ارزیابی مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی در شهر ایرانی از دریچه متون کهن ادبیات فارسی

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد طراحی شهری، گروه شهرسازی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. نویسنده مسئول

2 پژوهشگر دکتری شهرسازی،گروه شهرسازی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

3 کارشناسی ارشد طراحی شهری دانشگاه هنر اصفهان

چکیده

تعاملات اجتماعی، روابط و علقه‌های محله‌ای، مشارکت و بسیاری مفاهیم اجتماعی دیگر که همگی تحت عنوان سرمایه اجتماعی مطرح هستند از جمله مهم‌ترین دلمشغولی‌های طراحان، برنامه‌ریزان و مدیران شهری است که نقش به‌سزایی را در آفرینش و تقویت حس مکان، دلبستگی مکانی، رضایتمندی سکونتی، هویت مکانی و بسیاری کیفیت‌های مکانی دیگر عهده‌دار است. بر همین اساس چنانچه تقویت این عوامل اجتماعی را که در این تحقیق از آنها تحت عنوان سرمایه اجتماعی یاد می‌شود به عنوان یکی از اهداف طرح‌ها و برنامه‌های شهری در نظرگیریم، نگاه به گذشته جامعه ایرانی، نقاط قوت و ضعف بسیاری را در توانایی ارتباطات اجتماعی ایرانیان در جهت همسایگی اجتماعی، مشارکت شهروندی و زندگی جمعی نشان خواهد داد که می‌تواند روشنی‌بخش جامعه امروز در نیل به اهدافش باشد. در این بین ادبیات نیز به عنوان میراثی مکتوب از گذشتگان می‌تواند نقش مهمی در شناسایی روندها و رویه‌ها عهده‌دار باشد. در واقع همواره بخشی از ادبیات به اجتماعیات اختصاص دارد و بیانگر راز و رمزهای نهفته در مناسبات میان مردم است. از‌این‌روی پژوهش حاضر با هدف واکاوی مناسبات اجتماعی در جامعه سنتی ایران با مروری بر تعاریف سرمایه اجتماعی به ارزیابی مؤلفه‌های سه‌گانه آن در متون کهن پارسی پرداخته است. بر این اساس در یک سامانه پژوهش کیفی مبتنی بر رویکرد پژوهش تفسیری- تاریخی، با استفاده از روش تحلیل محتوا تلاش شده تا به بررسی هر یک از مؤلفه‌های سه‌گانه سرمایه اجتماعی در متون کهن ادبی ایران همچون خمسه نظامی، مثنوی معنوی و گلستان سعدی پرداخته شود. نتایج مطالعات حاضر حکایت از آن دارد که محلات به عنوان مهم‌ترین تجلی شبکه‌های اجتماعی در زندگی شهری جامعه ایرانی مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده دیگر مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی (روابط و تعاملات اجتماعی، هنجارهای همیاری و اعتماد) هستند. بر این اساس برخلاف جوامع غربی که تعاملات میان شهروندان عمدتاً به‌صورت میان گروهی، در مقیاس شهر و در فضاهای شهری صورت می‌پذیرفته است، تعاملات ایرانیان به‌صورت درون‌گروهی و در مقیاس محلات تحقق می‌یافته است به‌گونه‌ای که در شکل‌گیری شبکه‌های اجتماعی، ارتباطات افقی بسیار قویی‌تر از ارتباطات عمودی( آوندی) ‌بوده است. همچنین در حالی که هنجارهای همیاری و اعتماد در دو سطح خرد و میانه از سطح مطلوبی برخوردار است لیکن اعتماد در سطح کلان سست و شکننده است. علاوه بر این به نظر می‌رسد مشارکت دادن مردم در مدیریت فضاهای شهری از طریق شکل‌گیری و اولویت دادن به سازمان‌های مردم‌نهاد به مثابه حلقه واسطه عرصه عمومی و دولتی نقش به‌سزایی در تقویت سرمایه اجتماعی بین گروهی می‌تواند عهده‌دار باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Assessment of Social Capital’s Dimensions in Iranian Cities through Old Persian Literature Text

نویسندگان [English]

  • Mohsen Honarvar 1
  • Reza Pasian Khamri 2
  • Mohadeseh Taravat 3
چکیده [English]

Human beings are inherently in relation and interaction with each other. In fact, these interactions make them able to satisfy their needs. The set of these actions (social interaction, neighborhood ties, participation and so many other concepts) that are gathered under social capital concept, are among most important concerns of urban designers, planners and managers which has a significant role in creating a sense of place, place affiliation, residential satisfaction, place identity and other place qualities. This importance of the issue has led many of researchers and theorists to introduce place as a social phenomenon by linking place meanings with lived experiences. So, if we consider the enforcement of these social factors, called in this paper as social capital, as one of the urban plans` goal, looking at the past of Iranian society would reveal many positive and negative points of Iranian social relationship for social neighboring, civic participation and collective life which help contemporary society to achieve their goals. Therefore the current research aim in assessment of social capital dimension in Old Iranian society has scrutinized Old Persian literature as a mirror of culture and life of ancestors. In other words it seems that literature as a written heritage of the past and the brightest of each nation worldview can play a significant role in discovering and understanding people social actions and particularly social capital dimensions. Old Persian literature such as other languages literature contains rich treasures of anecdotes, fables, allegories and Proverbs that not only express philosophical and Theosophical views among people but also discovers invisible points of social capital in people’s social relationship. In fact, a part of literature belongs always to social issues and reveals myths and secrets in people ties. So the current study aims to analyze social relationship tradition in Iranian society and it has assessed triple Dimensions of social capital in Old Persian literature text by reviewing social capital’s definition. Therefore in a qualitative system of inquiry, based on historical- interpretive approach by using content analysis, this essay tries to study three dimensions of social Capital in literature books such as Khamse Nezami, Masnavi Manavi and Gholestane Saadi. The result of this paper shows that Iranian social capital is based on bonding ties and neighborhoods as a significant expression of social networks and the most determinative and predictive factor of social interaction, norms, trust in urban life of Iranian society. In fact system of neighborhoods includes community of interests (such as race, religion, occupation) and community of place which is the most important evidence of intergroup bonds and intragroup conflicts. Therefore while affective bonds inside each class or neighborhood are strong, the relation between different class and neighborhood or between people and upper class (such as government) is too weak. In other word despite western societies in which the relationships between citizens are among different groups, in urban spaces and in city scale, Iranian interactions were occurred within a group and in neighborhood scale, so that Bonding Networks are more powerful than Bridging Network in Social Networks. Furthermore, although Collaboration Norms and Trust in micro and middle level are desirable but Trust in macro level and Bonding Networks are not. It seems that People Participation in management of Public space and prioritization of NGOs as an interface of public and governmental sphere can have significant role in improving Bridging Social Capital.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Old Persian Literature
  • Social Capital
  • social network
  • Trust
  • norms