پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظرباغ نظر1735-9635145720180220The Expression of new model of urban land subdivision in Iran emphasize on open space (case study: Zanjan)مدل مفهومی جدید از تفکیک اراضی شهری در توسعههای مسکونی با تأکید بر فضای باز(نمونه موردی : شهر زنجان)51857875FAمهرانفرامرزیپژوهشگر دکتری گروه شهرسازی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهرانحمیدرضاابراهیمیعضو هیئت علمی دانشگاه تهران.ناصربراتیدانشیار گروه شهرسازی دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره) قزوین. نویسنده مسئولJournal Article20180220Land as a non-reproducible commodity is of an incontestable value. Zoning or urban land division known as practical urbanization is one of the important measures of urbanization to protect land values. The main impetus behind this study is to know whether the checked zoning pattern can be optimized for new residential areas using the experiences from traditional residential textures Iran and the world. This analytical-comparative study attempts to develop an optimal zoning pattern and a new conceptual-operational model by comparing the dominant zoning patterns in Iran with those in the world. The results of the comparative research show that the zoning patterns that are widely used in new residential development suffer from some major problems and the proposed new pattern can be a suitable alternative.زمین به عنوان کالای غیرقابل بازتولید دارای ارزش غیرقابل انکاری است. یکی از اقدامات مهم شهرسازی که به واقع شهرسازی عملی نامیده میشود، تفکیک اراضی شهری است. آیا با مطالعه تجارب بافتهای مسکونی سنتی در ایران و تجارب جهان در کویهای مسکونی جدید میتوان الگویی بهینه از تفکیک اراضی به خصوص الگوی تفکیکی شطرنجی طراحی کرد؟ روش تحقیق در این پژوهش تحلیلی-تطبیقی است. هدف اصلی این پژوهش ارایه الگویی بهینه از تفکیک اراضی شهری و مدل مفهومی-عملیاتی جدید براساس تحلیل الگوهای تفکیک اراضی در جهان و ایران و مؤلفههای اصلی تأثیرگذار بر آنها است. نتایج به دست آمده از پژوهش نشان میدهد، الگوهای تفکیک اراضی شطرنجی که به صورت مکرر و رایج در توسعههای جدید مسکونی به کار میروند، خود سبب ایجاد مسایل عمده شدهاند و مدل جدید ارایه شده میتواند جایگزین این الگو شود.https://www.bagh-sj.com/article_57875_2c0f53dee17ccd6ed509706d91591dce.pdfپژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظرباغ نظر1735-9635145720180220Urban Local-Spatial Resilience: Developing the Key Indicators and Measures, a Brief Review of Literatureبسط شاخصهای کلیدی سنجش تابآوری مکانی-فضایی شهری؛ مرور فشرده ادبیات نظری193257876FAفریباقراییدکتری معماری، دانشیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر تهرانمحمدرضامثنویدکتری معماری، استاد تمام دانشکده محیط زیست دانشگاه تهرانموناحاجی بندهپژوهشگر دکتری شهرسازی. دانشکده معماری و شهرسازی. دانشگاه هنر تهرانJournal Article20180220Cities are making significant impacts on the environment and urban sustainability. Problem statement and research objective: Resilience in cities is seen as an important goal towards sustainability. In the same manner, the urban resilience and its key measurement in the city structure gets a higher priority. Moreover, considering measures of resilience is specifically indispensable for policy makers and supports the process of decision making in the cities. Despite advances in this field in recent years, there is still an essential need to provide clear ways to measure and quantify the urban resilience in terms of spatial aspects. <br />Research questions: these questions are raised in this research: <br />1) what are local-spatial indicators of resilience? <br />2) what is the relationship between resilience and spatial organization of the city? <br />3) what is the role of spatial organization elements of the city in urban local-spatial resilience? <br />Research Methodology: A review of literature is used to identify the key elements in the measurement of resilience in relation to the spatial structure of the city. Then, the analyses of the operational definitions and the major indicators have been done separately. <br />Research results: Results and findings demonstrate the key indicators in the measurement of urban spatial resilience based on the urban spatial structure components including a) diversity, b) connectivity, c) redundancy, and d) robustness features as the major indicators for the cities spatial structure resilience.شهرها تأثیرات قابلتوجهی بر محیطزیست دارند و ارتقاء پایداری و تابآوری در آنها حایز اهمیت است.<br />بیان مسئله و هدف تحقیق : بررسی شاخصهای سنجش تابآوری به عنوان ابزار مفید برای طراحی سیاستهای عمومی و پشتیبانی تصمیمگیریهای امور شهری یک ضرورت است. این در حالی است که با وجود پیشرفتهای مهم در سالهای اخیر در این زمینه و شناسایی شاخصهای تابآوری، پاسخ روشنی برای این پرسش که چگونه تابآوری «مکانی-فضایی» در شهر قابل اندازهگیری است یافت نشد و همچنان نیاز به ارایه روشهای مشخص برای سنجش بعد مکانی-فضایی تابآوری شهری و کمیسازی آن وجود دارد.<br />پرسشهای کلیدی : پرسشهای این تحقیق عبارتند از :<br />1. شاخصهای سنجش تابآوری مکانی-فضایی کدامند؟<br />2. چه رابطهای بین تابآوری و سازمان فضایی شهر وجود دارد؟<br />3. نقش عناصر سازمان فضایی شهر در تابآوری مکانی-فضایی شهری چیست؟<br />نتایج پژوهش : براساس یافتههای تحقیق، سنجش تابآوری مکانی-فضایی شهری شامل چهار شاخص تنوع، ارتباط یا اتصال، افزونگی و استحکام است که براساس مؤلفههای سازمان فضایی شهر (شامل بلوکهای شهری، فضاهای سبز و باز، خیابانها و محورها-پهنههای عملکردی) در دو الگوی ساختاری و عملکردی پیشنهاد میشود. یافتههای این پژوهش، سنجش تابآوری مکانی-فضایی در شهر را با ارایه تعریف عملیاتی شاخصها و دادههای قابل اندازهگیری هر شاخص میسر میسازد.https://www.bagh-sj.com/article_57876_9a71856c84dab19ca9f753a4216cd2d2.pdfپژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظرباغ نظر1735-9635145720180220Landscape; a Shifting Concept;The Evolution of the Concept of Landscape from Renaissanceمنظر؛ مفهومی در حال تغییر؛ نگاهی به سیر تحول مفهوم منظر از رنسانس تاکنون334457878FAایداآل هاشمیدکتری معماری0000-0003-0362-1964سید امیرمنصوریاستادیار دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهرانJournal Article20180220'Landscape' is a contemporary term in the field of urban and environmental studies. A concept which came from Europe to Iran and now is frequently used in various fields in the country. The concept of landscape, as a new kind of reality in the world, emerged in the Renaissance era in Europe, and according to the changes in the western worldviews in these centuries, has gained various aspects and meanings. The multifaceted concept of landscape which is even hard to describe in the philosophic view, had been coined in the field of art, passed through the world of philosophy, and affected by the recent achievements in the field of the relation between human and environment, is wildly considered in the planning and designing the human environs. Still, its multifaceted meaning frequently ignored by the specialist around the world as well as Iran. <br />By considering the evolution of the concept of ‘landscape’ in Europe in a historic recall, this paper attempts to reveal the fundamental aspects of this concept, its current meaning, and anticipate its future shifts and its field of influence. <br />By adopting a descriptive method and comparative analysis, the concept of landscape from the Renaissance until now is examining and classified through the historical and existing definitions. At the end, based on this historical review, with the futurological approach, the paper looks into the possible future for this ambiguous. <br />The results of the classification of the definitions of 'landscape' from the Renaissance until now shows that although the emergence of 'landscape' coined based on the classic dualism between subject and object and the distinction between the world of physics and the world of phenomena as an individualistic regard to the nature, but with by the failure of this dualism and accepting the uncertainty in the world, it evaluated as a subjective-objective phenomenon. In the 21st century, this concept as a new field of science has gained the considerable attention and considered as a savior discipline for our crisis period of mono-dimensionality in the human and its environs relation.منظر، مفهومی نو در ادبیات تخصصی شهر و محیط به شمار میرود. مفهومی که از اروپا وارد ایران شد و امروز در حوزههای متنوع مورد استفاده قرار میگیرد. مفهوم منظر بهعنوان گونهای نوین از واقعیت در جهان، در اروپای دورة رنسانس شکل گرفت و با تغییر جهانبینی انسان غربی تا امروز ابعاد متنوعی از معنا را به خود دیده است. مفهوم چندبعدی منظر که فهم و بیان آن را در ابعاد فلسفی نیز مشکل مینماید اگرچه از جهان هنر آغاز شد اما مرزهای جهان فلسفه را پیموده و با تأثیرپذیری از دستاوردهای نوین بشر در ارتباط انسان با محیط امروز در حوزة برنامهریزی و طراحی محیطهای انسانی به صورت فراگیر مورد توجه قرار دارد. با این وجود مفهوم چندوجهی آن در میان متخصصین و عوام در ایران و جهان عموماً مورد غفلت است.
نوشتار حاضر تلاش میکند با ترسیم سیر تحول مفهوم منظر در اروپا از آغاز تاکنون، ابعاد شکل دهنده به این مفهوم چندوجهی را مورد کاوشی محتوایی قرار داده، زمینه شکلگیری مفهوم منظر به صورتی که امروز میشناسیم مورد واکاوی قرار دهد و آینده تحول در مفهوم و حوزة نفوذ آن را ترسیم و پیشبینی کند.
در این پژوهش به شیوه کیفی و با روش تحلیل مقایسهای، مفهوم منظر از دورة رنسانس تاکنون از میان پژوهشهای صورت گرفته، نظرات و تعاریف موجود استخراج، طبقهبندی و مورد مقایسه قرار میگیرد. درنهایت با شیوهای آیندهپژوهانه به مفهوم منظر و جایگاه آینده آن در جهان غرب پرداخته میشود.
نتایج طبقهبندی و سنجش مفهوم متغیر منظر در اروپا از قرن 15 میلادی تاکنون نشان داد که «منظر» اگرچه پا بر شانههای دوقطبی عین و ذهن و جدا شدن جهان فیزیک از جهان پدیده به مفهوم نگاه فردگرایانه به طبیعت دارد اما با رد این دوقطبی و پذیرش عدم قطعیت جهان به عنوان پدیدهای عینی ذهنی و رابطهای بین سوژه و ابژه تعریف میشود. در قرن 21 به عنوان حوزهای نو از دانش مورد توجه و تعریف چهارچوبهای علمی قرارگرفته و به عنوان دیسیپلینی رهایی بخش در دوره بحران تکبعدنگری در رابطه انسان و محیط مورد توجه است.https://www.bagh-sj.com/article_57878_95b8813b26d8cc41bafa5f5b1f5958f8.pdfپژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظرباغ نظر1735-9635145720180220A Qualitative Study of Implications of Meaning in Hawraman-Takht Architecture from Semiotics Perspectiveمطالعة کیفی دلالتهای معنایی معماری هورامانتخت از منظر نشانهشناسی456257877FAیوسفحمه جانیهیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مهابادقادربایزیدیاستادیار دانشکده معماری و هنر دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندججلیلسحابیهیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندجJournal Article20180220Meaning is the fundamental requirement of the human and the architecture as a signifying process in the cultural context tries to realize this aspect of human requirement by emphasizing on the intellectual specification of human mind and the exterior form and structure of the environment. The semiotics is an approach that looks beyond the meanings and seeks for the implicit significations and the layers of meaning in the phenomena. Hawraman is a valuable settlement with multiple residential areas that have a significant role in defining the cultural values of this country especially in the field of architecture. Ignoring the meaning implications in the physical improvement of settlements can lead to negative outcomes in tourism attraction. Thus, it is necessary to answer the following question: "what are the special meanings and semantic implications in the formation of the Hawraman-Takht architecture in Kurdistan of Iran in terms of textual and semiotic points of view?" This research aims to discover and formulate the meanings of Hawraman architecture and the meaning system that can be derived from signs/representations to be used in future improvement and renovation programs of the region. The semiotics is used as an interpretive system and the approach of this research while qualitative methodology was employed for system analysis, and grounded theory was used for data analysis and presentation of the final theory. In this regard, Hawraman architecture, as a text, was studied in the following five systems: establishment, structure, space and performance, movement and access, and landscape. Representative elements and components of these systems were identified and were open-coded under 43 initial concepts. In the next step, each of the signs/representations was interpreted and its subject was determined in some levels of meaning under the codes of social, scientific and aesthetic by using axial and selective coding. Finally, 11 major categories which represent sociability of this architecture were identified and formulated. Ultimately, through integrating, comparing, and contemplating in these categories, a core category entitled "Hawraman architecture as a social phenomenon to promote collective life" was selected as a symbolic meaning for Hawraman-Takht architecture in Kurdistan of Iran.معنا نیاز بنیادی انسان است و معماری به عنوان یک فرآیند دلالتی، در تلاش است تا با تأکید بر ویژگیهای ذهنیِ انسان علاوه بر کالبد و فرم ظاهری محیط، به تحقّق این بُعد از نیازهای بنیادی انسان یاری رساند؛ و در این میان، نشانهشناسی رهیافتی است که نگاهش به فراگَرد معناست و به دنبال دلالتهای ضمنی و کشف لایههای معنایی پدیدههاست. هورامان مجموعهای غنی از سکونتگاههای انسانی است که سهم مهمی از ارزشهای فرهنگی کشور، از جمله در زمینة معماری را به خود اختصاص میدهد. عدم توجه به ابعاد معنایی در توسعة کالبدی سکونتگاهها میتواند پیامدهای منفی بسیاری بر جاذبههای معماری این مناطق در جهت جذب گردشگر و نهایتاً اجتماعپذیری و حتی سکونت در آنها داشته باشد. از این رو پاسخ به این پرسش که "معانی خاص و دلالتهای معنایی شکلگیری معماری هورامانتخت کردستان ایران با توجه به نشانههای متنی و از منظر نشانهشناسی چیست؟"، ضروری به نظر میرسد. هدفِ عمدة این بررسی، کشف و تدوین معانی معماری هورامان و نظام معنایی حاصل از نشانه/بازنمونهای آن، جهت استفاده در برنامههای آتی بهسازی و نوسازی است. نظام تفسیر و رویکردِ پژوهش حاضر نشانهشناسی، و نظام تحلیل آن روششناسی کیفی است و از روش نظریة زمینهای برای تجزیه و تحلیل اطلاعات و ارایة نظریة نهایی استفاده شده است. در این راستا، معماری هورامان به مثابه یک متن، در ذیل پنج نظامِ استقرار، ساخت، فضا و عملکرد، حرکت و دسترسی، و منظر به صورت جزء به جزء مورد بررسی قرار گرفت؛ در این مرحله محقق با حضور در منطقه مورد پژوهش و انجام مصاحبههای باز و عمیق نسبت به گردآوری اطلاعات اقدام کرده و عناصر و اجزای بازنمونی این نظامها، تحت 43 مفهوم اولیه شناسایی و کدگذاری باز گردید؛ در مرحلة بعد هر کدام از نشانه/بازنمونها، در ذیلِ هر یک از رمزگانهای سهگانة اجتماعی، علمی و زیباییشناسی، در چند سطح معنایی و با استفاده از کدگذاریهای محوری و گزینشی، مورد تفسیر و تعیین موضوع قرار گرفت. نهایتاً 11 مقولة عمده نظیر: انسجام فضایی، خوانایی، حضورپذیری فضا که نشانگر اجتماعپذیریِ این معماری است شناسایی و تدوین شد. سپس در مرحله پایانی، با یکپارچهکردن، مقایسه، و تعمق پیرامون مقولات به دست آمده در مراحل قبلی، یک مقولة هسته تحت عنوانِ "معماری هورامان پدیدهای اجتماعپذیر در جهت ارتقای کیفیت حیات جمعی" به عنوان معنای نمادین معماری هورامان تخت کردستان ایران انتخاب شد.https://www.bagh-sj.com/article_57877_6fc8f419ee0ea924e13e9f41a7e9c73f.pdfپژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظرباغ نظر1735-9635145720180220The Characteristics of the Cultural Landscape of the Bakhtiari Nomads and its Impact on the Structure of Nomadic Architectureویژگیهای منظر فرهنگی عشایر بختیاری و تأثیر آن در ساختار معماری کوچنشینی637457879FAاحمددانائی نیاعضو هیأت علمی گروه معماری، دانشکده معماری و هنر دانشگاه کاشان0000-0001-9344-1398فرانکایل بیگی پوردانشجوJournal Article20180220Statement of the problem: Cultural landscape is a landscape that is affected by culture and is originated from the interactions between humans and nature throughout time. Meanwhile, culture acts as the operant and nature as the mediator and cultural landscape is the product of these two. The cultural landscape of Iranian tribes is very diverse and miscellaneous, to the extent that even in places that are geographically similar to each other we witness deep-rooted differences between them. It should be mentioned that, during recent decades, the lack of attention to the elements that develop cultural landscape has led to the distortion of some local characteristics and destruction of the nomadic cultural landscape. Identifying these factors will be a great help for the life perpetuation of this culturally rich heritage and the revival of these perspectives. In the present research, we are in search of these differences and the factors which cause them among these nomadic people, specifically among Bakhtiari nomads. Furthermore, we are looking for the impact of these differences on their housing and architectural patterns. The question is that "does transformation of culture cause the formation of different cultural landscapes? If so, what are the variables that cause the formation of the nomadic culture and how does it manifest itself it their architecture? <br />Objective: By utilizing field studies, the present research has studied the most important characteristics of the nomadic cultural landscape and their impact on the structure of their architecture within the subject of cultural landscape. Therefore, the aim of conducting studies on the nomadic architecture and investigating the characteristics of their cultural landscape is trying to identify and present the cultural landscape pattern gained from the nomadic lifestyle. <br />Research Methodology: This research is conducted based on the qualitative method and relies on description and analysis.Conclusion: The findings show that the following factors play a significant role in the development of the nomadic cultural landscape: climate, pastureland, migration, nomadic camps, subsistence, construction materials, construction technology and its available resources, the status of women, traditions and language, entertainment and leisure, faith, religion and beliefs, color, safety and kinship. The results indicate that geographical and economic factors are influential in the tent’s shape formation and how they are positioned, the use of local materials and building supplementary structures. The factor of belief is effective on the colors used in the tent, the location of the kitchen in the tent and the status of women. The important factors of the need is effective on the nomadic architecture by establishing a social camp, the positioning of the tents in a way that the sight of every tent complements the other and relevant spaces with entertainment and leisure such as "Kollah".بیان مسئله : منظر فرهنگی، منظر متأثر از فرهنگ و برآمده از تعامل بین انسان و طبیعت در طول زمان است. در این میان، فرهنگ نقش عامل و طبیعت نقش واسطه را بر عهده داشته و منظر فرهنگی محصول این دو است. منظر فرهنگی اقوام ایران بسیار متنوع و گوناگون است؛ به طوری که در مکانهای جغرافیایی به ظاهر مشابه نیز شاهد تفاوتهای عمیق و بعضاً متفاوت آنها با یکدیگر هستیم. باید اذعان داشت که عدم توجه به عناصر منظر فرهنگساز در دهههای اخیر سبب از بین رفتن برخی از خصوصیات بومی و تخریب منظر فرهنگی عشایر شدهاست. شناسایی این عوامل کمک شایانی به استمرار حیات این میراث غنی و احیای این مناظر میکند. در این پژوهش در پی یافتن این تفاوتها و عوامل به وجودآورنده آنها در بین این اقوام و تأثیر آن بر الگوی مسکن و ساختار معماری آنها و به طور خاص، در بین عشایر بختیاری هستیم. سوالی که مطرح میشود این است که آیا گونبهگون شدن فرهنگ سبب شکلگیری مناظر فرهنگی متفاوتی میشود؟ و اگر چنین است، متغیرهایی که سبب شکلگیری فرهنگ عشایر میشوند، کدامند و چگونه در معماری آنان نمود پیدا میکند؟ <br />هدف : پژوهش حاضر با تکیه بر مطالعات میدانی، به بررسی مهمترین ویژگیهای منظر فرهنگی عشایر پرداخته و تأثیر این ویژگیها را بر ساختار معماری آنها در قالب بحث منظر فرهنگی بررسی میکند. بنابراین هدف انجام مطالعات معماری عشایری و بررسی شناخت ویژگیهای منظر فرهنگی آنان، تلاش برای شناسایی و ارایه الگوی منظر فرهنگی برآمده از زندگی عشایری است.<br />روش تحقیق : پژوهش مبتنی بر روش کیفی و به لحاظ روششناسی بر توصیف و تحلیل متکی است.<br />نتیجهگیری : یافتهها مبین آن است که عامل اقلیم، مرتع، کوچ، قرارگاههای عشایری، معیشت، مصالح و تکنولوژی ساخت و منابع در دسترس، جایگاه زن، سنت و زبان، تفریح و سرگرمی، مذهب، دین و باورها، رنگ، امنیت و خویشاوندی در ایجاد الگوی منظر فرهنگی عشایر نقش به سزایی دارند. نتایج نشان میدهد که عوامل جغرافیایی و اقتصادی بر شکلگیری فرم چادر و نحوه قرارگیری آنها، استفاده از مصالح بومآورد و ساخت بناهای مکمل اثرگذار است. عامل باور بر رنگهای مورد استفاده، استقرار مطبخ در چادر و جایگاه زنان مؤثر است. عامل مهم نیاز با تشکیل قرارگاه اجتماعی و قرارگیری چادرها به نحوی که دید هر چادر دیگری را تکمیل کند و فضاهای مرتبط با تفریح و سرگرمی مانند «کٌله» بر معماری عشایر تأثیر میگذارد.https://www.bagh-sj.com/article_57879_2a74ea5a5751d05390c13e79109ae192.pdfپژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظرباغ نظر1735-9635145720180220Explanation of Geometrical System of zone of transition in Gonbad-e Sorkh in Comparison with Common Pattern of Seljuk’s Zone of Transitionتبیین نظام هندسی چپیره گنبد سرخ مراغه در قیاس با الگوی رایج چپیرههای سلجوقی758457880FAحجتگلچینگروه مرمت ابنیه دانشکده هنر ومعماری دانشگاه شهید باهنر کرمان0000-0002-9726-7937احمدصالحی کاخکیهیات علمی دانشگاه هنر اصفهان. نویسنده مسئولعبداللهجبل عاملیاستادیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه آزاد خوراسگانJournal Article20180220Changing the square into the circle in the structure of dome chambers was a main problem in Iranian architecture. The solution to this problem has led to the formation and creation of capable methods and techniques in the structure of a part of dome chambers that changes square chamber below into the round dome above it. This phenomenon has been considered as "the zone of transition" (transitional zone) in many studies on Iranian architectural history, but it has been less seriously studied in a strict sense as an important independent part. On the other hand, the way square chamber corners corbel has made different forms of structures that is called "squinch". The four squinches together with the middle parts between them organize the mentioned zone (zone of transition). In some studies, the zone of transition has been described considering the load-bearing elements of corbelled form of squinches. Some experts have indicated different forms of squinches such as "stalactite squinch", "conical squinch", "trie-lobed squinch","squinch net" and some others have talked about it considering materials, ornaments and constructional styles. Although these considerations present some aspects of transitional zone such as historic, structure and form, it rarely has been explained as a complete evolution and clear classification. Geometry, as the essence and nature of this process (changing square into the circle), is certainly a decisive item. Therefore, this research is going to explain the zone of transition from the view point of geometry, considering the geometrical system between square and circle that leads to a regular polygon as the base of dome. According to this geometrical approach, the article first reviews two old methods used before Seljuk era and then, explains the elegant form of Seljuk zones of transition originated in Nezamolmolk dome of Isfahan, as the most fashionable pattern existing in Iran for more than three centuries. In the next phase, which is the context of this research, the transitional zone of Gonbad-e sorkh is explained as a novel form leading to a hex decagon. Although the dominant pattern also eventuates a hex decagon, the case of Gonbad-e sorkh, as an authentic Seljukian monument, does not follow it and presents a different solution. The difference between these two solutions is presented by a comparative analogy. First, the process of changing square into octagon and then hexadecagon in Seljukian fashionable pattern is described. Then, it is compared with the process of changing square into hexadecagon in Gonbad-e sorkh. By this comparison, the paper finally presents the zone of transition of Gonbad-e sorkh as a "shortcut pattern" of a novel geometrical arrangement of transitional elements.گنبد سرخ مراغه یکی از بناهای معروف قرن ششم هجری است که در حوزه مطالعات معماری دوره سلجوقی، کمابیش به عنوان نمونهای واضح از ویژگیهای سبکی معماری این دوره، موردتوجه قرار گرفته است. تجلی احسن شاخصههایی چون آجرکاریها و کتیبههای کوفی در کنار سایر وجوه شناخته شده دیگر، در انطباق و همخوانی با نمونههای مشابه همعصر، همواره این بنا را نزد محققین، در شمار یکی از شاخصترین مصادیق معماری دوره سلجوقی قرار داده است. در عین تمامی این تشابهات و همخوانیها، آنچه که به عنوان مسئله این پژوهش، این بنا را متمایز میکند، فرم هندسی منطقه انتقال (چپیره) آن است که سوای برخی از جزییات، در فرم کلیاش طرحی نو و ساختاری متفاوت را، در قیاس با معاصرینش ارایه کرده است. هدف این نوشتار بیش از هر چیز، تبیین ماهیت منطقه انتقال گنبد سرخ در قالب یک «نظام هندسی منتج به دایره» است. بهاینترتیب که؛ با مدنظر قرار دادن هندسه بهعنوان جانمایه و ماهیت اصلی منطقه انتقال مربع به دایره، ساختار چپیره گنبد سرخ را از این منظر، در قیاس با الگوی رایج چپیرههای سلجوقی، مطالعه میکند. ویژگیهای بارز سلجوقی بنا و بهویژه کیفیت درخشان تزیینات آجری، عملاً وجوه دیگر معماری، ازجمله چپیره آن را، در مطالعات انجام شده، تحتالشعاع قرار داده است. از طرفی، در نگاهی کلیتر، مطالعات انجام شده در مورد منطقه انتقال نیز بیشتر مبین ویژگیهای شکلی، سبکی و یا سازه ای در نحوه پیش نشستن گوشهها (گوشه سازیها) بودهاند و محتوای کلی آن، از منظر هندسه ودر قالب یک نظام هندسی را کمتر میتوان یافت. در این رویکرد، یافتههای حاصل از تحقیقات میدانی و مطالعات کتابخانهای، در قیاس و استنتاج با الگوها و نمونههای همعصر، طی روندی تحلیلی تاریخی، ارزیابی میشوند. سرانجام، نتایج این پژوهش، مبین جایگاه و اهمیت دانش هندسه در شکلگیری الگویی بدیع از نظام هندسی مذکور در چپیره گنبد سرخ مراغه است که راهحلی متفاوت از سنت رایج سلجوقی را در دستیابی به شانزده ضلعی منتظم زیر گنبد ارایه میدهد.https://www.bagh-sj.com/article_57880_52bf364eb3aca1329e530dd49fbb0389.pdf