پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 مقالات آماده انتشار 2026 08 26 Revisiting the Concept of Dwelling in the Vernacular Architecture of Chabahar Based on Cultural Living Patterns and Its Relationship with Contemporary Iranian Architecture بازخوانی مفهوم سکونت در معماری بومی چابهار بر پایه الگوهای زیست فرهنگی و نسبت آن با معماری معاصر ایران 251718 10.22034/bagh.2026.586930.6081 FA یاسمین خلاقی دانش آموخته کارشناسی ارشد دانشکدگان هنرهای زیبا دانشگاه تهران 0009-0009-4669-3950 غلامرضا اکرمی دانشیار گروه معماری، دانشکده معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا ، دانشگاه تهران ، تهران، ایران 0000-0003-4532-8942 Journal Article 2026 06 15 Dwelling, as a fundamental concept in architecture, extends beyond mere physical shelter and is deeply rooted in cultural patterns and lived experience. In contemporary Iranian architecture, a growing disconnection between spatial organization and cultural ways of living has led to a crisis of architectural identity. This raises the central question of how dwelling, as understood in vernacular contexts, can contribute to redefining identity in contemporary architecture.<br>The present study aims to reinterpret the concept of dwelling in the vernacular architecture of Chabahar based on cultural lifestyle patterns and to explore its implications for contemporary architectural identity. The research adopts a qualitative approach with an interpretive–analytical method, examining vernacular settlements as cultural texts to extract underlying spatial principles shaped by socio-cultural practices.<br>The findings reveal that vernacular architecture embodies a coherent spatial logic rooted in cultural patterns of living, including spatial continuity, intermediate spaces, flexible use, and layered privacy. In contrast, contemporary housing often reflects a rupture in this logic, resulting in spatial configurations detached from lived experience.<br>The study concludes by proposing a conceptual framework that emphasizes the reinterpretation of cultural–spatial relationships, rather than formal imitation, as a basis for reconstructing architectural identity in contemporary contexts. بیان مسئله : سکونت در معماری، بازتابی از الگوهای زیست‌فرهنگی و تجربه زیسته انسان است. با این حال، در بسیاری از نمونه‌های معماری معاصر ایران، گسست میان سازمان فضایی و شیوه‌های زیست، موجب کاهش پیوند میان فضا، هویت و تجربه سکونت شده است. با وجود گسترش مطالعات معماری بومی، بیشتر پژوهش‌ها بر ویژگی‌های کالبدی و اقلیمی متمرکز و کمتر رابطه نظام‌مند میان الگوهای زیست‌فرهنگی، سازمان فضایی و مفهوم سکونت را تبیین کرده‌اند. سؤال پژوهش: چگونه می‌توان با بازخوانی مفهوم سکونت در معماری بومی چابهار، به چارچوبی برای بازتعریف هویت در معماری معاصر ایران دست یافت؟<br>هدف: پژوهش حاضر با هدف بازخوانی مفهوم سکونت در معماری بومی چابهار بر پایه الگوهای زیست فرهنگی و تبیین دلالت‌های آن برای معماری معاصر ایران انجام شده است.با گسترش مطالعات معماری بومی، بخش عمده این پژوهش‌ها بر ویژگی‌های کالبدی، اقلیمی و شکلی معماری متمرکز و کمتر به تبیین رابطه نظام‌مند میان الگوهای زیست‌فرهنگی، سازمان فضایی و مفهوم سکونت پرداخته‌اند. همچنین، پژوهش‌های هویت در معماری معاصر غالباً بر بازتولید عناصر شکلی معماری سنتی تأکید و کمتر سازوکارهای تولید فضا بر پایه تجربه زیسته، فرهنگ و شیوه‌های زندگی را بررسی کرده‌اند. پژوهش حاضر با تمرکز بر معماری بومی چابهار، مدلی مفهومی برای تبیین ارتباط میان الگوهای زیست‌فرهنگی و سازمان فضایی و بازاندیشی در معماری معاصر ایران ارائه می‌کند. روش پژوهش: رویکرد کیفی و روش تفسیری–تحلیلی دارد. داده‌ها از طریق مطالعات اسنادی و تحلیل نمونه‌های بومی گردآوری و ارتباط میان زیست‌فرهنگی و سازمان فضایی تحلیل شدند.براساس یافته‌ها معماری بومی چابهار از منطقی منسجم در سازمان فضایی، مبتنی بر الگوهای زیست‌فرهنگی، برخوردار که پیوستگی فضایی، فضاهای میانی، انعطاف‌پذیری عملکردی و شکل‌گیری تدریجی حریم از مهم‌ترین آنهاست. در مقابل، بسیاری از نمونه‌های معماری معاصر، این منطق تضعیف و فضاها عمدتاً بر تفکیک عملکردی استوارند. بنابراین، بازتعریف هویت معماری معاصر با بازتفسیر رابطه میان زیست‌فرهنگی و سازمان فضایی امکان‌پذیر است.