تحلیلی بر تأثیر محیط‌های ساخته‌شده بر خلاقیت کودک (بررسی ویژگی‌های محیطی مؤثر بر خلاقیت کودک در مراکز کودک تهران)

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار معماری و عضو هیئت علمی دانشگاه هنر تهران

2 کارشناسی ارشد دانشگاه هنر تهران

3 دانشگاه هنر

چکیده

ماهیت و ویژگی‌های تفکر خلاق از دیرباز مورد توجه پژوهشگران بوده و از آنجا که شخصیت فرد از سنین کودکی شکل می‌گیرد، تمرکز پژوهشگران در مورد خلاقیت مرتبط با این مقطع سنی است. همچنین پژوهش‌ها حاکی از این است که محیط اطراف کودک نقش مهمی بر سلامت جسمانی، روانی و شکوفایی خلاقیت کودک بازی می‌کنند. در مطالعه حاضر با استفاده از روش تحقیق تحلیلی و کیفی در زمینه‌های روان‌شناسی محیط و طراحی معماری در مفاهیم خلاقیت و محیط‌های ساخته‌شده بر پرورش خلاقیت کودکان، همچنین ویژگی‌های محیطی مؤثر بر خلاقیت کودکان در مراکز کودک تهران مطالعه شده است. بدین منظور محتوای کیفی منابع و نظریات پژوهشگران مطرح در این زمینه، در جهت رسیدن به تفسیر و یافتن چهارچوبی برای ارزیابی ویژگی‌های محیطی مؤثر بر خلاقیت کودک، مورد بررسی قرار گرفت. در این راستا ابتدا، عوامل مؤثر بر خلاقیت کودک و ویژگی‌های محیطی شکل‌دهنده این عوامل تحلیل شد. سپس پنج مرکز کودک که با هدف پرورش خلاقیت فعالیت می‌کنند به طور تصادفی در شهر تهران انتخاب شدند و نتایج حاصل از تحلیل‌های انجام‌شده، در بناهای این مراکز مورد بررسی قرار گرفت. نتایج پژوهش، با توجه به عوامل مؤثر در رفتار محیطی نشان می‌دهد، محیط با ویژگی‌هایی نظیر پیچیدگی، تحریک‌کنندگی، انعطاف‌پذیری، بازی‌سازی و ایجادکننده تعامل بین کودکان در افزایش خلاقیت کودکان مؤثر است. همچنین اگر محیط به ‌گونه‌ای طراحی شود، که در آن اصول روان‌شناسی محیط در رابطه با خصوصیات جسمانی و روانی کودکان رعایت شود می‌تواند بستر مناسبی جهت شکوفایی خلاقیت کودکان فراهم آورد. محیط در این پژوهش محیط کالبدی، به صورت ساخته ‌شده است که فضاهای باز و محیط‌های طبیعی را نیز شامل می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis the effect of the built environment on children’s creativity (Review the effect of the environmental characteristics on children’s creativity in Tehran children centers)

نویسندگان [English]

  • Maryam Tabatabaian 1
  • sanaz abbasalizadehrezakolai 2
  • Rima Fayaz 3
1 : Assistant professor and Member of academic fellowship and instructor in Art university of Tehran
2 M.A. Architecture in Art University of Tehran.
3 Art university
چکیده [English]

The today’s world needs men and women who are creative, growing and improving in all areas of social, cultural, and economical field. According to the researchers, people have considerably higher creative abilities that can be flourished by encouraging, providing opportunities and training. So, the nature and characteristics of creative thinking have been the focus of many researchers.
Since one’s personality is formed in the early ages, creativity at that age has been the notion of many studies; however, few studies have supported the effect of the built environment on the development of creativity in children. Researches also suggest that the built environment plays an important role in the physical and emotional health of the child and development of his creativity. Child growth, on the other hand, is a result of its interaction with the environment. If this interaction is lawful and organized, it causes better growth.
Meanwhile, there are questions for which this paper tries to find answers: how the built environment affects children’s creativity and its prosperity? And what features of the built environment of Tehran’s children centers have a positive effect on children’s creativity? So the purpose of this study is to review the concepts of creativity and the effect of the built environment on the development of children’s creativity by means of content analysis in the fields of environmental psychology and architectural design.
This research has been performed based on a descriptive – analytical method using articles, studies, reports, related documents (the library documents) and observation. So with the concepts of creativity from the perspective of theorists in this field and its relationship to the built environment, environmental factors that enhance creativity can be derived. Then the environmental features that affect the creativity of children in Tehran children centers were examined. In this study, first factors affecting the children’s creativity and the environmental features which influenced these factors were analyzed. Then five children`s centers that are active with the aim of fostering creativity were randomly chosen, and the building of these centers was analyzed using the results of this paper.
This study analyzes some environmental factors such as legibility, diversity, complexity, vitality, innovation, and mystery and their relation to children’s creativity. The literature suggests, imagination, curiosity, and play have an important role in the child’s creativity.
According to what has been mentioned in relation to the children and their growth, it can be concluded that, in environment designing for children, observing the principles of environmental psychology in children’s physical and mental characteristics provides a proper context for developing children’s creativity. In this paper, environment is the physical environment, which includes open spaces and natural environments.

کلیدواژه‌ها [English]

  • creativity
  • Environmental Psychology
  • Built environment
  • children
  • Design

احمدی، شکوفه. 1382. من یک کودک هستم، بررسی عمده ­ترین عوامل موثر بر خلاقیت کودک. مشهد : انتشارات موحد.

ایزدپناه جهرمی، آیدا. 1383. کودک، بازی و شهر، فرایند، اصول و معیارهای برنامه ­ریزی و طراحی فضاهای بازی کودکان. تهران : انتشارات سازمان شهرداری‌­های کشور.

بوهم، دیوید. 1381. درباره خلاقیت. ت : محمدعلی حسین نژاد. تهران : نشر ساقی.

تورنس، ئی. پال. 1372.خلاقیت. ت : حسن قاسم زاده. تهران : نشر دنیای نور.

حسینی، افضل السادات. 1388. ماهیت خلاقیت و شیوه های پرورش آن. مشهد : انتشارات به نشر آستان قدس رضوی.

حوری‌زاد، بهمن. 1384. راهنمای غنی سازی برای خلاقیت کودکان (تولد تا 6 سالگی، مهدهای کودک و خانواده). تهران : نشر لوح زرین.

سیف، علی اکبر. 1393. روان‌شناسی پرورشی نوین (روانشناسی یادگیری و آموزش). تهران : نشر دوران.

شفایی، مینو و مدنی، رامین. 1389. اصول طراحی فضاهای آموزشی کودکان بر اساس مدل خلاقیت کودک. نشریه علمی پژوهشی فناوری آموزش، 4 (3) : 222-215.

طباطبائیان، مریم. 1383. ساخت آزمونی برای سنجش مدرسین نسبت به خلاقیت. مجله علمی- پژوهشی اندیشه و رفتار، 10 (1و2) : 109-100.

لنگ، جان. 1383. آفرینش نظریه معماری نقش علوم رفتاری در طراحی محیط. ت : علیرضا عینی فر. تهران : انتشارات دانشگاه تهران.

مظفر، فرهنگ و همکاران. 1386. نقش فضاهای باز محله در رشد و خلاقیت کودکان. نشریه باغ نظر، 4 (8) : 72-59.

مک اندرو، فرانسیس تی. 1387. روان‌شناسی محیطی. ت : دکتر غلامرضا محمودی. تهران : انتشارات زرباف اصل.

نقره کار، عبدالحمید و همکاران.  1388. طراحی فضاهای مهدکودک بر اساس رابطه بین صفات خلاقیت و ایده‌های معمارانه. فصلنامه علمی-پژوهشی نوآوری های آموزشی، 8 (32) : 59-39.

یوسفی، ناصر. 1389. رویکردهای آموزشی در کار با کودکان خردسال. تهران : انتشارات کارگاه کودک.

Aiello, J. (1987). Human spatial behavior. In Stokols, D. & Altman, I. (Eds), Handbook of Environmental Psychology. NewYork: Wiley.

Aziz, N. F. & Said, I. (2012). The Trends and Influential Factors of Children’s Use of Outdoor Environments, A Review. Journal of Social and Behavioral Sciences, (38): 204 – 212.

Baum, A. and Paulus, P. B. (1987). Crowding. In D. Stokols & I. Altman (Eds), Handbook of Environmental Psychology. NewYork: Wiley.

Bell, P. A., et al. (2001). Environmental Psychology. London: Lawrence Erlbaum Associates.

Dannenberg, A., et al. (2011). Making healthy places: Designing and Building for Health, Well-being, and Sustainability. Washington: Island Press.

Dondis,  D. A. (1973). A Primer of Visual Literacy. Massachusett: Mit Press.

Evans, G. W. and McCoy, J. M. (1998).When buildings don’t work: The role of Architecture in Human health. Journal of Environmental physiology, (18): 85-94.

Heft, H. (1988). Affordance of Children’s Environments: A Functional Approach To Environmental Description. Journal of Children’s Environments Quarterly, 5(3): 29-37.

Heft, H. (2005). Ecological Psychology in Context: James Gibson, Roger Barker, and the Legacy of William James’s Radical Empiricism. New York: Routledge.

Hussein, H. (2012). The Influence of Sensory Gardens on the Behaviour of Children with Special Educational Needs. Journal of Social and Behavioral Sciences, (38): 343 – 354.

Joye, Y. (2007). Architectual Lessons from Environmental Psychology: The Case of Biophilic Architecture. Journal of Review of General Psychology, 11(4): 305-328.

Kaplan, R. & Kaplan, S. (1982). Cognition and Environment. NewYork: Praeger.

Kaplan R. & Kaplan S. (1989). The Experience of Nature. NewYork: Cambridge.

Krippner, S. (1999). Dreams and Creativity, Encyclopedia Of Creativity.In Pritzker, S. R. (Eds). Encyclopedia of Creativity, Vol. 1. San Diego, CA: Academic.

Lynch, K. (1960).The Image of the city. Cambridge. MA: M.I.T. Press.

Passini, R. (1984). Spatial representations. A Wayfinding perspective. Journal of Environmental Psychology, (4):153- 164.

Phillipson, S. & Y.L Ku, K. (2014). Constructing Educational Achievement: A Sociocultural Perspective.  NewYork: Routledge.

Rothstein, P. R. (1990). Educational Psychology. NewYork: McGraw Hill.

Runco, M. A. (2010). Creativity: Theories and Themes: Research, Development and Practice. SanDiego, CA: Academic Press.

Salingaros, N. A., & Mehaffy, M. W. (2006). A Theory of Architecture. Solingen: UMBAU-VERLAG Harald Püschel.

Sullivan, W. C. & Chang, Ch. Y. (2011). Mental Health and the Built Environment. In Dannenberg, A. L., Howard Frumkin, H. & Jackson, R. J. (Eds). Making Healthy Places: Designing and Building for Health, Well-being, and Sustainability. Washington: Sland Press.

Tai, L. (2006). DESIGNING Outdoor Environments for Children. NewYork: McGRAW-HILL.

Weismen, G. (1981). Evaluating Architectural legibility. Journal of Environment and Behavior, (13): 189-204.

Weismen, G. (1989). Designing torient the user, in: Architecture. The AIA Journal, 78(10): 113-114.

Wicker, A. W. (1987). Behavior settings reconsidered: Temporal stages, resources, internal dynamics, context. In D.Stokoles& I. Altman (Eds), Handbook of environmental psychology, Vol. 2. NewYork: Wiley-Interscience.
Woodman, R. W., Sawyer, J. E. & Griffin, R. W. (1993). Toward a Theory of Organizational Creativity.  Journal of the Academy of Management Review, 18 (2): 293-321.

Zubek, J. P. (Ed.). (1969). Sensory deprivation: Fifteen years of research. NewYork: Appleton Century-Crofts. Available from: http://creativitycenter.ir/News/Detail/5037/