پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 23 159 2026 08 23 Empowering Creative Architectural Design Education Utilizing C-K Theory and Countering the Fixation Effect توانمند‌سازی آموزش خلاقانۀ طراحی معماری با بهره‌گیری از نظریۀ C-K و مقابله با اثر تثبیت 5 20 245779 10.22034/bagh.2026.547190.5890 FA ساویز طیّاح گروه معماری، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران 0000-0002-0317-0633 مهسا رهنمائی ذکاوت گروه معماری، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران. Journal Article 2025 09 23 Problem statement: Creativity and innovation are essential components in architectural design education and play a decisive role in generating new ideas and solving complex spatial problems. However, traditional approaches to architectural education often lead to a decline in creativity and the emergence of the “fixation effect,” which is a serious barrier to divergent thinking. The current study is based on the premise that the application of Concept-Knowledge (C-K) theory and metaphor-based techniques can lead to a reduction in the cognitive fixation effect and the enhancement of creativity in architectural design education. Research objective: This study was conducted with the aim of presenting a hybrid framework to enhance creative architectural design education, based on Concept-Knowledge (C-K) theory and the Zaltman Metaphor Elicitation Technique (ZMET). Research method: The present study was conducted using a qualitative approach, utilizing the Zaltman Metaphor Elicitation Technique in connection with C-K theory. In this process, 10 architecture students used images to represent their mental concepts and unconscious experiences regarding creativity and design limitations. Subsequently, the data were analyzed, and a consensus mental map was extracted to identify the key components of creativity and strategies to counter the fixation effect. Conclusion: The results indicate that the simultaneous use of the C-K framework and metaphorical activities increases students’ intellectual freedom, creative energy, divergent thinking, and ability to overcome mental limitations. Furthermore, the intensity of the fixation effect decreased in some participants, paving the way for the formation of more innovative design pathways. Additionally, integrating C-K theory with metaphorical techniques can provide a practical and effective framework for creative architectural design education, playing an effective role in fostering creative thinking and reducing cognitive fixation. بیان مسئله: خلاقیت و نوآوری از مؤلفه‌های اساسی در آموزش طراحی معماری هستند و نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری ایده‌های نو و حل مسائل پیچیدۀ فضایی دارند. با این حال، رویکردهای سنتی آموزش معماری غالباً به کاهش خلاقیت و بروز «اثر تثبیت» منجر می‌شوند که مانعی جدی در مسیر تفکر واگرا است. پژوهش حاضر بر این مبنا استوار است که کاربست نظریه مفهوم– دانش (C-K) و تکنیک‌های مبتنی بر استعاره، می‌تواند به کاهش اثر تثبیت شناختی و تقویت خلاقیت در آموزش طراحی معماری منجر شود. هدف پژوهش: این پژوهش با هدف ارائۀ چارچوبی ترکیبی برای تقویت آموزش خلاقانۀ طراحی معماری، برپایۀ نظریۀ مفهوم– دانش (C-K) و تکنیک استعاره‌ای زالتمن انجام شد. روش پژوهش: پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و با بهره‌گیری از تکنیک استعاره‌ای زالتمن، در پیوند با نظریۀ C-K، انجام شد. در این فرایند، ۱۰ دانشجوی معماری با استفاده از تصاویر، مفاهیم ذهنی و تجربه‌های ناخودآگاه خود را دربارۀ خلاقیت و محدودیت‌های طراحی بازنمایی کردند. سپس داده‌ها تحلیل و نقشه ذهنی اجماعی برای شناسایی مؤلفه‌های کلیدی خلاقیت و راهبردهای مقابله با اثر تثبیت استخراج شد. نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد که استفاده هم‌زمان از چارچوب C-K و فعالیت‌های استعاره‌ای موجب افزایش آزادی فکری، انرژی خلاق، تفکر واگرا و عبور از محدودیت‌های ذهنی دانشجویان می‌شود. همچنین، شدت اثر تثبیت در برخی مشارکت‌کنندگان کاهش یافت و زمینه برای شکل‌گیری مسیرهای نوآورانه‌تر در طراحی فراهم شد. همچنین، تلفیق نظریۀ C-K و تکنیک‌های استعاره‌ای می‌تواند چارچوبی عملی و مؤثر برای آموزش خلاقانۀ طراحی معماری فراهم آورد و در پرورش تفکر خلاق و کاهش تثبیت شناختی نقش مؤثری ایفا کند.

https://www.bagh-sj.com/article_245779_6b50f433ab7e68acdaff888a0ab2e3e0.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 23 159 2026 08 23 Comparing the Spatiality of Architecture and the Temporality of Music in the Ontological Horizon of Heidegger’s Thought مقایسۀ فضامندی معماری و زمان‌مندی موسیقی در افق هستی‌شناسی اندیشۀ هایدگر 21 28 245998 10.22034/bagh.2026.570432.5973 FA منصور حبیب دوست گروه موسیقی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران 0000-0001-5877-3346 Journal Article 2026 01 05 Problem statement: The relationship between architecture and music has often been examined within the framework of formal analogies, sensory metaphors, and structural connections that are either reduced to rhythmic similarities and numerical proportions or are limited to the aesthetic experience of the audience. The central question of the research is that if architecture and music are both understood in Heidegger’s thought as ways of the emergence of truth, what is the relationship between the spatiality of architecture and the temporality of music, and how can this relationship open a new horizon for understanding the nature of art? Research objective: To examine the relationship between architecture and music at a more fundamental level, within the ontological horizon of Martin Heidegger’s thought, rather than focusing on formal or perceptual similarities Research method: This research has a qualitative and analytical-interpretive aspect and, in accordance with the nature of the question, is based on the analysis of philosophical texts and a critical rereading of existing interpretations. Therefore, relying on the key concepts of Martin Heidegger’s thought, especially his understanding of temporality, presence, the actuality of the artwork, and the relationship between making and inhabiting, the answer would be obtained. Conclusion: Architecture and music are not simply two arts with different media, but two fundamental ways of realizing being; music as an art whose being unfolds in time, and architecture as one that enables the opening of space, are both understood in relation to the actuality of the work alongside the production process or the experience of the audience. Therefore, their comparison goes beyond the level of analogy only when formulated within the ontological horizon of Heidegger’s thought and with a critical distance from common phenomenological readings. This conclusion can be extended to other arts, because every art represents a way of openness of existence. بیان مسئله: نسبت میان معماری و موسیقی، غالباً در چهارچوب قیاس‌های صوری، تمثیل‌های حسی و ارتباطات ساختاری بررسی شده است که یا به شباهت‌های ریتمیک و تناسبات عددی فروکاسته می‌شوند، یا به تجربۀ زیباشناختی مخاطب محدود می‌مانند. سؤال محوری پژوهش این است که اگر معماری و موسیقی هر دو در اندیشۀ هایدگر به‌عنوان شیوه‌هایی از ظهور حقیقت فهم می‌شوند، فضامندی معماری و زمان‌مندی موسیقی چه نسبتی با یکدیگر دارند و این نسبت چگونه می‌تواند افق تازه‌ای برای فهم ماهیت هنر بگشاید؟ هدف پژوهش: بررسی نسبت معماری و موسیقی در سطحی بنیادی‌تر، یعنی در افق هستی‌شناسی اندیشۀ مارتین هایدگر به جای تمرکز بر شباهت‌های فرمال یا ادراکی. روش پژوهش: این پژوهش جنبۀ کیفی و تحلیلی-تفسیری دارد و متناسب با ماهیت سؤال، بر تحلیل متون فلسفی و بازخوانی انتقادی تفسیرهای موجود استوار است. بنابراین با تکیه بر مفاهیم کلیدی اندیشۀ مارتین هایدگر، به‌ویژه فهمش از زمان‌مندی، حضور، فعلیت اثر هنری و نسبت میان ساختن و سکنی‌گزیدن، پاسخ به دست خواهد آمد. نتیجه‌گیری: معماری و موسیقی نه صرفاً دو هنر با رسانه‌های متفاوت، بلکه دو نحوۀ بنیادین از تحقق وجود هستند؛ موسیقی به‌عنوان هنری که هستی آن در زمان گشوده می‌شود و معماری به‌عنوان هنری که امکان گشایش فضا را فراهم می‌کند، هر دو در نسبت با فعلیت اثر در کنار فرایند تولید یا تجربۀ مخاطب فهم می‌شوند. بنابراین مقایسۀ آنها تنها زمانی از سطح تشبیه فراتر می‌رود که در افق هستی‌شناسی اندیشۀ هایدگر و با فاصله‌گیری انتقادی از خوانش‌های پدیدارشناسانۀ رایج صورت‌بندی شود. این نتیجه‌گیری قابل تعمیم به سایر هنرها هم است، زیرا هر هنر نحوه‌ای از گشودگی هستی را بازنمایی می‌کند.

https://www.bagh-sj.com/article_245998_d4f572359b198b47da02db991cd25745.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 23 159 2026 08 23 Applying an Integrated Foresight Framework to Urban Visual Management in Tehran کاربست چارچوب یکپارچۀ آینده‌نگاری در مدیریت بصری شهری تهران 29 52 245997 10.22034/bagh.2026.569996.5972 FA امین محتاج الله یزدی گروه شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی ، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران 0009-0002-2193-8180 محمد صالح شکوهی گروه شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی ، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران 0000-0002-8472-270X امیرمحمد یوسفی گروه مدیریت شهری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه تهران، ایران 0009-0008-0512-0315 Journal Article 2026 01 02 Problem statement: The visual management of the Tehran metropolis faces complex structural challenges, overlapping institutional duties, conflicting interests among actors, and a dominance of reactive approaches, which have rendered linear and project-based planning ineffective. Research objective: To shift from this linear perspective to a systemic approach, this study aims to explain the dynamics governing the future of Tehran’s urban aesthetics and to formulate resilient strategies against underlying uncertainties. Research method: The study employed the integrated framework of the French school of foresight. Tools, including structural analysis, actor analysis, scenario building, and multi-criteria evaluation, were sequentially applied. This was conducted relying on the continuous input of an expert panel comprising 13 senior managers and experts from the Tehran Beautification Organization. The analytical tools utilized included MICMAC, MACTOR, Scenario Wizard, and MULTIPOL software. Conclusion: Findings revealed that the system is in severe instability, and key drivers (such as sustainable financial resources and organizational reforms) are fundamentally institutional rather than physical. A multi-centric distribution of power and hidden divergence among actors pushes the city toward a probable scenario of everyday stagnation. Conversely, knowledge-based strategies and standardization demonstrated greater resilience in critical scenarios compared to strictly project-based actions. Consequently, achieving a sustainable urban landscape requires a paradigm shift from pure physical design to network governance, elevating the responsible organization from a direct executor to a regulator and facilitator. بیان مسئله: مدیریت بصری کلان‌شهر تهران با چالش‌های پیچیدۀ ساختاری، تداخل وظایف نهادی، تعارض منافع کنشگران و غلبۀ رویکردهای واکنشی روبه‌رو است که موجب ناکارآمدی رویکردهای برنامه‌ریزی خطی و پروژه‌محور شده است. هدف پژوهش: این مطالعه با هدف گذار از نگاه خطی به نگرش سیستمی، به‌دنبال تبیین دینامیک‌های حاکم بر آیندۀ زیبایی شهری تهران و تدوین راهبردهای تاب‌آور در برابر عدم‌قطعیت‌ها است. روش پژوهش: این پژوهش از چارچوب یکپارچۀ مکتب آینده‌نگاری فرانسوی بهره برده است. در این راستا، ابزارهای تحلیل ساختاری، تحلیل کنشگران، سناریوپردازی و ارزیابی چندمعیاره به‌طور پیوسته به کار گرفته شدند. این فرایند با تکیه بر نظرات پنل خبرگان متشکل از ۱۳ نفر از مدیران و کارشناسان‌ارشد سازمان زیباسازی شهر تهران انجام شده است. این ابزارها شامل نرم‌افزارهای MICMAC، MACTOR، Scenario Wizard و MULTIPOL بوده‌اند. نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان داد که سیستم در وضعیت ناپایداری شدید قرار دارد و پیشران‌های کلیدی (نظیر منابع مالی پایدار و اصلاحات سازمانی) ماهیت نهادی دارند نه کالبدی. توزیع قدرت در این عرصه چندکانونی است و واگرایی پنهان میان کنشگران، آیندۀ شهر را به سمت سناریوی محتمل روزمرگی و رکود سوق می‌دهد. بااین‌حال، راهبردهای دانشی و استانداردسازی نسبت به اقدامات پروژه‌محور، تاب‌آوری بیشتری در سناریوهای بحرانی از خود نشان دادند. در نتیجه، پایداری منظر شهری مستلزم تغییر پارادایم از تمرکز بر طراحی صرفاً کالبدی به استقرار حکمرانی شبکه‌ای است تا سازمان متولی از نقش مجری مستقیم به جایگاه تنظیم‌گر و تسهیل‌گر ارتقا یابد.

https://www.bagh-sj.com/article_245997_530da9756fe4c566c71a953dcb897b6b.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 23 159 2026 08 23 Discourse of Authenticity and Technology in the Theory of High-Performance Architecture: An Analytical Approach to the Concept of Innovation in Monumental Buildings گفتمان اصالت و فناوری در نظریۀ معماری سرآمد: رویکردی تحلیلی به مفهوم نوآوری در بناهای یادمانی 53 72 251488 10.22034/bagh.2026.519183.5802 FA وحید مجیدی گروه ساختمان، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0000-0002-4536-8066 سیده رضوانه حسینی گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0009-0008-1153-0708 سعید حقیر گروه معماری منظر، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران 0000-0001-8391-0234 محمدجواد مهدوی نژاد گروه معماری، دانشکدۀ مهندسی و معماری، دانشگاه نیزوی، نیزوا، عمان 0000-0002-6454-6518 کیوان صالحی گروه روش‌ها و برنامه‌ریزی آموزشی و درسی، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم‌تربیتی، دانشگاه تهران، ایران 0000-0001-8673-4248 Journal Article 2025 04 26 Problem statement: How to map the future appearance of architecture and the future architecture is one of the enduring questions in research on architectural history and theory. Formulating this problem requires an analytical reading of High-Performance Architectural Theory with a focus on the concept of contemporaneity. Funerary monuments in Iran dating from 1921 to 1978 provide relevant cases through which this question can be investigated. Research objective: This study aims to map the future image of Iranian architecture based on the concept of contemporaneity in contemporary monuments, thereby developing the semantic capacities that contribute to shaping emerging horizons in the design of monuments. Research method: The study adopted a mixed methods approach based on an exploratory sequential design, comprising a qualitative phase followed by a two-stage quantitative phase. The qualitative phase employed documentary research and thematic analysis of the discourse of high-performance architecture, resulting in the identification and organization of latent themes across 17 monuments. In the quantitative phase, the authors first developed an eight-item questionnaire whose content validity was confirmed through expert judgment and internal consistency was established with a Cronbach’s alpha of 0.80. Eight selected monuments were then evaluated by experts in architectural history and theory, and the resulting data were analyzed using the nonparametric Friedman test in SPSS 22. Conclusion: The findings indicate that the concept of innovation within the discourse of high-performance architecture can be explained through the meaningful relationship between authenticity and technology. Authenticity encompasses shape and form, design-organizing principles, and relationship with the surrounding environment, while innovative technology comprises materials and construction technology. The quantitative findings further showed that the Avicenna Mausoleum in Hamedan exhibited the highest level of representation of contemporaneity in the discourse of high-performance architecture. بیان مسئله: چگونگی نگاشت سیمای آیندۀ معماری و معماری آینده، یکی از پرسش‌های دامنه‌دار پژوهش‌های حوزۀ تاریخ و نظریۀ معماری است. صورت‌بندی این مسئله مستلزم خوانشی تحلیلی از نظریه معماری سرآمد با تمرکز بر مفهوم معاصریت است؛ و یادمان‌های آرامگاهی ایران دربازۀ زمانی 1300 تا 1357 ه.ش از مصادیق قابل استناد برای واکاوی این پرسش‌اند. هدف پژوهش: ارائه نگاشتی از سیمای معماری آینده ایران مبتنی بر مفهوم معاصریت در بناهای یادمانی معاصر، هدف این پژوهش است؛ تا ظرفیت‌های معنایی در شکل‌دهی به افق‌های نوظهور در طراحی بناهای یادمانی توسعه یابد. روش پژوهش: این پژوهش با رویکرد آمیخته و مبتنی بر طرح اکتشافی متوالی، شامل یک بخش کیفی و یک بخش کمّیِ دو مرحله‌ای انجام شد. بخش کیفی، با مطالعات اسنادی و تحلیل مضمونِ گفتمان معماری سرآمد منجر به استخراج و سازماندهی مضامین پنهان در 17 بنای یادمانی شد. بخش کمّی، نیز ابتدا پرسشنامه‌ای با هشت‌گویه‌ توسط نگارندگان ساخته شد که روایی محتوایی آن از طریق روش ارجاع به خبرگان و همسانی درونی با ضریب آلفای کرونباخ 8/ 0 تأیید شد. سپس هشت بنای منتخب، توسط صاحب‌نظران تاریخ و نظریۀ معماری ارزیابی؛ و داده‌های حاصل با آزمون ناپارامتریک فریدمن در نرم‌افزار SPSS- 22 تحلیل شدند. نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان داد که مفهوم نوآوری در گفتمان معماری سرآمد از نسبت معنادار میان دو مقوله اصالت و فناوری قابل تبیین است. اصالت، شامل شکل و فرم، اصول ساختاردهندۀ طرح، و رابطه با محیط پیرامون است؛ و فناوریِ نوآورانه نیز، مواد و مصالح، و فناوری ساخت را در بر می‌گیرد. نتایج کمّی نیز نشان داد که آرامگاه ابن‌سینا در همدان در بالاترین سطح از بازنماییِ مفهوم معاصریت در گفتمان معماری سرآمد قرار دارد.

https://www.bagh-sj.com/article_251488_41b586db5950e30a210c2cb2ffac8ec8.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 23 159 2026 08 23 Investigating the Relationship Between Embodiment and Narrative Mechanisms in the Architecture of the Tehran Museum of Contemporary Art and the Sacred Defense Museum with Emphasis on the Visitor’s Perceptual–Motor Experience واکاوی پیوند میان بدن‌مندی و سازوکارهای روایت‌مندی در معماری موزۀ هنرهای معاصر و موزۀ دفاع مقدس با تأکید بر تجربۀ ادراکی- حرکتی بازدیدکننده 73 84 245778 10.22034/bagh.2026.578040.5999 FA نیما حقوقی نیا گروه معماری، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2026 02 25 Problem statement: In contemporary Iranian museum architecture, spatial narrative is not generated solely through architectural form and physical signifiers; rather, it emerges through the interaction between space and the visitor’s perceptual–motor experience. Despite the significance of this issue, the relationship between embodiment and narrativity has received limited analytical and comparative attention within Iranian architectural scholarship. The primary concern of this study is to explain how embodied experience contributes to the formation and transmission of architectural narratives in two prominent examples of contemporary Iranian cultural architecture: the Tehran Museum of Contemporary Art and the Sacred Defense Museum. Research objective: This study aims to develop an analytical framework for explicating the relationship between embodiment, spatial perception, and architectural narrative, while comparatively examining the narrative mechanisms employed in the two selected museums. Research method: The research adopts a qualitative–interpretive approach and employs a comparative analytical method. Data were collected through architectural documentation, theoretical literature, and direct observation. The collected materials were analyzed within an integrated framework combining the phenomenology of perception, architectural narratology, and spatial semiotic analysis. The analytical process was conducted in four stages: extraction of theoretical constructs, coding of spatial data, organization of indicators within the NBI (Narrative Building Index) analytical model, and interpretation of embodied narratives. Conclusion: The findings reveal that the Tehran Museum of Contemporary Art, through its circular spatial organization, filtered daylight, gradual thresholds, and fluid patterns of movement, generates a perceptual and phenomenological narrative in which the body actively participates in the process of meaning-making. In contrast, the Sacred Defense Museum, through linear circulation paths, ritualized spatial sequences, dramatic lighting, and explicit symbolic representations, constructs a guided and symbolic narrative that organizes embodied experience within a predetermined interpretive framework. The results demonstrate that the principal distinction between the two museums lies not in the intensity of narrativity itself, but in the degree of freedom afforded to the body for generating, interpreting, and reconfiguring meaning. بیان‌مسئله: در معماری موزه‌های معاصر ایران، روایت فضایی تنها ازطریق فرم و نشانه‌های کالبدی شکل نمی‌گیرد، بلکه در تعامل با تجربۀ ادراکی- حرکتی بازدیدکننده ساخته می‌شود. با وجود اهمیت این موضوع، رابطۀ میان بدن‌مندی و روایت‌مندی در مطالعات معماری ایران کمتر به‌صورت تحلیلی و تطبیقی بررسی شده است. مسئلۀ اصلی این پژوهش، تبیین چگونگی نقش تجربۀ بدن‌مند در شکل‌گیری و انتقال روایت معماری در دو نمونۀ شاخص معماری فرهنگی معاصر ایران، یعنی موزۀ هنرهای معاصر تهران و موزۀ دفاع مقدس است. هدف پژوهش: این پژوهش باهدف ارائۀ چهارچوبی تحلیلی برای تبیین رابطۀ میان بدن‌مندی، ادراک فضایی و روایت معماری و همچنین مقایسۀ سازوکارهای روایی در دو موزۀ منتخب انجام شده است. روش پژوهش: این پژوهش با رویکرد کیفی- تفسیری و روش تحلیل تطبیقی انجام شده است. داده‌ها ازطریق اسناد معماری، منابع نظری و مشاهدۀ مستقیم گردآوری شدند و براساس چهارچوب تلفیقی پدیدارشناسی ادراک، روایت‌شناسی معماری و تحلیل نشانه‌های فضایی تحلیل شدند. فرایند تحلیل در چهار مرحله شامل: استخراج مؤلفه‌های نظری، کدگذاری داده‌های فضایی، سازمان‌دهی شاخص‌ها در قالب مدل تحلیلی NBI و تفسیر روایت بدن‌مند انجام شد. نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد موزۀ هنرهای معاصر تهران با سازمان فضایی حلقوی، نور پالایش‌شده، آستانه‌های تدریجی و ریتم حرکتی سیال، روایتی ادراکی و پدیدارشناختی ایجاد می‌کند که در آن، بدن در فرایند تولید معنا مشارکت فعال دارد. در مقابل، موزۀ دفاع مقدس با مسیرهای خطی، سکانس‌های آیینی، نورپردازی دراماتیک و نشانه‌پردازی صریح، روایتی هدایت‌شده و نمادین می‌سازد که تجربۀ بدن‌مند را در چهارچوبی ازپیش‌طراحی‌شده سازمان‌دهی می‌کند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد تفاوت اصلی دو بنا نه در شدت روایت‌مندی، بلکه در میزان آزادی بدن برای تولید، تأویل و بازخوانی معناست.

https://www.bagh-sj.com/article_245778_a3c3d315b5a8ef58380784a1a1576a1d.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 23 159 2026 08 23 Explaining the Formation of Dwelling Experience in Post-Disaster Prefabricated Housing with Emphasis on Socio-Cultural Components (Case Study: Earthquake-Prone Regions of Turkey) تبیین فرایند شکل‌گیری تجربۀ سکونت در مسکن‌های پیش‌ساختۀ پس از بحران با تأکید بر مؤلفه‌های اجتماعی-فرهنگی (مطالعه موردی: مناطق زلزله‌خیز ترکیه) 85 102 246983 10.22034/bagh.2026.571940.5978 FA مهسا حقی گروه معماری، دانشکدۀ مهندسی و علوم طبیعی، دانشگاه استانبول صباح‌الدین زعیم، استانبول، ترکیه 0000-0003-3172-3757 مریم کریمی گروه معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران 0009-0006-1529-7152 حسین ذوالفقار گروه معماری، دانشکدۀ مهندسی و علوم طبیعی، دانشگاه استانبول صباح‌الدین زعیم، استانبول، ترکیه 0000-0002-4254-4490 Journal Article 2026 01 21 Problem statement: Recurrent large-scale earthquakes across Turkey have made the temporary resettlement of disaster-affected populations an increasingly urgent challenge. Despite widespread reliance on prefabricated housing in post-disaster contexts, the dwelling experience within these environments extends well beyond physical dimensions. Socio-cultural factors play a considerable role in shaping residents’ quality of life and residential satisfaction -dimensions that prior research has largely left underexplored. Research objective: This study examines the socio-cultural components that shape the dwelling experience in post-disaster prefabricated housing, and clarifies how these components influence residential satisfaction and quality of life among occupants. Research method: A qualitative approach founded on grounded theory was adopted, given the study’s aim to understand and interpret residents’ lived experiences and narratives of inhabiting post-disaster prefabricated units, as well as to identify the formative processes underlying the socio-cultural dimensions of dwelling. Data were gathered through documentary review, analytical field notes, and semi-structured online interviews conducted with 30 residents of prefabricated units across Kahramanmaraş, Hatay, Adıyaman, and Malatya. Purposive sampling guided participant selection, and data were analyzed through open, axial, and selective coding procedures. Conclusion: Findings reveal that dwelling experience in post-disaster prefabricated housing is shaped by a constellation of factors -among them neighborly relations, social capital, sense of place attachment, cultural adaptability, and the quality of shared communal spaces. Residents were found to partially offset disaster-induced disruptions through adaptive behaviors and the renegotiation of social ties. Variations in the socio-cultural backgrounds of the studied cities also proved influential in determining both the character of dwelling experience and overall quality of life. Taken together, prefabricated housing functions not merely as a temporary shelter, but as a setting in which place identity and social relations are either reconstructed or eroded. Accordingly, socio-cultural considerations must be central to the design and planning of post-disaster settlement programs. بیان مسئله: افزایش زمین‌لرزه‌های گسترده در ترکیه، ضرورت اسکان موقت آسیب‌دیدگان را بیش از پیش آشکار ساخته است. با وجود کاربرد گستردۀ مسکن‌های پیش‌ساختۀ پس از بحران، تجربۀ سکونت در این فضاها صرفاً به ابعاد کالبدی محدود نمی‌شود و عوامل اجتماعی-فرهنگی نیز در کیفیت زندگی و رضایت سکونتی ساکنان نقشی مهم ایفا می‌کنند؛ ابعادی که در بسیاری از پژوهش‌های پیشین کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. هدف پژوهش: هدف این پژوهش، بررسی مؤلفه‌های اجتماعی-فرهنگی مؤثر بر تجربۀ سکونت در مسکن‌های پیش‌ساختۀ پس از بحران و تبیین نقش این مؤلفه‌ها در رضایت سکونتی و کیفیت زندگی ساکنان است. روش پژوهش: این پژوهش با رویکرد کیفی و مبتنی بر نظریۀ زمینه‌ای انجام شده است؛ زیرا هدف آن، فهم و تبیین تجربۀ زیسته و روایت‌های ساکنان از سکونت در مسکن‌های پیش‌ساختۀ پس از بحران و شناسایی فرایند شکل‌گیری ابعاد اجتماعی-فرهنگی سکونت بوده است. داده‌های پژوهش ازطریق مطالعات اسنادی، یادداشت‌برداری تحلیلی و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته برخط با ۳۰ نفر از ساکنان واحدهای پیش‌ساخته در شهرهای قهرمان‌مرعش، هاتای، آدیامان و مالاتیا گردآوری شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام شد و داده‌ها با استفاده از کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شدند. نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهند که تجربۀ سکونت در مسکن‌های پیش‌ساختۀ پس از بحران، تحت‌تأثیر عواملی همچون روابط همسایگی، سرمایۀ اجتماعی، احساس تعلق مکانی، سازگاری فرهنگی و کیفیت فضاهای مشترک قرار دارد. همچنین، ساکنان ازطریق کنش‌های تطبیقی و بازتعریف روابط اجتماعی، بخشی از پیامدهای ناشی از بحران را جبران می‌کنند. تفاوت زمینه‌های اجتماعی-فرهنگی شهرهای مورد مطالعه نیز نقشی مؤثر در شکل‌گیری تجربۀ سکونت و کیفیت زندگی ساکنان داشته است. در مجموع، مسکن‌های پیش‌ساخته فراتر از یک سرپناه موقت، بستری برای بازسازی یا تضعیف هویت مکانی و روابط اجتماعی محسوب می‌شوند؛ ازاین‌رو، توجه به ابعاد اجتماعی-فرهنگی در طراحی و برنامه‌ریزی اسکان پس از بحران ضروری است.

https://www.bagh-sj.com/article_246983_84a507561e471b68b23683df72e5d99a.pdf