پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 23 157 2026 06 22 An Adaptation-Based Study of the Influence of Ahmad Khani’s Epic “Mem û Zîn” on Kurdish Drama in Comparative Literature تأثیر منظومۀ «مَم و زین» اثر احمد‌خانی بر درام کُردی با رویکرد اقتباس در ادبیات تطبیقی 5 18 245433 10.22034/bagh.2026.549304.5896 FA مجید سرسنگی گروه هنرهای نمایشی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران 0000-0001-8746-661X صلاح‌الدین محمدی بانه گروه هنرهای نمایشی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران Journal Article 2025 10 01 Problem statement: A large number of dramas that have been created, published, or performed in the Kurdish language are rooted in stories, legends, and epics previously produced by Kurdish writers and poets. Among these, playwrights have paid more attention to some of the works. The epic “Mem û Zîn” is one of these works, based on which a noteworthy number of dramas and other literary and artistic genres have been created. This work is the first long epic written in the Kurdish language, which Ahmad Khani composed in the second half of the 17th century AD. Research objective: This article examined the various influences of this epic on Kurdish drama using Linda Hutcheon`s theories on adaptation and its types, and it aimed to answer the main question of how the epic “Mem û Zîn” has influenced Kurdish playwriting, and to identify the similarities and differences between the works that are derivative of it, as well as among themselves. Research method: The research method in this article was descriptive-analytical, based on adaptation and its types from Linda Hutcheon`s perspective; and existing library resources in this field, and the epic “Mem û Zîn” itself and two derivative dramas “Mem û Zîn” by Pirmard and “Mem û Zîn” by Rasul Bangin were used to answer the posed research question. Conclusion: The findings of this research indicate that the epic “Mem û Zîn” has been a popular source for the creation of Kurdish dramas. Kurdish playwrights, while incorporating significant similarities in their works based on this epic, have also included their unique viewpoints, transforming the epic into a performable play from various perspectives. بیان مسئله: تعداد کثیری از درام‌هایی که به زبان کُردی خلق، منتشر یا اجرا شده‌اند، در داستان‌ها، افسانه‌ها و منظومه‌هایی ریشه دارند که پیش‌تر توسط نویسندگان و شاعران کُرد پدید آمده‌اند. از این میان، به برخی از آثار، درام‌نویسان بیش‌تری توجه کرده‌اند. منظومۀ« مَم و زین»، یکی از این آثار است که براساس آن تعداد توجه‌برانگیزی درام و دیگر گونه‌های ادبی و هنری خلق شده است. این اثر نخستین منظومۀ بلند نوشته‌شده به زبان کُردی که احمد‌خانی در نیمۀ دوم قرن هفدهم میلادی آن را سروده است. هدف پژوهش: در این مقاله‌ تلاش شد با استفاده از نظریات لیندا هاچن در اقتباس و انواع آن، تأثیرات مختلف این منظومه در درام‌های کُردی بررسی و به این سؤال اصلی پاسخ داده شود که منظومۀ «مم و زین» چه تأثیری بر درام‌نویسی کُردی دارد و آثار نمایشی متأثر از آن چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی با اثر اصلی و یکدیگر دارند. روش پژوهش: روش پژوهش در این مقاله توصیفی-‌تحلیلی، بر مبنای اقتباس و انواع آن از دیدگاه لیندا هاچن بود و سعی شد از منابع کتابخانه‌ای موجود در این زمینه و نیز خود منظومۀ مورد‌نظر و دو درام‌ متأثر از آن« مَم و زین» از پیرمرد و« مَم و زین» از رسول بانگین، برای پاسخگویی به پرسش مطرح‌شده بهره گرفته شود. نتیجه‌گیری: نتیجۀ حاصل از این پژوهش نشان می‌دهد که منظومۀ «مَم و زین» یکی از آثار پرطرفدار برای خلق درام‌های کُردی بوده و درام‌نویسان کُرد، در آثار خود براساس این منظومه، در کنار شباهت‌های بسیار، نوع نگاه خود را نیز در اثر خود لحاظ کرده و از زوایای مختلف این منظومه را به یک نمایشنامه برای اجرا تبدیل کرده‌اند.

https://www.bagh-sj.com/article_245433_c024b90c073bbc810c9db807113369c4.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 23 157 2026 06 22 Analysis of the Architectural Features of the Shisheh-Riz Tombs of Jalq in Baluchestan, Iran واکاوی ویژگی‌های معماری آرامگاه‌های شیشه‌ریز جالق در بلوچستان ایران 19 30 242293 10.22034/bagh.2026.550530.5903 FA فرامرز حسن پور گروه معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه زابل، زابل، ایران 0000-0002-5776-5966 کامران شهنوازی گروه معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه زابل، زابل، ایران 0009-0004-9277-4464 Journal Article 2025 10 08 Problem statement: Tomb architecture is one of the prominent domains of Iranian architecture. In the Islamic period, the Seljuk and Ilkhanid periods were turning points in Iranian tomb architecture development; a trend that continued in later periods. This research is dedicated to examining the architectural features of tomb buildings in the village of Shisheh-Riz in Golshan County, Sistan and Baluchestan Province. These buildings have not been studied systematically and with an architectural analysis approach. Therefore, analyzing the architecture of these tombs can pave the way for a better understanding of another part of Iranian architectural heritage. Research objective: The main objective of this research is to identify and analyze the structural and physical features of Shisheh-Riz tombs, along with examining their visual, conceptual, and formal similarities with other tomb buildings in Iran, especially those belonging to the same historical periods. Research method: This research was conducted using a descriptive-analytical method, with observations and field visits, and the study and review of archives such as travelogues and historical documents. The selected cases were the eight historical tombs in the village of Shisheh-Riz. The reason for selecting this number was based on access roads, the possibility of its documents, and field research. Therefore, the sampling method was purposeful, and finally, the data were analyzed qualitatively. Conclusion: Unique architectural features of the Shisheh-Riz tombs include banded hole decorations in walls, the use of patkin arches in the interior space, and particularly the method of making domed corners with pendentive, which is distinct from the tradition of making domed corners with squinch in previous periods of Iranian architecture and largely determines the age of the building, since pendentive was common in tomb buildings during the Ilkhanid period in Iran. Also, some decorative motifs inside the buildings were partially identified by examining historical texts. بیان مسئله: معماری آرامگاهی یکی از شاخه‌های برجسته معماری ایران است که به یادبود شخصیت‌های برجسته و براساس باورها و آداب مختلف طراحی و ساخته می‌شود. پس از اسلام، دوره‌های سلجوقی و ایلخانی نقاط عطفی در توسعۀ معماری آرامگاهی ایران بود؛ روندی که در دوره‌های بعد نیز ادامه یافت. این پژوهش به بررسی ویژگی‌های معماری بناهای آرامگاهی در روستای شیشه‌ریز از شهرستان گلشن استان سیستان و بلوچستان اختصاص دارد. این بناها تاکنون به‌صورت نظام‌مند و با رویکرد معماری تحلیل نشده است. بنابراین، واکاوی معماری این آرامگاه‌ها می‌تواند زمینه‌ساز شناخت بهتر بخش دیگری از میراث معماری ایران باشد. هدف پژوهش: هدف اصلی این پژوهش، شناسایی و تحلیل ویژگی‌های ساختاری و کالبدی آرامگاه‌های شیشه‌ریز، همراه با بررسی شباهت‌های بصری، مفهومی و فرمی آنها با سایر بناهای آرامگاهی ایران، به‌ویژه بناهای متعلق به دوره‌های تاریخی هم‌زمان است. روش پژوهش: این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی، با مشاهدات و بازدید میدانی و مطالعه و بررسی اسنادی از قبیل بررسی سفرنامه‌ها و اسناد تاریخی انجام گرفته‌ است. نمونه‌های انتخابی از آرامگاه‌های هشت گانه تاریخی روستای شیشه‌ریز انتخاب شد. علت گزینش این تعداد براساس نوع دسترسی، امکان بازدید و پژوهش میدانی، در نظر گرفته شده است. بنابراین روش نمونه‌گیری هدفمند بوده است و درنهایت داده‌ها به روش کیفی تحلیل شد. نتیجه‌گیری: از ویژگی‌های منحصر به فرد معماری آرامگاه‌های شیشه‌ریز می‌توان به تزیینات حفره‌ای نواری در دیوارها، استفاده از قوس‌های پتکین در فضای داخلی و به‌ویژه شیوۀ کنج سازی دمغازه‌ای زیر گنبد اشاره کرد که متمایز از سنت گوشه‌سازی فیلپوش در دوره‌های گذشته معماری ایران است و قدمت بنا را تا حدود زیادی مشخص می‌کند چراکه این شیوۀ گوشه‌سازی در بناهای آرامگاهی در دورۀ ایلخانی در ایران متدوال شده است. همچنین برخی نقوش تزیینی داخل بناها با بررسی متون تاریخی تاحدودی مشخص شد.

https://www.bagh-sj.com/article_242293_6ec6f031e1d3ddfe1b3f577716859a3d.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 23 157 2026 06 22 Recognition of Theoretical Domains Related to Urban Rhythms Using Systematic Metasynthesis بازشناسی حوزه‌های نظری مرتبط با ریتم‌های شهری با به کارگیری فراترکیب نظام‌مند 31 46 242870 10.22034/bagh.2026.552487.5912 FA عظیمه مسیبی گروه شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران 0009-0000-8598-6443 محمود قلعه نویی گروه شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران 0000-0003-4213-2979 Journal Article 2025 10 11 Problem statement: At first glance, the concept of urban rhythms is often understood merely as repetitive temporal patterns or a technical lens for analyzing everyday urban life. However, beyond this superficial interpretation lies a deeper theoretical landscape that has not yet been systematically explored. Therefore, there is a need to identify and classify the diverse theoretical domains that shape the understanding of spatial-temporal dynamics in contemporary cities. This study seeks to answer the fundamental question: “What are the main theoretical domains associated with urban rhythms, and how can these domains be systematically identified, classified, and conceptually represented?” Research objective: The main aim is to develop an integrated theoretical framework that maps, organizes, and interprets the core conceptual interactions underpinning urban rhythm studies, with particular emphasis on Henri Lefebvre’s theory of rhythmanalysis. Research method: Adopting a mixed-method approach, the research was conducted in two main stages. First, a bibliometric analysis was performed on 1,539 scholarly documents indexed in Scopus (1994–2024) to identify dominant research streams and recurrent conceptual clusters. In the second stage, a systematic qualitative meta-synthesis was applied to 521 selected articles, using thematic coding and clustering in ATLAS.ti. This process led to the construction of a conceptual network illustrating theoretical interrelations within the field of urban rhythms. Conclusion: The analysis revealed five major conceptual clusters: Temporal and Rhythmic Structures, Spatial and Urban Theory, Everyday Practices and Embodiment, Socio-Political Dimensions of Space, and Production and Political Economy. Collectively, these clusters indicate that urban rhythms are multi-dimensional and multi-temporal phenomena arising from the intersection of spatial, temporal, social, embodied, and political processes. The study provides a comprehensive theoretical and analytical framework that deepens the understanding of rhythmic complexity in urban life and offers a foundation for advancing future research in spatial-social rhythmanalysis and contemporary urban theory. بیان مسئله: مفهوم «ریتم‌های شهری» در نگاه نخست معمولاً به‌عنوان الگوهای تکرارشوندۀ زمانی یا رویکردی تکنیکی به زندگی روزمرۀ شهری فهمیده می‌شود. با این حال، ورای این برداشت سطحی، لایه‌های عمیق‌تری از معنا و نظریۀ نهفته است که تاکنون به‌صورت نظام‌مند بررسی نشده‌اند. در نتیجه، نیاز به بازشناسی و طبقه‌بندی مفهومی این حوزه به‌منظور فهم بهتر پویایی‌های فضایی-زمانی در شهر معاصر احساس می‌شود. پرسش اصلی این پژوهش آن است که حوزه‌های نظری اصلی مرتبط با ریتم‌های شهری کدام‌اند و چگونه می‌توان آنها را از طریق رویکردی نظام‌مند شناسایی، طبقه‌بندی و بازنمایی مفهومی کرد؟ هدف پژوهش: هدف پژوهش، توسعۀ چارچوبی نظری برای شناسایی، سازمان‌دهی و تبیین تعامل میان مفاهیم کلیدی در حوزۀ ریتم‌های شهری با تأکید بر نظریۀ ریتم‌تحلیل لوفور است. روش پژوهش: این پژوهش با اتخاذ رویکردی ترکیبی، در دو مرحله انجام شد. در گام نخست، تحلیل کتاب‌سنجی بر روی 1539 سند علمی نمایه‌شده در پایگاه scopus طی سال‌های 1994تا 2024 انجام شد تا جریانهای پژوهشی و خوشه‌های مفهومی پرتکرار شناسایی شوند. در گام دوم، با استفاده از روش فراترکیب کیفی نظام‌مند (qualitative meta-synthesis)، تعداد 125 مقالۀ‌ منتخب به‌صورت عمیق تحلیل مضمون شده است. داده‌ها در نرم‌افزار ATLAS.ir کدگذاری و خوشه‌بندی شدند و درنهایت، شبکه‌ای مفهومی از تعاملات نظری در حوزۀ ریتم‌های شهری ترسیم شد. نتیجه‌گیری: یافته‌ها پنج خوشۀ مفهومی اصلی را آشکار کردند: ساختارهای زمانی و ریتمیک، نظریۀ فضایی و شهری، کنش‌های روزمره و تجربۀ بدنمند، ابعاد اجتماعی-سیاسی فضا و تولید فضا و اقتصاد سیاسی. این خوشه‌ها در مجموع نشان می‌دهند که ریتم‌های شهری پدیده‌هایی چندبعدی و چندزمانی‌اند که از تلاقی سازوکارهای فضایی، زمانی، اجتماعی، بدنمند و سیاسی پدید می‌آیند. این پژوهش چارچوبی نظری و تحلیلی فراهم می‌آورد که می‌تواند بنیانی برای توسعۀ مطالعات آینده در حوزۀ ریتم‌شناسی فضایی-اجتماعی و برنامه‌ریزی شهری معاصر فراهم سازد.

https://www.bagh-sj.com/article_242870_b21946c2834c2772be091d934b11ed89.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 23 157 2026 06 22 Identification of Productivity-Oriented Architectural Characteristics of Heavy Industrial Complexes in Iran within the Framework of Industry 5.0 Based on Expert Consensus شناسایی ویژگی‌های معماری بهره‌ورانۀ مجموعه‌های صنعتی سنگین ایران در بستر موج پنجم صنعت بر پایۀ اجماع خبرگان 47 58 243376 10.22034/bagh.2026.561097.5937 FA فرجاد بازقندی گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، ایران مجید صالحی نیا گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران عباس جهانبخش گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، ایران حسین سماواتیان گروه روانشناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، ایران Journal Article 2025 11 23 Problem statement: The global transition to the fifth industrial wave has revealed the necessity of rethinking the architecture of industrial spaces. In this regard, productive architecture can, through the adaptation of spatial design to production processes, the enhancement of work environment quality, and the intelligent utilization of modern technologies, provide the grounds for increasing productivity in heavy industries. However, many heavy industrial complexes in Iran still face challenges such as physical obsolescence, a lack of coordination between spatial structure and production system, and weakness in adaptation to technological transformations. Research objective: The present study was conducted to present a productive architectural design model in accordance with the requirements of the fifth industrial wave. Research method: This study was carried out with a qualitative approach and by employing the two stage Delphi technique. In the first stage, initial indicators were extracted through a systematic review of research literature, and the proposed theoretical framework was formulated. In the second stage, the views of 23 experts in the fields of industrial architecture and productivity were collected, and through two phases of evaluation, the indicators were finalized based on the 80 percent consensus criterion. Conclusion: Findings led to the identification of 19 key indicators in three main axes, including: 1) patterns of ownership and utilization of space, 2) technical, technological, and energy considerations, and 3) spatial planning and functional organization. Accordingly, the conceptual model of productive architecture for Iran’s heavy industries within the context of the fifth industrial wave was explained. The results of this research can provide a basis for designing and revitalizing industrial spaces in the country and can contribute to improving productivity, sustainability, and the quality of the work environment in heavy industries. بیان‌مسئله: گذار جهانی به موج پنجم صنعت، ضرورت بازاندیشی در معماری فضاهای صنعتی را آشکار ساخته است. دراین‌میان، معماری بهره‌ورانه می‌تواند با انطباق طراحی فضایی با فرایندهای تولید، ارتقای کیفیت محیط کار و بهره‌گیری هوشمندانه از فناوری‌های نوین، زمینۀ افزایش بهره‌وری صنایع سنگین را فراهم آورد. بااین‌حال، بسیاری از مجموعه‌های صنعتی سنگین ایران همچنان با چالش‌هایی نظیر فرسودگی کالبدی، عدم هماهنگی ساختار فضایی با نظام تولید و ضعف در انطباق با تحولات فناورانه مواجه‌اند. هدف پژوهش: این پژوهش با هدف ارائۀ الگوی طراحی معماری بهره‌ورانۀ متناسب با الزامات موج پنجم صنعت انجام شده است. روش پژوهش: این مطالعه با رویکرد کیفی و با بهره‌گیری از فن دلفی دو‌مرحله‌ای صورت گرفت. در مرحلۀ نخست، شاخص‌های اولیه ازطریق مرور نظام‌مند ادبیات پژوهش استخراج و چهارچوب نظری پیشنهادی تدوین شد. در مرحلۀ دوم، دیدگاه‌های ۲۳ نفر از خبرگان حوزۀ معماری صنعتی و بهره‌وری گردآوری و طی دو مرحله ارزیابی و شاخص‌ها براساس معیار اجماع ۸۰ درصد نهایی شدند. نتیجه‌گیری: یافته‌ها منجر به شناسایی ۱۹ شاخص کلیدی در سه محور اصلی شامل: 1) الگوهای مالکیت و بهره‌برداری از فضا، 2) ملاحظات فنی، تکنیکی و انرژی، 3) برنامه‌ریزی فضایی و سازمان‌دهی عملکردها شد. براین‌اساس، مدل مفهومی معماری بهره‌ورانۀ صنایع سنگین ایران در بستر موج پنجم صنعت تبیین گردید. نتایج این پژوهش می‌تواند مبنایی برای طراحی و بازآفرینی فضاهای صنعتی کشور فراهم آورد و در جهت ارتقای بهره‌وری، پایداری و بهبود کیفیت محیط کار در صنایع سنگین مؤثر واقع شود.

https://www.bagh-sj.com/article_243376_7b92848c1dd75c8e39f2140d9c6c8a2c.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 23 157 2026 06 22 Revisiting the Concept of Interaction in Urban Motion and Printed Posters Based on Richard Mayer’s Cognitive Theory of Multimedia Learning بازخوانی مفهوم تعامل در پوسترهای متحرک و ثابت شهری براساس نظریۀ یادگیری چندرسانه‌ای ریچارد مایر 59 68 242294 10.22034/bagh.2026.562435.5940 FA مریم نادری گروه پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران 0009-0004-2712-8212 زهرا رهبرنیا گروه پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران Journal Article 2025 11 26 Problem statement: With the expansion of interactive graphics in contemporary urban spaces, particularly in Motion Posters and Printed Posters, the concept of “interaction” is linked to the active and multisensory participation of citizens. However, in the dynamic and multilayered urban environment, the interactive capacity and the agentive role of passersby in engaging with urban media have received less attention. Richard E. Mayer’s Multimedia Learning theory can provide an appropriate framework for analyzing citizens’ perceptual experience and enhancing the interactive function of urban posters. Therefore, revisiting the concept of interaction in posters and aligning it with Mayer’s principles is necessary for analyzing the audience’s processes of perception and learning. This study seeks to answer the following questions: How is interaction represented in urban Motion and Printed Posters, and what role do the principles of Multimedia Learning play in shaping the audience’s interactive experience in the city? Research objective: The objective of this article is To revisit the concept of interaction and align the principles of Multimedia Learning with urban Interactive Posters and audience experience. Research Method: This research is fundamental in nature with a qualitative approach, using descriptive, analytical, and comparative methods, and has an applied character. Data were collected from reliable library and online sources and analyzed with a focus on Mayer’s theoretical principles. In this context, two Interactive Posters were analyzed as case studies: the Motion Poster Weltformat Festival and the Printed Poster Arsenic Season Opening, both of which are applicable within urban graphics and represent significant examples of multisensory interaction in urban environments. Conclusion: The findings indicate that interaction in urban Motion and Printed Posters manifests in both physical and perceptual forms. Applying Mayer’s Multimedia Learning principles, including dual channels, limited capacity, and active processing, enables the purposeful use of citizens’ sensory channels and increases message retention in their working memory. Consequently, the audience transforms from a passive recipient into an engaged, participatory, and meaning-making agent. بیان مسئله: با گسترش گرافیک تعاملی در فضای شهری معاصر، به‌ویژه در پوسترهای متحرک و ثابت، مفهوم «تعامل» با مشارکت فعال و چندحسی شهروندان پیوند می‌یابد. بااین‌حال، در بافت پرتحرک و چندلایۀ محیط شهر، ظرفیت تعامل‌پذیری و نقش کنشگرانۀ رهگذران در مواجهه با رسانه‌های شهری کمتر مورد توجه قرار گرفته است. نظریۀ یادگیری چندرسانه‌ای ریچارد مایر می‌تواند چارچوبی مناسب برای تحلیل تجربۀ ادراکی شهروندان و تقویت کارکرد تعاملی پوسترهای شهری فراهم آورد. ازاین‌رو، بازخوانی مفهوم تعامل در پوسترها و تطبیق آن با اصول مایر، برای تحلیل فرایند ادراک و یادگیری مخاطب ضرورت دارد. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش‌هاست: تعامل در پوسترهای شهری متحرک و ثابت چگونه بازنمایی می‌شود و اصول یادگیری چندرسانه‌ای چه نقشی در شکل‌گیری تجربۀ تعاملی مخاطب در فضای شهر دارند؟ هدف پژوهش: این پژوهش به‌دنبال بازخوانی مفهوم تعامل و تطبیق اصول یادگیری چندرسانه‌ای در پوسترهای تعاملی شهری و تجربۀ مخاطب است. روش پژوهش: این پژوهش از نوع بنیادین با رویکردی کیفی و روش توصیفی ـ تحلیلی و تطبیقی است و ماهیتی کاربردی دارد. داده‌ها از منابع معتبر کتابخانه‌ای و اینترنتی گردآوری شده و با تمرکز بر اصول نظریۀ مایر بررسی شده‌اند. در این راستا، دو پوستر تعاملی به‌عنوان نمونه‌های موردی تحلیل شده‌اند: پوستر متحرک «ولت‌فرمت» و پوستر ثابت «فصل بازگشایی آرزنیک» که هر دو در زمینۀ گرافیک شهری قابل تطبیق و نمایانگر نمونه‌هایی شاخص از تعامل چندحسی در محیط شهر هستند. نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد تعامل در پوسترهای شهری متحرک و ثابت به دو شکل فیزیکی و ادراکی بروز می‌یابد. همچنین تطبیق اصول چندرسانه‌ای مایر ـ شامل کانال‌های دوگانه، ظرفیت محدود و پردازش فعال ـ موجب بهره‌گیری هدفمند از کانال‌های حسی شهروندان و افزایش ماندگاری پیام در حافظۀ فعال آنان می‌شود. در نتیجه، مخاطب از یک دریافت‌کنندۀ منفعل به کنشگری مشارکت‌جو و معناپرداز بدل می‌شود.

https://www.bagh-sj.com/article_242294_ba7adfe24cc06ff14238c977fa760190.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 23 157 2026 06 03 Analysis of Feminist Discourse in Contemporary Iranian Photography Based on Gillian Rose’s Theory تحلیل گفتمان فمینیسم در عکاسی معاصر ایران بر مبنای دیدگاه ژیلیان رُز 69 80 244769 10.22034/bagh.2026.565713.5953 FA فرزاد حمیدی منش گروه پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران 0000-0003-4723-0973 محسن مراثی گروه پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران 0000-0001-5107-2811 Journal Article 2025 12 12 Problem statement: The Feminist movement in Iran has been reconstructed not only as an imported discourse but also as an entity influenced by the complications of the cultural ecosystem and femininity structures of contemporary society. In this regard, the art of photography, as a representational medium, has created a ground for expressing the lived experience of female artists. The present study has deeply analyzed the content and issues raised in feminist discourse, which were shaped under the influence of contemporary social conditions both in the territory of Iran and around the world, and have influenced the contemporary visual culture in Iran, relying on the analysis of the existing feminist photographic artworks. Research objective: The research aims to identify the implications of feminist discourse appeared in contemporary works of feminist photography in Iran to further analyze the concepts behind it. The main question of the research here is: According to Gillian Rose’s discourse analysis method, what concepts are included in contemporary feminist photography in Iranian discourse? Research method: This research study has adopted a qualitative approach based on the discourse analysis method. The social philosophy of Gillian Rose, containing a four-part analytical framework, including 1. production, 2. image itself, 3. circulation, and 4. audiencing, was used for the systematic analysis of the target works. To increase the accuracy of the discourse patterns, the ‘content frequency’ was applied as a scientific index. These percentages are not extracted as mere confirming statistical data; rather, they have been applied as a tool for measuring discourse level and explaining the weight of each concept in the semantic structure of the artworks to analyze the hierarchy established in representation. Conclusion: The research findings show that contemporary photography in Iran has moved from mere depiction of the situation to a critical act and dynamic representations. The discourse dominance of “direct representation of femininity typecasts” (57%) indicates a transition from passive subjectivity to active confrontation with hegemonic structures. Moreover, ‘redefining the identity in the local context’ (28%) and ‘hidden resistances’ (18%) reveal complex layers of intervention that indicate the formation of a plural feminist identity that is aware of Iran’s socio-cultural demands. These results indicate that the art of photography in Iran has become a platform for the conscious reproduction of women’s rights and identity by connecting “form” and “social criticism”. بیان‌مسئله: فمینیسم در ایران نه‌صرفاً به‌عنوان یک جریان وارداتی، بلکه در مقام گفتمانی بومی و متأثر از پیچیدگی‌های زیست‌جهان فرهنگی و ساختارهای جنسیتی جامعۀ معاصر بازتعریف شده است. در این میان، عکاسی به‌مثابه رسانه‌ای بازنمایانه، زمینه‌ای برای بیان تجربۀ زیستۀ زنان هنرمند ایجاد کرده است. این پژوهش با بررسی عمیق‌ مصادیق آثار عکاسی فمینیستی، به‌دنبال واکاوی محتوا و دقدقه‌های گفتمان فمینیستی است که تحت‌تأثیر شرایط اجتماعی معاصر ایران و جهان تولید شده و فرهنگ بصری ایران معاصر را متأثر ساخته است. هدف پژوهش: شناخت مصادیق ظهور گفتمان فمینیستی و تحلیل مفاهیم نهفته در آثار عکاسی فمینیستی معاصر ایران هدف پژوهش است. پرسش اصلی این است که بر مبنای روش تحلیل گفتمان ژیلیان رُز، گفتمان عکاسی فمینیستی معاصر ایران حاوی چه مفاهیمی است؟ روش پژوهش: این پژوهش با رویکرد کیفی و براساس روش تحلیل گفتمان انجام شده است. چهارچوب تحلیلی چهارگانۀ رُز شامل مؤلفه‌های: تولید، تصویر، گردش و مخاطب، برای تحلیل نظامند آثار مورد استفاده بوده است. جهت افزایش دقت در تبیین الگوهای گفتمانی، از شاخص «فراوانی مضامین» استفاده شده است؛ این درصدها نه به‌مثابه داده‌های آماری اثبات‌گرایانه، بلکه به‌عنوان ابزاری برای سنجش غلظت گفتمانی و تبیین وزنِ هریک از مفاهیم در ساختار معنایی آثار مطالعه‌شده استخراج شده‌اند تا امکان تحلیل سلسله‌مراتبِ بازنمایی فراهم شود. نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد عکاسی معاصر ایران از توصیفِ صرفِ وضعیت، به‌سمت بازنمایی‌های انتقادی و کنش‌مند حرکت کرده است. غلبۀ گفتمانیِ «واسازی مستقیم کلیشه‌های جنسیتی» (57درصد) بیانگر گذار از سوژه‌گیِ منفعل به تقابل فعال با ساختارهای فرادستی است. همچنین، «بازتعریف هویت در بستر بومی» (28درصد) و «مقاومت‌های پنهان» (18درصد)، لایه‌های پیچیده‌ای از عاملیت را آشکار می‌سازد که نشان‌دهندۀ شکل‌گیری یک هویت فمینیستیِ متکثر و آگاه به اقتضائات فرهنگی- اجتماعی ایران است. این نتایج حاکی از آن است که هنر عکاسی در ایران، به‌واسطۀ پیوند میان «فرم» و «نقد اجتماعی»، به بستری برای بازتولیدِ آگاهانۀ حقوق و هویت زنانه بدل شده است.

https://www.bagh-sj.com/article_244769_3d3c8be1a7118107b0405d213b0b91f1.pdf