بیان مسئله: تجربه فضایی در معماری پدیده‌ای چندبُعدی، پویا و وابسته به تعامل انسان و محیط است که تبیین آن را نمی‌توان به ویژگی‌های کالبدی یا هندسی فضا فروکاست. با وجود توسعه نظریه‌های متعدد در حوزه پدیدارشناسی، ادراک فضایی، حافظه مکان و تحلیل ساختار فضایی، ظرفیت‌های تبیینی این رویکردها عمدتاً در سطوح متفاوت و به‌صورت مستقل صورت‌بندی شده‌اند و چگونگی ارتباط میان آن‌ها همچنان با خلأ نظری مواجه است.
اهداف پژوهش: پژوهش حاضر با هدف صورت‌بندی چارچوب مفهومی «متاهندسه ادراکی» به این پرسش پاسخ می‌دهد که چگونه می‌توان ظرفیت‌های تبیینی نظریه‌های موجود را در قالب منطقی رابطه‌ای برای فهم تجربه فضایی بازسازمان‌دهی کرد.
روش پژوهش: پژوهش از نوع بنیادی و با رویکرد کیفی است و با راهبرد سنتز نظری انتقادی، از طریق تحلیل تفسیری، مقایسه مفهومی و انتزاع نظری جریان‌های منتخب انجام شده است.
نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که پدیدارشناسی، نظریه‌های ادراک، مطالعات حافظه و هویت و تحلیل پیکربندی، به‌ترتیب سطوح زیسته، ادراکی، زمانی ـ معنایی و ساختاری تجربه فضایی را تبیین می‌کنند؛ اما هیچ‌یک به‌تنهایی چگونگی تبدیل شرایط ساختاری فضا به تجربه‌ای ادراک‌شده، زیسته و برخوردار از استمرار زمانی و معنایی را توضیح نمی‌دهد. سنتز این سطوح نشان می‌دهد که کیفیت تجربه فضایی در خودِ مؤلفه‌ها مستقر نیست، بلکه از سازمان‌یافتگی روابط میان آن‌ها و از طریق سازوکارهای ظهور، امکان کنش و بازخورد پدید می‌آید. بر این اساس، نوآوری متاهندسه ادراکی در افزودن نظریه‌ای جایگزین نیست، بلکه در انتقال واحد تبیین از «مؤلفه» به «رابطه» و صورت‌بندی سطحی میان‌حوزه‌ای از تجربه فضایی است که از بررسی مستقل هیچ‌یک از حوزه‌های تشکیل‌دهنده آن حاصل نمی‌شود.