عملکرد نمایه‌ای شرق‌شناسی در هنر معاصر ایران

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی‌، دانشگاه شاهد تهران، ایران

2 استادیار دانشکدۀ هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

3 دانشکدۀ هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

10.22034/bagh.2019.142043.3701

چکیده

بیان مسئله: هنر دو دهۀ اخیر ایران تاکنون از جنبه‌های مختلفی نقد شده است و برخی از منتقدان گرایش‌های اصلی آن را بازتولید گفتمان شرق‌شناسی دانسته‌اند. در همین رابطه، مسئلۀ پژوهش این است که چگونه می‌توان ویژگی‌های مشترکی را میان فرمول تولید این قبیل آثار هنری و عملکرد شرق‌شناسی یافت؟ بدین منظور از مفهوم نمایه، با استناد به مباحث نشانه‌شناسی و تاریخ هنر و به‌منظور خوانش نقادانۀ بازتولید گفتمان شرق‌شناسی، بهره گرفته شده است.
هدف: هدف این پژوهش مطالعۀ انتقادی و تعمیق در چالش‌های نظری هنر معاصر ایران با تکیه بر مفهوم نمایه است. پرسش اصلی این است که چه مؤلفه‌هایی ویژگی نمایه‌ای هنر معاصر ایران را شکل می‌دهند و چگونه نمایه‌سازی در هنر معاصر ایران در تطابق با گفتمان شرق‌شناسی است؟
روش‌تحقیق: روش پژوهش به‌شیوۀ توصیفی-تحلیلی است و داده‌های آن به‌شیوۀ کیفی تجزیه ‌و ‌تحلیل شده‌اند. نمونه‌ها به‌شکل هدفمند انتخاب شده‌اند.
نتیجه‌گیری: کاربست افراطی برخی عناصر و نقش‌مایه‌های سنتی در هنر ایران دارای کارکردی نمایه‌ای است که ظرفیت جداسازی مکانی و موقعیت‌مند‌کردن آثار هنری را ایجاد می‌کند. این جداسازی مکانی و موقعیت‌مندکردن در تطابق با گفتمان شرق‌شناسی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Indexical Operation of Orientalism in Contemporary Iranian Art

نویسندگان [English]

  • Seyyed Saeed Hosseini 1
  • Khashayar Ghazizadeh 2
  • Parviz Haseli 3
1 Ph.D candidate in comparative and analytic history of Islamic arts, Shahed University, Tehran, Iran
2 Assistant professor, Faculty of Arts, Shahed University, Tehran, Iran
3 Faculty of Arts, Shahed University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Problem statement: Iranian’s art has been evaluated from different perspectives during the past two decades, and some critics have presented its mainstreams as the reproduction of Orientalism discourses. This study attempts to investigate the specifications of finding common features between the characteristics presented for the production of such works of art and Orientalism functioning. To this end, the concept of index has been applied referring to the debates on the semiotics and art history for the critical reading of the reproduction of Orientalism discourse.
Research objectives: This research aimed at critical studying and at the same time extending the theoretical challenges of contemporary Iranian art focusing on the concept of the index. The main question of the current study was “what components shape the features of contemporary Iranian art and how indexing in the contemporary Iranian art corresponds with Orientalism discourse?”.
Research method: This research was descriptive-analytic and qualitative data analysis has been performed. The samples have been selected through purposive sampling method.
Conclusion: The extreme application of some of the elements and traditional motifs in Iranian art has an indexical functioning that creates the capacity for spatial isolation and situationality of works of art. Both spatial isolation and situationality are corresponded with Orientalism discourse.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Contemporary Iranian Art
  • Index
  • Orientalism
  • Calligraphy

• آدامز، لوری‌اشنایدر. (1388). روش‌شناسی هنر (ترجمۀ علی معصومی). تهران: نظر.
• ابوالحسن‌ تنهایی، حسین، راودراد، اعظم و مریدی، محمدرضا. (1389). تحلیل ‌گفتمان هنر خاورمیانه: بررسی شکل‌گیری قواعد هنری در جامعۀ نقاشی معاصر ایران، جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، 2(2)، 41-47.
• احمدی، بابک. (1371). از نشانه‌های تصویری تا متن، به سوی نشانه‌شناسی ارتباط دیداری، تهران: مرکز.
• ایگلتون، تری. (1390). پیش‌درآمدی بر نظریۀ ادبی (ترجمۀ عباس مخبر). تهران: مرکز.
• چندلر، دنیل. (1387). مبانی نشانه‌شناسی (ترجمۀ مهدی پارسا). تهران: سورۀ ‌مهر.
• دآلوا، آن، (1394). روش‌ها و نظریه‌های تاریخ هنر (ترجمۀ آناهیتا مقبلی و سیدسعیدحسینی)، تهران: فخراکیا.
• رشیدیان، عبدالکریم. (1393). فرهنگ پسامدرن، تهران: نی.
• سجودی، فرزان. (1390). نشانه‌شناسی کاربردی، تهران: علم.
• سردار، ضیاءالدین. (1387). شرق‌شناسی (ترجمۀ محمدعلی قاسمی). تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
• سعید، ادوارد. (1386). شرق‌شناسی (ترجمۀ عبدالرحیم گواهی). تهران: فرهنگ اسلامی.
• شاتن، گیلبرت‌دی. (1390). استعاره و مجاز. در: دانشنامۀ نظریه‌های ادبی معاصر، ویراستۀ ایرنا ریما مکاریک (ترجمۀ مهران مهاجر و محمد نبوی). تهران: آگه.
• شاهمیری، آزاده. (1389). نظریه و نقد پسااستعماری، تهران: علم.
• مریدی، محمدرضا. (1394). معاصریت هنر معاصر ایران، کندوکاوی در مفهوم زمان و مکان. همایش هنر معاصر ایران و جهانی‌شدن، مؤسسۀ توسعۀ هنرهای تجسمی معاصر، تهران.
• مصطفوی، شعله. (1389). جهان تصاویر ایرانی از دیدرس بیگانه (ترجمۀ مریم اطهاری). حرفۀ ‌هنرمند، (33)، 46-47.
• وایت‌سایدسنت، آنا و لگر، لوکاس. (1390). نمایه. در: دانشنامۀ نظریه‌های ادبی معاصر، ویراستۀ مایکل پین (ترجمۀ مهران‌مهاجر و محمد نبوی). تهران: آگه.
• هایدماینر، ورنن. (1390). تاریخ تاریخ هنر (ترجمۀ مسعود قاسمیان). تهران: فرهنگستان هنر.

• Amirsadeghi, H. (2009). Different sames: New perspective in contemporary Iranian art. London: Thames & Hudson Ltd.

• Doane, M. A. (2002). The emergence of cinematic time, modernity, contingency, The archive. London: Harvard University Press.
• Dokic, J. (2012). Indexicality. In A. Newen & R. Van Riel (Eds.), Identity, language, & mind: An introduction to the philosophy of John Perry (pp. 13-31). Stanford: CSLI.
• Eigner, S. & Hadid, Z. (2010). Art of the Middle East: Modern and contemporary art of the Arab World and Iranian. London: Morell.
• Hoell, K., (2012). [AGM61] Claiming the truth, How the digital challenges the photographic document, [Course essay] Historical & Critical Studies, Contemporary Debates & Research Methodologies. Brighton university, Date: January 17th,
• Hooper, J. (1991). Peirce on signs, writings on semiotics by Charles Sanders Peirce. London, The University of North Carolina Press.
• Issa, R.; Pakbaz, R. & Shayegan, D. (2001). Iranian contemporary art. Booth, London: Clibborn.
• Keshmirshekan, H. (2013). Contemporary Iranian art: New perspective. London: Saqi.
• Krauss, R. E. (1986). The originality of the avant-garde and other modernist myths. Cambridge: MIT.
• Liszka, J. J. (1996). A general introduction to the semiotics of Charles Sanders Peirce. Indianapolis, Indiana University Press.
• Manovich, L. (1999). What Is Digital Cinema, In Lunefeld, P. (ed.), The Digital Dialectic: New Essays On New Media. Cambridge: MIT .
• Metz, C., (1985). Photography and Fetish. October Quarterly, (34), 81-90.
• Montag, D. (2000). Bioglyphs: Generating images in collaboration with nature’s events (Doctoral dissertation). Faculty of Art and Design, University of Hertfordshire.
• Pooke, G. & Newall, D. (2005). Art history: The basics. New York: Routledge.
• Schofield, T.; Dork, M. & Dade-Robertson, M. (2013). Indexicality and visualization: Exploring analogies with art, cinema and photography. Proceedings of the 9th ACM conference on creativity and cognition. Sydney: Australia.
• Sonesson, G. (1995). Indexicality as perceptual mediation, In Pankow, C. (Ed.), Indexicality: Papers from the third bi-annual meeting of the Swedish Society for Semiotic Studies. Gothenburg University.
• Sonesson, G. (1989). Semiotics of photography: On tracing the index (Report 4 from the Semiotics project). Lund: Institute of Art History.
• Winegar, J. (2008). The humanity game: Art, Islam, and the war on terror. Anthropological Quarterly, 81(3), 651-681.