پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر باغ نظر 1735-9635 23 156 (ویژه‌نامه همایش بین‌المللی «میراث معماری در خطر») 2026 05 22 From Static Restoration to Adaptive Resilience: Bio-Lime as a Material-Oriented Biomimetic Approach to Historic Heritage Conservation (Case Study: Rab’-e Rashidi Tabriz) معماری به‌مثابۀ تاب‌آوری: از الهام‌گیری بیومیمتیک تا بازسازی تطبیقی میراث تاریخی در مواجهه با بحران‌های طبیعی و انسانی (نمونه موردی ربع رشیدی تبریز) 21 32 243906 10.22034/bagh.2026.567762.5962 FA زهرا کی نژاد گروه فناوری معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران فرهاد آخوندی گروه فناوری معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2026 02 22 <strong>Problem statement:</strong> In recent years, the increasing frequency of natural and human-induced crises, such as earthquakes, war, and climate change, has created serious challenges for the conservation and reconstruction of historic architectural heritage. Conventional approaches to restoration and reconstruction are predominantly reproductive and form-oriented in nature, paying limited attention to adaptive, temporal, and resilient mechanisms at the material level. In this context, biomimetics, as an approach inspired by the behavioral and process-based logic of nature, can provide a theoretical foundation for rethinking the adaptive reconstruction of historic heritage, particularly when it moves beyond mere formal imitation and becomes oriented toward the behavior of materials.<br><strong>Research objective:</strong> Focusing on Bio-Lime as an example of material-oriented biomimetics, this study seeks to explain the capacities of self-healing lime-based materials in the restoration and adaptive reconstruction of architectural heritage.<br><strong>Research method:</strong> This study employed a comparative analysis and a systematic review of recent studies in the fields of self-healing materials, lime mortars, and bio-based additives. The selected studies were analyzed according to criteria such as material type, self-healing mechanism, degree of compatibility with historic restoration, and functional outcomes.<br><strong>Conclusion: </strong>The findings indicate that, unlike conventional self-healing systems based on concrete, lime-based materials—and Bio-Lime in particular—possess an inherent capacity for gradual, low-energy, and historically compatible self-healing through natural processes such as carbonation, rehydration, and microstructural modification. The findings further suggest that bio-based additives can purposefully enhance this capacity and contribute to improving the durability and physical resilience of historic buildings without causing chemical incompatibility. Accordingly, this study proposes a conceptual framework for adaptive reconstruction based on material-oriented biomimetics, which can support a transition from static restoration toward adaptive and future-oriented reconstruction in historic sites in Iran, particularly Rabʿ-e Rashidi in Tabriz. <strong>بیان مسئله:</strong> در سال‌های اخیر، افزایش فراوان بحران‌های طبیعی و انسانی نظیر زلزله، جنگ و تغییرات اقلیمی، چالش‌های جدی در حفاظت و بازسازی میراث معماری تاریخی ایجاد کرده است. رویکردهای رایج مرمت و بازسازی عمدتاً ماهیتی بازتولیدی و کالبد‌محور دارند و کمتر به سازوکارهای انطباقی، زمان‌مند و تاب‌آور در سطح ماده توجه کرده‌اند. در این میان، بیومیمتیک به‌عنوان رویکردی مبتنی‌بر الهام از منطق رفتاری و فرایندی طبیعت، می‌تواند بستری نظری برای بازاندیشی در بازسازی تطبیقی میراث تاریخی فراهم آورد؛ به‌ویژه هنگامی که از تقلید صرفِ فرمی فراتر رفته و به رفتار مصالح معطوف شود.<br><strong>هدف پژوهش:</strong> پژوهش حاضر با تمرکز بر بیو‌آهک (Bio-Lime) به‌عنوان مصداقی از بیومیمتیک ماده‌محور، به تبیین ظرفیت‌های مصالح آهکی خودترمیم‌شونده در مرمت و بازسازی تطبیقی میراث معماری می‌پردازد.<br><strong>روش پژوهش:</strong> روش تحقیق مبتنی‌بر تحلیل تطبیقی و مرور نظام‌مند مطالعات انجام‌شده در حوزۀ مصالح خودترمیم‌شونده، ملات‌های آهکی و افزودنی‌های زیست‌پایه در سال‌های اخیر است. مطالعات منتخب براساس شاخص‌هایی چون نوع ماده، سازوکار خودترمیمی، میزان سازگاری با مرمت تاریخی و پیامدهای عملکردی تحلیل شده‌اند.<br><strong>نتیجه‌گیری: </strong>نتایج نشان می‌دهد که برخلاف سیستم‌های متداول خودترمیم‌شوندۀ مبتنی‌بر بتن، مصالح آهکی و به‌ویژه بیو‌آهک به‌واسطۀ فرایندهای طبیعی کربناته‌شدن، هیدراسیون مجدد و اصلاح ریزساختار، از ظرفیت ذاتی برای خودترمیمی تدریجی، کم‌انرژی و سازگار با بستر تاریخی برخوردارند. یافته‌ها حاکی از آن است که افزودنی‌های زیست‌پایه می‌توانند این ظرفیت را به‌صورت هدفمند تقویت کرده و بدون ایجاد ناسازگاری شیمیایی، به افزایش دوام و تاب‌آوری کالبدی بناهای تاریخی کمک کنند. بر این اساس، پژوهش حاضر چارچوبی مفهومی برای بازسازی تطبیقی مبتنی‌بر بیومیمتیک ماده‌محور پیشنهاد می‌کند که می‌تواند زمینه‌ساز گذار از مرمت ایستا به بازسازی تطبیقی و آینده‌نگر در سایت‌های تاریخی ایران، به‌ویژه ربع رشیدی تبریز، باشد. https://bagh-sj.com/article_243906_ac51e351308e9aaeaa61f5f08b2ab3c4.pdf