پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 23 156 (ویژه‌نامه همایش بین‌المللی «میراث معماری در خطر») 2026 05 22 International Conference on Architectural Heritage at Risk همایش بین المللی میراث معماری در خطر 5 6 244402 10.22034/bagh.2026.244402 FA مهدی کاظم‌پور دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران Journal Article Architectural heritage, as a historical, cultural, and identity-defining asset, is currently facing extensive and escalating threats more than ever before. This heritage not only reflects the past and human civilizational achievements but also plays a fundamental role in shaping collective identity, social cohesion, and the cultural continuity of societies. Nevertheless, systematic destruction caused by wars and armed conflicts, gradual degradation resulting from climate change, extensive damage from natural disasters such as earthquakes, floods, and storms, as well as poor planning, managerial negligence, and improper interventions, have exposed a significant portion of the world’s historical and architectural monuments to the risk of annihilation or irreparable harm. The architectural heritage of Islamic countries, stretching from Andalusia in the west to Southeast Asia in the east, constitutes a rare and unparalleled treasure of art, culture, technical knowledge, and historical experience. This heritage encompasses prominent religious, educational, and governmental edifices, historical urban and rural fabrics, public spaces, as well as traditional construction systems and indigenous technologies developed over centuries. These monuments clearly reflect the cultural, religious, and social values of the people in Islamic lands, illustrating the creative interaction between humans and their environment, climate, and natural resources.In recent decades, unfortunately, a large number of invaluable architectural monuments in Islamic countries—including Palestine, Syria, Iraq, Yemen, Afghanistan, Libya, and even Iran—have either been completely destroyed or are under severe threat. The destruction of architectural heritage in these regions is not merely the loss of buildings; rather, it signifies the eradication of historical memory, the weakening of cultural identity, and the disruption of historical continuity within societies. Therefore, safeguarding this heritage is not solely a specialized or national duty, but rather a shared responsibility at the regional and international levels. Given the foundational role of architectural heritage in strengthening identity, solidarity, and cultural dialogue in the Islamic world, organizing scientific and specialized conferences in this field is an undeniable necessity.Emphasizing the invaluable monuments and sites of the Islamic world, the International Conference on “Architectural Heritage at Risk” seeks to create a scientific platform for scholars, researchers, conservation experts, and cultural managers to convene. It aims to analyze the current situation, exchange experiences, and provide practical and scientific solutions for the conservation, restoration, and sustainable management of this shared treasure.The International Conference on “Architectural Heritage at Risk” was held on October 19–20, 2025, in collaboration with the Rab’-e Rashidi Scientific, Cultural and Historical Complex, the Research Centre for Islamic History, Art and Culture (IRCICA) affiliated with the Organization of Islamic Cooperation (OIC), and Tabriz Islamic Art University. During this conference, following the peer-review process of the submitted full papers, 16 articles were selected for oral presentation. Additionally, from the total submissions, 18 papers were forwarded for publication in scientific-research journals approved by the Ministry of Science, Research and Technology, while the remaining accepted papers were published in the conference proceedings. This conference represents an effective step toward raising awareness, strengthening scientific collaborations, and drawing global attention to the imperative of protecting the endangered architectural heritage of the Islamic world. میراث معماری، به‌عنوان سرمایه‌ای تاریخی، فرهنگی و هویتی، امروزه بیش از هر زمان دیگری در معرض تهدیدهای گسترده و فزاینده قرار دارد. این میراث نه‌تنها بازتابی از گذشته و دستاوردهای تمدنی بشر است، بلکه نقشی اساسی در شکل‌گیری هویت جمعی، پیوندهای اجتماعی و تداوم فرهنگی جوامع ایفا می‌کند. با این حال، تخریب‌های سیستماتیک ناشی از جنگ‌ها و درگیری‌های مسلحانه، فرسایش تدریجی در نتیجه تغییرات اقلیمی، آسیب‌های گسترده ناشی از بلایای طبیعی همچون زلزله، سیل و طوفان و نیز ضعف برنامه‌ریزی، اهمال مدیریتی و مداخلات نادرست، سبب شده است بخش قابل توجهی از آثار تاریخی و معماری جهان با خطر نابودی یا آسیب‌های جبران‌ناپذیر مواجه شوند. میراث معماری کشورهای اسلامی، از اندلس در غرب تا آسیای جنوب شرقی در شرق، گنجینه‌ای کم‌نظیر و بی‌بدیل از هنر، فرهنگ، دانش فنی و تجربه تاریخی است. این میراث شامل بناهای شاخص مذهبی، آموزشی و حکومتی، بافت‌های تاریخی شهری و روستایی، فضاهای عمومی، و همچنین نظام‌های سنتی ساخت‌وساز و فناوری‌های بومی است که طی قرن‌ها شکل گرفته‌اند. این آثار، بازتابی روشن از ارزش‌های فرهنگی، مذهبی و اجتماعی مردمان سرزمین‌های اسلامی بوده و بیانگر تعامل خلاقانه انسان با محیط، اقلیم و منابع طبیعی هستند. در دهه‌های اخیر، متأسفانه شمار زیادی از آثار ارزشمند معماری در کشورهای اسلامی، از جمله فلسطین، سوریه، عراق، یمن، افغانستان، لیبی و حتی ایران، یا به‌طور کامل نابود شده‌اند یا در معرض تهدیدهای جدی قرار دارند. تخریب میراث معماری در این مناطق، تنها از بین رفتن بناها نیست، بلکه به معنای حذف حافظه تاریخی، تضعیف هویت فرهنگی و گسست در پیوستگی تاریخی جوامع است. از این‌رو، حفاظت از این میراث، صرفاً یک وظیفۀ تخصصی یا ملی نیست، بلکه مسئولیتی مشترک در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی به‌شمار می‌آید. با توجه به نقش بنیادین میراث معماری در تقویت هویت، همبستگی و گفت‌وگوی فرهنگی در جهان اسلام، برگزاری همایش‌های علمی و تخصصی در این حوزۀ ضرورتی انکارناپذیر دارد. همایش بین‌المللی «میراث معماری در خطر» (تصویر۱) با تأکید بر بناها و محوطه‌های ارزشمند جهان اسلام، در پی ایجاد بستری علمی برای گردهمایی اندیشمندان، پژوهشگران، متخصصان حفاظت و مدیران فرهنگی است تا ضمن تحلیل وضعیت موجود، به تبادل تجربه‌ها و ارائۀ راهکارهای عملی و علمی برای حفاظت، احیا و مدیریت پایدار این گنجینۀ مشترک بپردازند. همایش بین‌المللی «میراث معماری در خطر» در تاریخ 27 و 28 مهرماه 1404، با همکاری مجتمع علمی، فرهنگی و تاریخی ربع رشیدی، مرکز تحقیقات تاریخ، هنر و فرهنگ اسلامی (IRCICA) مربوط به سازمان همکاری اسلامی و دانشگاه هنر اسلامی تبریز برگزار شد. در این همایش، از میان مقالات کامل دریافتی پس از داوری، 16 مقاله برای ارائه به‌صورت سخنرانی انتخاب شد. همچنین از مجموع مقالات دریافتی، 18 مقاله برای چاپ در نشریات علمی-پژوهشی مورد تأیید وزارت علوم ارسال شدند و سایر مقالات نیز در قالب مجموعه مقالات همایش منتشر گردیدند. این همایش گامی مؤثر در جهت افزایش آگاهی، تقویت همکاری‌های علمی و جلب توجه جهانی به ضرورت حفاظت از میراث معماری در معرض خطر جهان اسلام به شمار می‌آید.

https://www.bagh-sj.com/article_244402_9c1345491e2f832b6bac494bfcbc6820.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 23 156 (ویژه‌نامه همایش بین‌المللی «میراث معماری در خطر») 2026 05 22 Evaluation of Traditional and Modern Approaches to Reinforcing Adobe Brick Against Environmental Factors ارزیابی راهکارهای سنتی و مدرن مقاوم‌سازی خشت در برابر عوامل محیطی 7 20 243070 10.22034/bagh.2026.567606.5964 FA سمیه فدائی نژاد بهرامجردی گروه مطالعات و حفاظت میراث معماری و شهری، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران 0000-0001-5761-8141 سمیه پهلوان گروه مطالعات و حفاظت میراث معماری و شهری، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران 0000-0002-8990-0392 Journal Article 2026 02 26 Statement statement: Adobe buildings—among the oldest works and human-made structures—were once the primary shelters for people and, even today, still maintain their use in parts of the world. As one of the oldest construction materials, adobe has continuously been exposed to vulnerability against environmental factors such as moisture, rainfall, temperature fluctuations, and weathering. This issue, particularly in historic adobe structures, leads to gradual deterioration and a reduction in the structures’ durability. In this context, the need to protect these adobe ensembles—whose structural damage has already been exacerbated by natural and human factors—becomes evident. Research objective:This research aims to introduce and evaluate traditional and modern strategies used to reinforce adobe brick against damaging environmental factors, including moisture. Research method: The present study is descriptive-analytical. Data collection is conducted through documentary studies (library-based research). Conclusion: The results indicate that although traditional methods remain important due to their compatibility with local climate, accessibility, and low cost, their effectiveness under harsh climatic conditions is limited. In contrast, modern technologies have been able to improve the durability of adobe more effectively, although high costs and incomplete compatibility with historical fabric are among their main challenges. Ultimately, the study emphasizes that combining traditional and modern approaches—and applying findings from research—shows that traditional methods such as adding straw and using straw-clay (kāhgāl) plaster, despite being simple, inexpensive, and environmentally compatible, have limited durability against moisture and severe conditions. Conversely, modern solutions based on chemical and nano-materials provide greater mechanical resistance and stability. Therefore, the best approach is to integrate these two categories of methods to achieve both durability and architectural authenticity. بیان مسئله: بناهای گلین، از کهن‌ترین آثار و دست‌ساخته‌های جهانی، روزگاری اصلی‌ترین سرپناه انسانی بوده است که امروزه نیز در بخش‌هایی از جهان کاربری خود را حفظ کرده‌اند و خشت به‌عنوان یکی از قدیمی‌ترین مصالح ساختمانی در معماری سنتی ایران و بسیاری از کشورهای دیگر، همواره در معرض آسیب‌پذیری در برابر عوامل محیطی نظیر رطوبت، بارندگی، تغییرات دما و هوازدگی قرار داشته است این مسئله، به‌ویژه در بناهای تاریخی خشتی، موجب تخریب تدریجی و کاهش دوام سازه‌ها می‌شود. در این میان ضرورت حفاظت از این مجموعه‌های خشتی که تا بیش از این دچار آسیب‌های ساختاری باتوجه‌به عوامل طبیعی و انسانی بوده است آشکار می‌شود. هدف پژوهش: این پژوهش به دنبال معرفی و ارزیابی راهکارهای سنتی و مدرن به‌کارگرفته‌شده جهت مقاوم‌سازی خشت در برابر عوامل آسیب‌رسان محیط از جمله رطوبت است. روش پژوهش: روش پژوهش حاضر توصیفی - تحلیلی است و روش گردآوری اطلاعات به‌صورت مطالعات اسنادی (کتابخانه‌ای) است. نتیجه‌گیری: نتایج حاکی از آن است که هرچند روش‌های سنتی به دلیل سازگاری با اقلیم، دردسترس‌بودن و کم‌هزینه‌بودن همچنان اهمیت دارند، اما کارایی آنها در برابر شرایط سخت اقلیمی محدود است. در مقابل، فناوری‌های مدرن توانسته‌اند به شکل مؤثری دوام خشت را افزایش دهند، هرچند هزینه‌های بالا و عدم سازگاری کامل با بافت تاریخی از چالش‌های اصلی آنهاست. درنهایت، پژوهش تأکید می‌کند که ترکیب رویکردهای سنتی و مدرن و اتخاذ نتایج پژوهش نشان داد که روش‌های سنتی مانند افزودن کاه و اندود کاهگل اگرچه ساده، ارزان و سازگار با محیط زیست‌اند، اما در برابر رطوبت و شرایط سخت دوام محدودی دارند. در مقابل، راهکارهای مدرن مبتنی‌بر مواد شیمیایی و نانویی مقاومت مکانیکی و پایداری بیشتری ایجاد می‌کنندو بهترین رویکرد، ترکیب این دو دسته روش برای دستیابی به دوام و اصالت معماری است.

https://www.bagh-sj.com/article_243070_70b3459eb9c90dd4f0de6b605b621354.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 23 156 (ویژه‌نامه همایش بین‌المللی «میراث معماری در خطر») 2026 05 22 From Static Restoration to Adaptive Resilience: Bio-Lime as a Material-Oriented Biomimetic Approach to Historic Heritage Conservation (Case Study: Rab’-e Rashidi Tabriz) معماری به‌مثابۀ تاب‌آوری: از الهام‌گیری بیومیمتیک تا بازسازی تطبیقی میراث تاریخی در مواجهه با بحران‌های طبیعی و انسانی (نمونه موردی ربع رشیدی تبریز) 21 32 243906 10.22034/bagh.2026.567762.5962 FA زهرا کی نژاد گروه فناوری معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران فرهاد آخوندی گروه فناوری معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2026 02 22 Problem statement: In recent years, the increasing frequency of natural and human-induced crises, such as earthquakes, war, and climate change, has created serious challenges for the conservation and reconstruction of historic architectural heritage. Conventional approaches to restoration and reconstruction are predominantly reproductive and form-oriented in nature, paying limited attention to adaptive, temporal, and resilient mechanisms at the material level. In this context, biomimetics, as an approach inspired by the behavioral and process-based logic of nature, can provide a theoretical foundation for rethinking the adaptive reconstruction of historic heritage, particularly when it moves beyond mere formal imitation and becomes oriented toward the behavior of materials. Research objective: Focusing on Bio-Lime as an example of material-oriented biomimetics, this study seeks to explain the capacities of self-healing lime-based materials in the restoration and adaptive reconstruction of architectural heritage. Research method: This study employed a comparative analysis and a systematic review of recent studies in the fields of self-healing materials, lime mortars, and bio-based additives. The selected studies were analyzed according to criteria such as material type, self-healing mechanism, degree of compatibility with historic restoration, and functional outcomes. Conclusion: The findings indicate that, unlike conventional self-healing systems based on concrete, lime-based materials—and Bio-Lime in particular—possess an inherent capacity for gradual, low-energy, and historically compatible self-healing through natural processes such as carbonation, rehydration, and microstructural modification. The findings further suggest that bio-based additives can purposefully enhance this capacity and contribute to improving the durability and physical resilience of historic buildings without causing chemical incompatibility. Accordingly, this study proposes a conceptual framework for adaptive reconstruction based on material-oriented biomimetics, which can support a transition from static restoration toward adaptive and future-oriented reconstruction in historic sites in Iran, particularly Rabʿ-e Rashidi in Tabriz. بیان مسئله: در سال‌های اخیر، افزایش فراوان بحران‌های طبیعی و انسانی نظیر زلزله، جنگ و تغییرات اقلیمی، چالش‌های جدی در حفاظت و بازسازی میراث معماری تاریخی ایجاد کرده است. رویکردهای رایج مرمت و بازسازی عمدتاً ماهیتی بازتولیدی و کالبد‌محور دارند و کمتر به سازوکارهای انطباقی، زمان‌مند و تاب‌آور در سطح ماده توجه کرده‌اند. در این میان، بیومیمتیک به‌عنوان رویکردی مبتنی‌بر الهام از منطق رفتاری و فرایندی طبیعت، می‌تواند بستری نظری برای بازاندیشی در بازسازی تطبیقی میراث تاریخی فراهم آورد؛ به‌ویژه هنگامی که از تقلید صرفِ فرمی فراتر رفته و به رفتار مصالح معطوف شود. هدف پژوهش: پژوهش حاضر با تمرکز بر بیو‌آهک (Bio-Lime) به‌عنوان مصداقی از بیومیمتیک ماده‌محور، به تبیین ظرفیت‌های مصالح آهکی خودترمیم‌شونده در مرمت و بازسازی تطبیقی میراث معماری می‌پردازد. روش پژوهش: روش تحقیق مبتنی‌بر تحلیل تطبیقی و مرور نظام‌مند مطالعات انجام‌شده در حوزۀ مصالح خودترمیم‌شونده، ملات‌های آهکی و افزودنی‌های زیست‌پایه در سال‌های اخیر است. مطالعات منتخب براساس شاخص‌هایی چون نوع ماده، سازوکار خودترمیمی، میزان سازگاری با مرمت تاریخی و پیامدهای عملکردی تحلیل شده‌اند. نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد که برخلاف سیستم‌های متداول خودترمیم‌شوندۀ مبتنی‌بر بتن، مصالح آهکی و به‌ویژه بیو‌آهک به‌واسطۀ فرایندهای طبیعی کربناته‌شدن، هیدراسیون مجدد و اصلاح ریزساختار، از ظرفیت ذاتی برای خودترمیمی تدریجی، کم‌انرژی و سازگار با بستر تاریخی برخوردارند. یافته‌ها حاکی از آن است که افزودنی‌های زیست‌پایه می‌توانند این ظرفیت را به‌صورت هدفمند تقویت کرده و بدون ایجاد ناسازگاری شیمیایی، به افزایش دوام و تاب‌آوری کالبدی بناهای تاریخی کمک کنند. بر این اساس، پژوهش حاضر چارچوبی مفهومی برای بازسازی تطبیقی مبتنی‌بر بیومیمتیک ماده‌محور پیشنهاد می‌کند که می‌تواند زمینه‌ساز گذار از مرمت ایستا به بازسازی تطبیقی و آینده‌نگر در سایت‌های تاریخی ایران، به‌ویژه ربع رشیدی تبریز، باشد.

https://www.bagh-sj.com/article_243906_ac51e351308e9aaeaa61f5f08b2ab3c4.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 23 156 (ویژه‌نامه همایش بین‌المللی «میراث معماری در خطر») 2026 05 22 The Conflict Between Urban Development and Architectural Heritage Conservation in Iran’s Historic Cities (An Analysis of the Destructive Impacts of Development Projects on the Heritage Fabrics of Tabriz and Yazd Abstract) تعارض توسعۀ شهری و حفاظت از میراث معماری در شهرهای تاریخی ایران (تحلیل اثرات مخرب پروژه‌های توسعه بر بافت‌های میراثی تبریز و یزد) 33 54 243907 10.22034/bagh.2026.568404.5966 FA علیرضا دهقانی اشکذری گروه شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران 0009-0001-3698-6006 ملیکا فدوی گروه شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران 0000-0003-1007-4663 محمدتقی پیربابایی گروه شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران 0000-0002-6305-9611 Journal Article 2025 12 28 Problem statement: The tension between the imperatives of modern urban development (such as commercialization and tourism infrastructure) and the necessity of architectural heritage conservation threatens the integrity of the historic fabrics of Tabriz and Yazd. Furthermore, the lack of precise documentation and the weak enforcement of conservation laws have exacerbated this crisis. Research objective: To conduct a quantitative and qualitative analysis of the destructive impacts of development on architectural heritage, identify the spatial patterns of degradation, and evaluate the effectiveness of existing conservation frameworks. Research method: This study employs an “explanatory sequential mixed-methods design” grounded in the “Historic Urban Landscape (HUL)” paradigm. In the quantitative phase, 156 heritage parcels were utilized as “urban sensors” for field surveying and GIS analysis. In the qualitative phase, employing a “nested sampling” strategy with a focus on “deviant cases,” 47 interviews were conducted with stakeholders of the most severely degraded parcels to inductively generalize micro-level observations. Conclusion: The findings confirm that micro-level alterations have systematically driven destructive macro-level transformations. Specifically, 34.6% of the samples in Tabriz (predominantly due to commercial regeneration in the Bazaar) and 28.6% in Yazd (driven by rapid hotel construction in the Fahadan district) have sustained structural damage. The research identifies three primary mechanisms driving this loss—”hidden degradation,” “structural instability,” and “gentrification”—and emphasizes the urgent need for a transition to the HUL conservation approach. بیان‌مسئله: تنش میان الزامات توسعۀ شهری مدرن (تجاری‌سازی و زیرساخت‌های گردشگری) و ضرورت حفاظت از میراث معماری، یکپارچگی بافت‌های تاریخی تبریز و یزد را تهدید می‌کند. فقدان مستندسازی دقیق و ضعف در اجرای قوانین حفاظتی نیز این بحران را تشدید کرده است. هدف پژوهش: هدف از این پژوهش، تحلیل کمّی و کیفی اثرات مخرب توسعه بر میراث معماری، شناسایی الگوهای فضایی تخریب و ارزیابی اثربخشی چهارچوب‌های حفاظتی موجود است. روش پژوهش: این پژوهش از روش «ترکیبی با طرح تبیینی متوالی» و مبتنی‌بر پارادایم «منظر شهری تاریخی (HUL)» بهره برده است. در فاز کمّی، ۱۵۶ پلاک میراثی به‌عنوان «حسگر شهری» پیمایش میدانی و تحلیل GIS شدند. در فاز کیفی، با استفاده از استراتژی «نمونه‌گیری آشیانه‌ای» و تمرکز بر «موارد انحرافی»، ۴۷ مصاحبه با ذی‌نفعانِ پلاک‌های دارای بیشترین تخریب انجام شد تا مشاهدات خرد به‌صورت استقرایی تعمیم یابند. نتیجه‌گیری: یافته‌ها تأیید می‌کنند تغییرات خرد به‌طور سیستماتیک باعث دگرگونی مخرب کلان شده‌اند؛ به‌طوری‌که 6/34درصد از نمونه‌های تبریز (عمدتاً بازآفرینی تجاری در بازار) و 6/28درصد در یزد (هتل‌سازی شتاب‌زده در فهادان) دچار تخریب ساختاری شده‌اند. پژوهش سه سازوکار اصلی شامل «تخریب پنهان»، «ناپایداری سازه‌ای» و «اعیان‌نشینی» را شناسایی کرده و بر لزوم گذار فوری به رویکرد حفاظتی HUL تأکید دارد.

https://www.bagh-sj.com/article_243907_502ddb9614a22e642008145cd642184d.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 23 156 (ویژه‌نامه همایش بین‌المللی «میراث معماری در خطر») 2026 05 22 Architectural Heritage at Risk: Historical Churches of East Azerbaijan میراث معماری در خطر: کلیساهای تاریخی آذربایجان شرقی 55 66 243176 10.22034/bagh.2026.567630.5960 FA سمیرا قره ایاقی گروه استحکام بخشی بناهای تاریخی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران 0009-0008-9991-4692 فرهاد آخوندی گروه استحکام بخشی بناهای تاریخی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران 0000-0003-3797-0644 Journal Article 2025 12 21 Problem statement: Iran, with its valuable architectural heritage, is situated in one of the most seismically active regions of the world; therefore, special attention is required to ensure the protection of its historical buildings. East Azerbaijan Province, in the northwest of the country, with its prominent historical churches, represents a clear example of this necessity. Studies indicate that out of forty-nine identified churches in this province, only thirteen remain standing, while the majority have been damaged or destroyed due to natural and human-induced factors. Research objective: This study aims to assess the safety and analyze the seismic vulnerability of eight selected historical churches in the province and to develop a prioritized list for their conservation. Research method: The research adopts a comparative mixed-methods approach, combining qualitative and quantitative methods to ensure the accuracy of the results. Qualitative assessment was conducted on-site using Italian conservation guidelines, while quantitative evaluation was carried out using the 3Muri software to simulate the behavior of masonry walls. Conclusion: The findings indicate that the seismic safety index of the churches is less than one, demonstrating the vulnerability of these historical structures to seismic events and highlighting the urgent need for intervention and the implementation of appropriate conservation measures. A comparison of qualitative and quantitative assessment outputs revealed that the qualitative approach is more conservative than the quantitative method. Therefore, this study emphasizes the importance of integrating both qualitative and quantitative approaches in a comprehensive assessment process to guide sustainable conservation strategies for national architectural heritage. بیان مسئله: ایران با برخورداری از میراث معماری ارزشمند و قرارگیری در یکی از فعال‌ترین مناطق لرزه‌خیز جهان، نیازمند توجه ویژه به حفاظت از بناهای تاریخی است. استان آذربایجان شرقی در شمال‌غرب کشور، با مجموعه‌ای از کلیساهای تاریخی برجسته، نمونه‌ای بارز از این ضرورت محسوب می‌شود. مطالعات انجام‌شده نشان می‌دهد از میان چهل و نه کلیسای شناسایی‌شده در این استان، تنها سیزده کلیسا همچنان پابرجا هستند و بخش عمده‌ای از آنها در اثر عوامل طبیعی و انسانی دچار تخریب شده‌اند. هدف پژوهش: این پژوهش با هدف ارزیابی ایمنی و تحلیل آسیب‌پذیری لرزه‌ای هشت کلیسای تاریخی منتخب استان و تدوین فهرست اولویت‌دار حفاظت آن‌ها انجام شده است. روش پژوهش: روش تحقیق این پژوهش، یک رویکرد ترکیبی شامل روش‌های کیفی و کمّی و به‌صورت تطبیقی است تا از دقت نتایج اطمینان حاصل شود. ارزیابی کیفی با استفاده از دستورالعمل‌های حفاظتی ایتالیا در محل بناها انجام شد، درحالی‌که ارزیابی کمّی با نرم‌افزار 3Muri جهت شبیه‌سازی رفتار دیوارهای بنایی انجام شد. نتیجه‌گیری: یافته‌های حاصل از تحلیل‌ها بیانگر آن است که شاخص ایمنی لرزه‌ای کلیساها کمتر از یک است. این نتیجه بیانگر آسیب‌پذیری این سازه‌های تاریخی در مواجهه با رخدادهای لرزه‌ای است و ضرورت مداخلۀ فوری و اتخاذ تدابیر حفاظتی مناسب را برجسته می‌سازد. مقایسۀ خروجی‌های ارزیابی کیفی و کمّی نشان داد که رویکرد کیفی ماهیتی محافظه‌کارانه‌تر نسبت به روش کمّی دارد. لذا این مطالعه بر اهمیت تلفیق هر دو رویکرد (کیفی و کمّی) در فرایند ارزیابی جامع و هدایت راهبردهای حفاظتی پایدار از میراث معماری ملی تأکید می‌کند.

https://www.bagh-sj.com/article_243176_d070ba93b30f67858201a1b9b16e9864.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 23 156 (ویژه‌نامه همایش بین‌المللی «میراث معماری در خطر») 2026 05 22 Assessment of the Tourism Carrying Capacity of the Rab’ e Rashidi Historical Site from the Perspective of Overtourism and Undertourism الگوهای ارزیابی ظرفیت برد گردشگری سایت تاریخی ربع رشیدی از منظر بیش‌گردشگری (Overtourism) و کم‌گردشگری (Undertourism) 67 78 242960 10.22034/bagh.2026.567899.5963 FA ثمینه نیک پور گروه مرمت بناها و بافت‌های تاریخی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران 0009-0004-7385-6077 حمزه پیربابائی گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران 0000-0002-5545-3440 Journal Article 2025 12 22 Problem statement: In recent years, tourism growth in many historical sites and monuments has been accompanied by factors such as overtourism and undertourism, phenomena that can threaten the physical, managerial, and perceptual sustainability of cultural heritage. Despite its outstanding historical value, the Rabʿ e Rashidi historical site in Tabriz, as one of the most prominent complexes of the Ilkhanid period, has often been overlooked within the urban tourism system of Tabriz. Due to the absence of quantitative and spatial analyses concerning visitor distribution patterns, intensity of spatial use, and the tourism carrying capacity, the site has remained under examined in these respects. Research objective: This study aims to evaluate the tourism carrying capacity of the Rabʿ e Rashidi historical site in Tabriz with the purpose of addressing the imbalance in tourism activity and planning for the reduction of physical degradation of the archaeological complex. The research seeks to answer the following question: Considering contemporary approaches to heritage site tourism, what is the tourism carrying capacity of the Rabʿ e Rashidi historical site in Tabriz? Research method: This research employs a mixed method strategy, integrating quantitative and qualitative approaches through library studies and field surveys. The study estimates the Limits of Acceptable Change (LAC) and presents results across three primary levels of carrying capacity analysis: Physical Carrying Capacity (PCC), Real Carrying Capacity (RCC), and Effective Carrying Capacity (ECC). Conclusion: Findings indicate that this valuable historical site, when physical, environmental, and managerial factors are taken into account, will fall within the range of minimal tourism by 2025. According to the calculated data, of the original 90 hectare area of Rabʿ e Rashidi, currently less than 13 hectares are recoverable, and the site is capable of hosting more than 5,000 visitors per day. However, on average, only about 7 visitors per day have visited the site throughout the year. بیان مسئله: رشد گردشگری در سال‌های اخیر، در بسیاری از سایت‌ها و بناهای تاریخی با عواملی چون بیش‌گردشگری و کم‌گردشگری همراه بوده است؛ پدیده‌هایی که می‌توانند پایداری کالبدی، مدیریتی و ادراکی میراث تاریخی را تهدید کنند. در این میان، سایت تاریخی ربع رشیدی تبریز به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین مجموعه‌های دورۀ ایلخانی، با وجود ارزش‌های ممتاز تاریخی، در نظام گردشگری شهری تبریز اغلب مورد کم‌توجهی قرار گرفته است. به‌دلیل نبود تحلیل کمّی و فضایی از الگوی توزیع بازدیدکنندگان، شدت استفاده از فضاها و ظرفیت تحمل گردشگری در ربع رشیدی مغفول مانده است. هدف پژوهش: این پژوهش با هدف اصلاح وضعیت نامتوازن گردشگری و برنامه‌ریزی برای کاهش فرسایش کالبدی محوطۀ تاریخی ربع رشیدی به بررسی ظرفیت برد گردشگری سایت تاریخی ربع رشیدی تبریز می‌پردازد. این پژوهش به‌دنبال پاسخ به این پرسش است که محوطۀ تاریخی ربع رشیدی تبریز با توجه به رویکردهای نوین گردشگری در سایت‌های تاریخی چه ظرفیتی در حوزۀ گردشگری دارد؟ روش پژوهش: راهبرد این مقاله به روش ترکیبی کمّی و کیفی و با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای، میدانی بوده است. این پژوهش حدود قابل قبول تغییرات (LAC) را برآورد و نتایج را ازطریق محاسبات در سه سطح اصلی: ظرفیت برد فیزیکی (PCC)، ظرفیت برد واقعی (RCC) و ظرفیت برد مؤثر (ECC) ارائه می‌دهد. نتیجه‌گیری: داده‌ها حاکی از این است که این سایت تاریخی ارزشمند، با درنظرگرفتن عوامل مختلف فیزیکی، محیطی و مدیریتی، تا سال 2025 در بازۀ توریسم حداقلی قرار می‌گیرد. طبق داده‌های محاسباتی از ۹۰ هکتار مساحت اولیۀ ربع رشیدی، درحال حاضر کمتر از ۱۳ هکتار آن قابل احیا و ربع رشیدی گنجایش میزبانی بیش از 5000 نفر در روز را دارا است که از این میزان به‌طور میانگین هفت نفر بازدید کننده در طی روزهای یک سال از آن بازدید کرده‌اند.

https://www.bagh-sj.com/article_242960_a19d74cc8e057e421d9db3795f22dd4e.pdf

پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 23 156 (ویژه‌نامه همایش بین‌المللی «میراث معماری در خطر») 2026 05 22 Mountain Fortresses of Northwestern Iran: A Study on the Risks to Defensive Architectural Heritage میراث معماری در خطر، مطالعه موردی قلعه های کوهستانی شمال غرب ایران 79 96 243908 10.22034/bagh.2026.571175.5976 FA مهدی کاظم پور دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2026 01 06 Problem statement: In Iran, fortresses are generally classified into two categories: mountain fortresses and plain fortresses. Mountain fortresses were constructed along mountain passes, on ridgelines, beside valleys, or near rivers, primarily with the purpose of providing security and defense. In northwestern Iran, due to its distinctive topographical features, thousands of mountain fortresses exist. These structures have been built from the fourth millennium BCE coinciding with the emergence of political and social instability and their construction continued until the Qajar period. The architectural plans of these fortresses were strongly influenced by the topographical characteristics of their surrounding landscapes, and local stone materials were predominantly used in their construction. Owing to their mountainous geographical setting and the use of indigenous materials, these fortresses are highly vulnerable to various forms of deterioration. The research addresses two main questions: What materials were most commonly used in the construction of mountain fortresses? And which factors have had the greatest impact on their deterioration? Research method: This article, employing a descriptive-analytical method and relying on both fieldwork and library-based studies, examines the natural and human factors contributing to the destruction of these monuments, including precipitation, frost action, soil erosion, and anthropogenic impacts. Conclusion: The findings indicate that the primary construction materials of mountain fortresses in northwestern Iran are stone and sarooj mortar, while factors such as erosion, earthquakes, human intervention, and environmental conditions have had the most significant impact on their destruction. بیان مسئله: در ایران قلعه‌ها به دو دستۀ قلعه‌های کوهستانی و جلگه‌ای تقسیم‌بندی می‌شوند. قلعه‌های کوهستانی در مسیر گذرگاه‌ها، ستیغ کوه‌ها، کنار دره‌ها و یا رودها ساخته شده‌اند و هدف از ساخت آنها تأمین امنیت بوده است. در شمال‌غرب ایران به‌دلیل ویژگی‌های توپوگرافی، هزاران قلعۀ کوهستانی وجود دارد که از هزارۀ چهارم ق.م. درست از زمانی که ناامنی‌های سیاسی و اجتماعی آغاز شده است، ساخته شده و تا دورۀ قاجار ادامه یافته است. این نوع قلعه‌ها در پلان خودشان از ویژگی‌های توپوگرافی بافت متأثر و همچنین از مصالح سنگی همان منطقه نیز برای ساخت آنها استفاده شده است. این نوع قلعه‌ها به‌دلیل موقعیت جغرافیایی کوهستانی و مصالح بومی آسیب‌پذیری بیشتری دارند. دو سؤال اصلی این پژوهش به شرح زیر هستند: قلعه‌های کوهستانی بیشتر از چه مصالحی ساخته شده‌اند؟ چه عواملی بر تخریب این آثار بیشترین تأثیر را دارد؟ روش پژوهش: این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به مطالعات میدانی و کتابخانه‌ای به بررسی عوامل طبیعی (مانند بارش، یخ‌زدگی، فرسایش خاک و انسانی و...) در تخریب این آثار می‌پردازد. نتیجه‌گیری: براساس این مطالعه مشخص شد که بیشترین مصالح مورد استفاده برای ساخت قلعه‌های کوهستانی شمال‌غرب ایران، سنگ و ملاط ساروج هست و عواملی ازجمله فرسایش، زلزله، انسانی و شرایط محیطی بیشترین تأثیر را در تخریب آنها دارند.

https://www.bagh-sj.com/article_243908_35d942d4786cf125e4f77f45425ccd2d.pdf