ارائۀ مدل مفهومی از خوانایی با تکیه بر تصور ذهنی

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران؛ دانشگاه جامع گلستان، ایران

2 دکتری معماری، دانشکدۀ معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران

10.22034/bagh.2019.187359.4156

چکیده

بیان مسئله : مفهوم خوانایی که بعد از کار اساسی «لینچ» به دایرۀ مفاهیم کیفی محیط‌های مصنوع اضافه شد، همواره تداعی‌کنندۀ عناصر پنج‌گانه‌ای است که او از سیمای کالبدی شهر معرفی کرد. این نوع نگاه کالبدمحور موجب تمرکز تحقیقات بعدی بر تصویری شده است که از محیط در ذهن ناظر شکل می‌گیرد. حال آنکه تصوری که ناظر از مؤلفه‌های کالبدی در ذهن خود می‌سازدکمتر مورد مطالعه قرار گرفته است.
هدف: پژوهش حاضر با طرح این سؤال که تصور ذهنی ناظر از محیط کالبدی شامل چه مؤلفه‌هایی است، در پی شناخت بهتر مفهوم خوانایی و ارائۀ مدلی مفهومی از ارتباط مؤلفه‌هاست.
روش تحقیق: روش پیشبرد این پژوهش، تحلیل محتوای کیفی است که ابتدا ضمن مطالعۀ اسناد و آرای صاحب‌نظران، به بررسی وجوه مختلف تأثیرگذار بر ایجاد تصور ذهنی پرداخته و سپس با استدلال منطقی، ارتباط مؤلفه‌ها را در قالب مدلی مفهومی جهت مطالعۀ جامع‌تر خوانایی ارائه کرده است.
نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد، تصوری که از محیط در ذهن ناظر ایجاد می‌شود علاوه بر مؤلفه‌های مکانی، شامل مؤلفه‌های انسانی و زمانی است که می‌توان آن را به تصویر ذهنی مکانی شامل زیرمؤلفه‌های هویت و ساختار، تصویر ذهنی زمانی شامل تجربه فردی، جمعی و رویدادهای اجتماعی، تصویر ذهنی عاطفی شامل حس تعلق به مکان و اجتماع و همچنین ارزیابی‌های کالبدی، تاریخی و احساسی دسته‌بندی کرد. بر این اساس مفهوم خوانایی نه یک ویژگی فیزیکی محیط کالبدی، که مفهومی ذهنی ادراکی و چندبعدی است و سنجش آن تنها براساس شاخصه‌های فیزیکی یک محیط کالبدی به‌نوعی اتکای صرف به لایه‌های مکانی تصور ذهنی بوده و برای ارزیابی جامع‌تر از میزان خوانایی ادراک‌شده باید سایر لایه‌های زمانی و عاطفی نیز در تصور ذهنی مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Developing a Conceptual Model of Legibility Relying on Mental Imagination

نویسندگان [English]

  • Hasan Nazif 1
  • Ghasem Motalebi 2
1 School of Architecture, University college of Fine Arts, University of Tehran, Iran
2 School of Architecture, University college of Fine Arts, University of Tehran, Iran
چکیده [English]

Problem statement: The concept of legibility that has been added to the range of qualitative concepts of human-made environments after Lynch’s seminal work, has been always associative of the five-aspect elements he introduced from the physical landscape of the city. This physical aspect-oriented perspective has directed the focus of research on the image that is formed in the mind from the environment rather than the one that observes has shaped in their minds from the physical components. The present study, therefore, raises this question: What are the components of observers’ mental image of the physical environment?
Research Objective: This study aims to understand the concept of legibility and to provide a conceptual model of component communication.
Research Method: The research was conducted based on qualitative content analysis, in which, first, the documents and opinions of experts were investigated. Next, the study examined different aspects influencing the mental image creation and then, with logical reasoning, presented a conceptual model for a more comprehensive study of the concept of legibility.
Conclusion: The results show that the perception of the environment in the observer’s mind, in addition to spatial components, includes both human and temporal components. They can be subcategorized into three groups. The first regards spatial mental image including the components of identity, and structure. The second is temporal mental image comprising of individual, collective experience and social events. And the last regards emotional mental image including sense of place and community as well as physical, historical and emotional assessments. Accordingly, the concept of legibility is not a physical characteristic of the physical environment. It is a multidimensional subjective concept, and its measurement is based solely on the physical characteristics of the physical environment, so that it relies exclusively on the spatial layers of the mental imagery. For a more comprehensive assessment of perceived legibility, other temporal and emotional layers in the mental image should also be considered.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Legibility
  • Spatial Mental Image
  • Temporal Mental Image
  • Emotional Mental Image
• رحیمی، لیلا؛ رفیعیان، مجتبی و باقری، محمد. (1393). ارزیابی تأثیر مقیاس مکانی بر دل‌بستگی ساکنین به مکان در محلات مرکزی (شهر تبریز). نامه معماری و شهرسازی، 9 (18)، 43-58.
• راپاپورت، آموس. (1392). معنی محیط ساخته‌شده (ترجمه فرح حبیب). تهران: انتشارات سازمان فناوری اطلاعات شهرداری.
• طیبی، امیر و ذکاوت، کامران. (1396). تصویر ذهنی گردشگران داخلی از فضاهای شهری اصفهان با رویکرد نظریه زمینه‌ای. صفه، 27 (77)، 63-78.
• فلاحت، محمدصادق و شهیدی، صمد. (1394). نقش مفهم توده- فضا در تبیین مکان معماری. باغ نظر، 12(35)،27-38.
• کرمونا، متیو و تیزدل، استیو. (1394). خوانش مفاهیم طراحی شهری (ترجمه کامران ذکاوت و فرناز فرشاد). تهران: آذرخش.
• گل، یان. (1397). زندگی در فضای میان ساختمان‌ها (ترجمه شیما شصتی). تهران: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی.
• لینچ، کوین. (1374). سیمای شهر(ترجمه منوچهر مزینی). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
• لینچ، کوین. (1393). تئوری شکل شهر (ترجمه سید حسین بحرینی). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
• نسر، جک. (1393). تصویر ذهنی ارزیابانه (ترجمه مسعود اسدی محل چالی). تهران: انتشارات آرمانشهر.

• Appleyard, D. (1969). Why buildings are known. Environment and behavior, 1 (2), 131-156.

• Garling, T. & Book, A. & Lindberg, E. (1984). Cognitive mapping of large-scale environments. Environment and Behavior, 1(16), 3–34.

• Hauge, C. (2005). Planning and Place Identity, Rutledge: Oxfordshire.
• Kaplan, S. & Kaplan, R. (1989a). The visual environment: Public participation in design and planning. Journal of Social Issues, 45(1), 59–86.
• Najafi, M. & Shariff, M. (2011). The Concept of Place and Sense of Place in Architectural Studies. International Journal of Humanities and Social Sciences, 5(8), 1054-1060.
• Ramadier, T. & Moser, G. (1998). Social legibility, the cognitive map and urban behavior. Environmental Psychology, 18(3), 307-319.
• Siew-Wai Lim, W. (2000). Memories and urban places, City,Taylor & Francis Journals, 4(2), 270-277.
• Tolman E. C. (1948). Cognitive Maps in Rats and Men. Psychological Review, 55(4), 189–2081.
• Tribe, M. (1974). Stadtgestaltung Theoric Und Praxis, Bertelsmann.
• Yaski, O., Portugali, J. & Eilam, D. (2012). Travelling in the dark: the legibility of a regular and predictable structure of the environment extends beyond its borders. Behavioral Brain Research, 229(1), 74-81.