهر را از آشفتگی و بی‌قیدی می‌رهاند، تحقیق را پی گرفته و به رسم اشکال پایه (مربع، مثلث و دایره) مطابق با نظر دوران و کرایر که این اشکال را اشکال پایه در گونه‌شناسی خود معرفی کرده‌اند، پرداخته و در ادامه به اعمال تغییرات بر روی محورها، رئوس و اضلاع این اشکال بر‌اساس اصول تغییرات شکلی دوران و کرایر به منظور یافتن خط سیر تغییرات، می‌پردازد. نمای میدان امام خمینی تهران به عنوان یکی از مهم‌ترین گره‌های شهری، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و تاریخی این شهر به کمک روش کتابخانه‌ای (کتب و مقالات) و روش تحلیلی-تطبیقی در حوزه نما (عکس‌ها و نگاره‌ها) با جامعه آماری 9 بنا از دوره‌های قاجار، پهلوی اول، پهلوی دوم و معاصر (در هر دوره به طور میانگین دو اسلاید از هر چهار سوی میدان) مورد مطالعه قرار گرفت و در نهایت مشخص شد که غالب الگوهای هندسی به کار رفته در نمای بناهای میدان از حیث هندسه کلی نما و آرایه‌ها و بازشوها در دوره قاجار به صورت اشکال پایه خام دایره و مربع و یا ترکیب ساده آنها بر‌اساس مرکز دایره و یا به صورت فرایند تکرار بوده است و در دوره پهلوی اول با ورود اشکال مثلثی و مقاطع حاده در انواع قالب‌های ترکیب با دایره و مربع دیده می‌شود و همچنین در دوره پهلوی دوم با نفوذ هرچه بیشتر اصول معماری غرب و استفاده از ساده‌گرایی و پرهیز حداکثری در استفاده از تزیینات در کاربری‌های مختلف را نشان می‌دهد که در نتیجه الگوهای هندسی به کار رفته در این دوران بیشتر به سمت مربع و مشتقات حاصل از فرایند تغییر زاویه سوق یافته‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Typology of Urban Façade Texture (in an approach to shape scrutiny) (Case study of Imam Khomeini Square in Tehran)

نویسندگان [English]

  • Seyedali Seyedian 1
  • saeed alinia 2
  • Vahid Heidar Nattaj 3
2 daneshjo
چکیده [English]

In studying the architectural evolutions, it is necessary to scrutinize the climatic, shape and historic typologies. Reviewing these studies clarifies the researchers’ view in using the typology as a type methodology in designing different architectural properties such as the plan, mass, form, and space. For instance, Olgy reviewed and categorized architecture in terms of architectural formation due to climatic features and Durand and Krier focused on the geometric aspects of the plans. Therefore, this paper tries to offer a typology of facades as a significant aspect of architectural design since the absence of defining a proper process in façade design has led to the development of an unpleasant cityscape and inconsistent individualistic façade design all over the city.
Therefore, this paper queries the geometric and typological features in the facades of valuable buildings (traditional buildings) during different periods. In this regard, this research is conducted assuming that the correct identification and recognition of façade typology and its re-establishment in the contemporary works can hinder insipidity and chaos in cityscape while preserving the historical-cultural authenticity of the facades. Thereafter, the research is continued by drawing the basic shapes (square, triangle, and circle) according to Durand’s and Krier’s - by whom these shapes were introduced as the basic shapes in the typology of shapes – viewpoints as well as applying changes to the axes, vertices, and sides of these shapes in the opinion of Durand’s and Krier’s transformation principles in shapes in order to find the transformation trajectory in these shapes. Hence, the building facades around Imam Khomeini Square - which is a significant urban, social, political, cultural, and historical place- in Tehran city are scrutinized by library research (books and articles) and in analytical –comparative research method by studying the facades (pictures and illustrations) using 9 statistical populations from Qajar, Pahlavi I, Pahlavi II and the contemporary era (two slides from each of the four sides of the square on average). Eventually, it was concluded that the most of the geometric patterns used in the facades of the surrounding monuments during Qajar period were formed by combination or application of simple shapes such as circles and squares based on the center of the circle or in the process of repetition in terms of geometry, ornaments, and apertures. These terms during Pahlavi I period have appeared in form of triangular shapes and acute sections in a variety of combinations with a circle and a square. As for the Pahlavi II period, the influence of the principles of Western architecture led into the use of simplicity and maximum prevention in decorations in various constructions of different functions. As a result, the geometric patterns used in this period were mostly squares and the products from the square rotation in angles.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Historical typology of the facade
  • basic shapes in façade
  • evolution of shape in facades
  • urban facade
  • Imam Khomeini Square in Tehran
Bernal, J. (2001). Science in history. Translated by: Asadpourpiranfar, H. & Fani, K. Tehran: amirkabir publications.
D.K.Ching, F. (2006). Form, space, and order. Translated by: Gharagozlou, Z. Tehran: University of Tehran publication, 12th edition.
Hojat, E. & Aghalatifi, A. (2010). Contemplation on the role of addressee in the quality of Iranian Contemporary Architecture. The Journal of Honar – ha – ye – Ziba-Memari-Va-Shahrsazi. Issue 42, pp. 25-35.
Homayoun, Gh. (1977). Roostaye Kandovan [Kandovan village]. Barrasihaye Tarikhi journal, issue 1, pp.155-211.
Memarian, Gh. (2007). Seiri dar Mabani Nazari Memari [A look into theoretical foundations of architecture]. Tehran: Soroush publications, 7th edition.
Memarian, Gh. &Tabarsa, M.H. (2013). Architectural type and typology. The scientific society of architecture and urbanism journal. Issue 6, fall and winter 2013.
Pakzad, J. (2003). The phenomenology of residential building facades and the evolution of the expectations of them. The Journal of Honar – ha – ye – Ziba-Memari-Va-Shahrsazi, issue 14, pp. 51-62.
Sahabi, Y. (1996). Khelghat-e Ensan [human creation]. Tehran: sherkat-e sahami-e enteshar publications, 13th edition.
Tahami, D. (2011). Old tehran: places. Tehran: Abrishamifar publications, 5th edition.
Zareyi, M.E. (2006). Ashnayi ba memari jahan [an introduction to world architecture]. Tehran: Fanavaran publications, 12th edition.
Zaker Haghighi, K.; Majedi, H.; Habib, F. (2010). Defining the effective indices in the typology of urban texture. Hoviatshar journal. Issue 7.
Rappaport, A. (1990). Vernacular Architecture ,in Turan M,(eds); Current Challenges in the Enviromental Social Sciences, Avebury, Aldershot, England.
Moudon Ame V. (1994). Getting to Know the Built Landscape: Typomorphology, in Frank K. and Schneekloth, L.(eds) Ordinering Space, Types in Architecture and Design, Van Nostrand Reinhold, New York.
Radberg J.,(1996), Towards a Theory of Sustainability and Urban Quality: A New Method for Typological Urban Classification, in Gray M., (ed), Evolving Environmental Ideals: Changing Ways of Life’ Values and Design Practice, Book of Proceeding for the 14th Conference of the International Association for People Environment Studies, Stockholm, pp. 384-392.
http: //www.iichs.org (Institute for History Studies of Contemporary Iran)