بسترهای شکل‌گیری و ویژگی‌های منظر مثمر در باغ ایرانی

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر دکتری معماری منظر. دانشگاه فنی کایزرسلاترن، آلمان. نویسنده مسوول 41247210-631-0049

2 دکتری معماری منظر. استاد دانشگاه فنی کایزرسلاترن، آلمان.

چکیده

هدف این پژوهش کنکاش ابعاد و ظرایف منظر مثمر و جایگاه آن در باغ‌های ایرانی است. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و جمع‌آوری اطلاعات به شیوه کتابخانه‌ای و مصاحبه، به همراه مطالعات میدانی در شش باغ ایرانی (باغ اکبریه، رحیم‌آباد، امیرآباد و بهلگرد در بیرجند، باغ پهلوان‌پور مهریز، شاهزاده ماهان) است. نتایج نشان می‌دهد لزوم تأمین خدمات تفرجی برای مالکان، مهمانان، و در مواردی مردم موجب شده که حتی در باغ‌های حکومتی بیرجند نیز منظر مثمر حضوری پررنگ داشته باشد. وجود درختان میوه متنوع در باغ‌های شاهزاده، امیرآباد و پهلوان‌پور، اهمیت تولید محصولات خوراکی هدف‌دار برای مصرف انسان و سایر جانوران را در نظام طراحی فضاهای سبز سنتی نشان می‌دهد. ارتقای کیفیت زیبایی منظر سبز درونی باغ، دیگر ویژگی منظر کشاورزی در باغ‌های تاریخی است که به طور مشخص در باغ‌های بیرجند با نظام منظر متشکل از ترکیب بصری گونه‌های مولد و زینتی ایجاد شده است. همچنین افزایش کارایی، سوددهی و خودکفایی منظر، کاشت گونه‌های چندکاربردی در نظام طراحی باغ ایرانی را الزام‌آور ساخته است. وجود گونه‌های متنوع میوه و گیاهان دارویی در باغ شاهزاده، گل‌های معطر، زعفران، آلو، انار و انجیر در باغ‌های بیرجند نشان‌دهنده خاصیت شفابخشی منظر مثمر بوده تا علاوه بر انتخاب گونه‌ها متناسب با شرایط اقلیمی و صرفه‌جویی در مصرف منابع، کارکردهای چندجانبه منظر مغفول نماند. نتایج این بررسی نشان می‌دهد که اهمیت ساختاری منظر مثمر در طرح باغ‌های ایرانی مختلف در طول تاریخ مرهون نگرش حکیمانه به مقوله فضای سبز و منظر، نتیجه تلفیق باغبانی زینتی و کشاورزی مثمر در باغ، و با هدف طراحی منظر چندعملکردی بوده است. لذا منظر مثمر به عنوان شاخصی جهت ارزیابی کیفیت مدیریت باغ، معرفت و منزلت فلاحت، سلامت باغ و همچنین سبک زندگی و میزان پیوستگی باغ با بستر فرهنگی- طبیعی باید بیشتر مورد توجه محققان قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The productive landscape in Persian Gardens; Foundations and features

نویسندگان [English]

  • SeyedMohammadreza Khalilnezhad 1
  • Kai Tobias 2
چکیده [English]

The purpose of this study is to explore the dimensions and attributes of productive and agricultural landscape in the Persian gardens. The methodology of conducting this study is descriptive-analytical. The data is gathered through library research and interviews, as well as field studies in the six Persian Gardens (Akbariyeh, Rahim Abad, Amir Abad, Bahlgerd, Pahlavanpur, and Shahzadeh). The results, which show the need to provide recreational services for owners, guests and in some cases people, has led to the significant presence of fruitful greenery, even in the governmental gardens. There are various fruit trees in the gardens of Shahzadeh, Amirabad and Pahlavanpur which demonstrate the importance of targeted food products for human consumption as well as animals in the system of designing the traditional green spaces. Promotion the quality of the beauty of inner green scenery of the gardens is other characteristics of agricultural landscape, specifically in Birjand’s gardens which the visual landscape system has been created by composition of fruitful and ornamental species. Additionally, attitudes into increasing the efficiency, profitability and self-sufficiency of landscape have been ordered the planting of multipurpose plant species in the Iranian garden design. There are varieties of vegetables and herbs in the garden of Shahzadeh, and fragrant flowers, saffron, plum, pomegranate and fig trees representing in Birjand’s garden proving the medicinal properties of productive scenery in addition to their appropriateness to the climate and scarce resources.  Throughout history the structural importance of the edible landscape in Persian garden is due to the knowledgeable use of green spaces and landscaping. The combination of ornamental horticulture and fruit farming results in a multi-functional garden. Therefore, the agricultural landscape can be introduced as an indicator to assess the quality of garden management, an efficient tool for assessing the status of agricultural knowledge, gardens health assessment, as well as evaluating the lifestyle and the natural- cultural continuity of a garden to its context which should be considered more by the researchers.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Productive landscape
  • Pleasure gardening
  • Agricultural landscape
  • Culture of agriculture
  • Persian garden