پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 مقالات آماده انتشار 2026 06 28 From Justice as Fairness to Lived Space: A Rawlsian Interpretation of Public Spaces in Residential Housing Complexes (Case Study: Fadak Residential Complex, Urmia) از عدالت به‌مثابه انصاف تا تجربه زیسته فضا: خوانشی رالزی از فضاهای عمومی مجتمع‌های مسکونی (مطالعه موردی فدک ارومیه) 246395 10.22034/bagh.2026.573999.5982 FA عباس صداقتی گروه معماری، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران 0000-0003-0082-0490 فرزاد ناصری فر گروه معماری، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران 0009-0000-2659-7202 داود سعادت گروه معماری، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران Journal Article 2026 02 04 Problem Statement: Social justice, as one of the fundamental concepts in contemporary urban planning theories and approaches, plays a decisive role in shaping the quality of public spaces and residents’ lived experiences. However, a substantial body of previous research has primarily examined spatial justice from physical and distributive perspectives, while paying limited attention to its perceptual, behavioral, and procedural dimensions. This reductionist perspective has consequently narrowed the understanding of social justice in the design of public spaces.<br>Research Objective: This study aims to conceptualize and operationalize the principles of Rawls’s theory of justice within the design of public spaces in residential complexes and to identify the key factors contributing to the realization of spatial, social, and perceptual justice in residents’ lived experiences.<br>Methodology: The research adopted a mixed-methods approach with a sequential explanatory design. In the quantitative phase, 286 questionnaires collected from residents of the Fadak Residential Complex in Urmia were analyzed using SPSS and AMOS software through structural equation modeling (SEM). In the qualitative phase, data were gathered through semi-structured interviews, field observations, and residents’ perceptual narratives, and subsequently analyzed using a grounded theory approach. Finally, the quantitative and qualitative findings were integrated during the interpretative stage.<br>Conclusion: The findings indicate that social justice in public spaces is a multidimensional construct emerging from the interaction of physical, social, and perceptual components. The structural model revealed that equitable access and perceived justice exert the strongest influence on the realization of social justice, while sense of place attachment emerged as its socio-emotional outcome. The results further demonstrate that Rawls’s theory of justice can be effectively applied to the design and evaluation of public spaces in residential complexes and may contribute to enhancing urban quality of life and social cohesion. بیان مسئله: عدالت اجتماعی به‌عنوان یکی از مفاهیم بنیادین در نظریه‌ها و رویکردهای شهرسازی معاصر، نقش تعیین‌کننده‌ای در کیفیت فضاهای عمومی و تجربه زیسته ساکنان ایفا می‌کند. با این حال، بخش قابل‌توجهی از پژوهش‌های پیشین، عدالت فضایی را عمدتاً از منظر کالبدی و توزیعی مورد بررسی قرار داده و ابعاد ادراکی، رفتاری و فرایندی آن را کمتر مورد توجه قرار داده‌اند؛ امری که منجر به تقلیل مفهوم عدالت اجتماعی در طراحی فضاهای عمومی شده است.<br>هدف پژوهش: هدف این پژوهش، تبیین و عملیاتی‌سازی اصول نظریه عدالت رالز در طراحی فضاهای عمومی مجتمع‌های مسکونی و شناسایی مؤلفه‌های مؤثر بر تحقق عدالت فضایی، اجتماعی و ادراکی در تجربه زیسته ساکنان است.<br>روش پژوهش: پژوهش با رویکرد آمیخته (کمی–کیفی) و طرح تبیینی متوالی انجام شد. در بخش کمی، ۲۸۶ پرسشنامه در مجتمع مسکونی فدک ارومیه تحلیل و داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS و AMOS و مدل‌یابی معادلات ساختاری بررسی شد. در بخش کیفی نیز داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و مشاهده میدانی و روایت‌های ادراکی ساکنان گردآوری و با رویکرد نظریه زمینه‌ای تحلیل شدند. در نهایت، یافته‌های کمی و کیفی در مرحله تفسیر با یکدیگر تلفیق گردیدند.<br>نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که عدالت اجتماعی در فضاهای عمومی سازه‌ای چندبعدی و حاصل تعامل مؤلفه‌های کالبدی، اجتماعی و ادراکی است. نتایج مدل ساختاری حاکی از آن است که دسترسی عادلانه و عدالت ادراکی بیشترین تأثیر را در تحقق عدالت اجتماعی دارند و حس تعلق به مکان به‌عنوان پیامد اجتماعی- عاطفی این تحقق شناسایی شد. یافته‌ها بیانگر آن است که نظریه عدالت رالز قابلیت کاربرد در طراحی و ارزیابی فضاهای عمومی مجتمع‌های مسکونی را دارد و می‌تواند به ارتقای کیفیت زندگی و انسجام اجتماعی کمک کند.