مطالعۀ تطبیقی رمزهای آیینی و فرهنگی در منظر‌پردازی باغ‌های ایرانی و چینی

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 پژوهشگر دکتری معماری منظر، دانشکده هنرومعماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

بیان مسئله: سه عامل فرهنگ، آداب‌ و رسوم و باورهای مذهبی مؤثرترین مؤلفه‌های تأثیرگذار بر تمدن‌های کهن از جمله ایران و چین بوده ‌است. این مؤلفه‌ها در تمدن‌های مذکور به صورت‌های مختلف تجسم ‌یافته و در تعریف هویت مکانی فضاهای مختلف از جمله باغ‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده است. در این راستا انجام مطالعۀ تطبیقی جهت بررسی چگونگی تأثیر مفاهیم آیینی و فرهنگی در شکل‌گیری رمزها و فضاهای کالبدی باغ‌سازی این دو تمدن مسئلۀ اصلی این تحقیق است.
هدف: هدف اصلی این مقاله، شناخت رمزهای به‌کاررفته در ساختار کالبدی باغ‌های ایرانی (دورۀ اسلامی) و باغ‌های چینی (دوره‌های تائو و بودا) و چگونگی ارتباط آن با باورهای آیینی و فرهنگی این دو تمدن بوده است.
روش تحقیق: این پژوهش از گونه پژوهش‌های کیفی است که در مرحلۀ جمع‌آوری اطلاعات از روش توصیفی_تحلیلی و تفسیری_تاریخی و در مرحلۀ تجزیه‌ و تحلیل داده‌ها از روش استدلال منطقی بهره گرفته است. این مقاله با نگاهی لایه‌ای و با تمرکز بر تأثیر رمزهای برگرفته از باورهای مذهبی انجام شده است. در این راستا ابتدا به بررسی رمزها، انواع آن و چگونگی ظهور و نمایش عناصر نمادین در باغ‌سازی ایران و سپس چین پرداخته ‌شده و با توجه به وجود ارتباط میان رمزهای استفاده شده با باورهای مذهبی تمدن و سازندگان آن، به مطالعۀ تطبیقی لایه‎های رمزگانی در باغ‌های ایران و چین پرداخته شده است.
نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که با توجه به تفاوت‌های موجود در نگاه به طبیعت، ریشه‌های آیینی و فرهنگی، عوامل اقلیمی و تأثیر آن بر ظهور رمزهای عام و خاص، باغ‌های ایرانی و چینی از آغاز شکل‌گیری خود با روش‌های متفاوتی روبه‌رو بوده‌اند. چنین به نظر می‌رسد که باغ‌سازی چینی با رویکرد تقدیس طبیعت، از نمادها و نشانه‌هایی برای یادآوری قدرت‌ها و نیروهای نهفته در طبیعت و دنیا استفاده کرده است. درحالی‌که در باغ‌سازی ایرانی نمادها و نشانه‌ها در راستای نگاه آیه‌ای به طبیعت و در جهت یادآوری بهشت و قدرت خداوند در خلق طبیعت و دنیا است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Comparative Study of Ritual and Cultural Symbols in the Landscaping of Persian and Chinese Gardens

نویسندگان [English]

  • Mehdi Haghighatbin 1
  • Sanaz Alidoust Masouleh 2
1 Assistant Professor, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
2 Ph.D. Candidate, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran
چکیده [English]

culture, customs and religious beliefs are three factors that have had a great influence on the formation of ancient civilizations, including Iran and China. The Role of different religions in these civilizations has leaded to the formation of different concepts over time. The application of these concepts in the symbols and the formation of the Spatial spaces of gardening of these two civilizations can be investigated.
The main purpose of this paper is to identify the codes used in the Spatial structure of Iranian gardens (Islamic period) and Chinese gardens (Taoist and Buddhist periods) and how is related to the religious beliefs of these two civilizations. In this article, first investigate the codes, its types and the way of the emergence and display of symbolic elements in Persian and Chinese garden, and Final, considering the association between the codes used with the religious beliefs of civilization and its creators, a comparative study of codes has been done in Iranian and Chinese gardens.
The Present research is a kind of qualitative research which descriptive-analytical and historical interpretive methods have been used in collecting the data and in analyzing the data the logical reasoning method is used. This paper deals with a layered approach and focuses on the effects of codes derived from religious beliefs on comparative Study of landscapes in Iranian and Chinese gardening.
The findings of this research indicate that with differences approach to nature, historical roots, social environments, cultural backgrounds, climatic factors and religious effects in the general and specific codes, the Iranian and Chinese gardens had been developing since the beginning of their formation in different ways. However, despite the difference in the religious beliefs of the two species of examined gardens, can observe the beliefs of people in the physical and spatial structure of both gardens.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Persian garden
  • Chinese garden
  • religious beliefs
  • Codes
• اردلان، نادر و بختیار، لاله. (1379). حس وحدت (نقش سنت در معماری ایرانی). اصفهان: نشر خاک.
• الیاده، میرچاد. (1375). دین‌پژوهی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
• انصاری، مجتبی و محمودی‌نژاد، هادی. (1386). باغ ایرانی تمثیلی از بهشت با تأکید بر ارزش‌های باغ ایرانی دوران صفوی. نشریۀ هنرهای زیبا، (29)،39-48.
• اهری، زهرا. (1385). مکتب اصفهان در شهرسازی: دستور زبان طراحی شالودۀ شهری. تهران: فرهنگستان هنر.
• بورکهارت، تیتوس. (1369). هنر مقدس. (ترجمۀ جلال ستاری). تهران: انتشارات سروش.
• توئو، لیو. (1384). معماری باستانی چین هماهنگی میان انسان و طبیعت. خیال شرقی، (2)، 112-117.
• حقیقت‌بین، مهدی؛ انصاری، مجتبی، بمانیان و محمدرضا. (1392). بررسی آموزه‌های مذهب شیعه در باغ شهرهای صفوی. فصلنامۀ مطالعات شهر ایرانی اسلامی، (14)، 5-12.
• حقیقت‌بین، مهدی و انصاری، مجتبی. (1393). نمادپردازی در باغ‌های ایرانی در دورۀ اسلامی و ارتباط آن با باورهای مذهبی سازندگان. نقش جهان، 4(1)، 47-55.
• دادبه، آریاسپ. (1383). باغ ایرانی و حکمت مینویی. اولین کنفرانس بین المللی باغ ایرانی. تهران: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور.
• راپاپورت، آموس. (1384). معنی فضای ساخته‌شده. (ترجمۀ فرح حبیب). تهران: انتشارات پردازش و برنامه‌ریزی شهری.
• روحانی، غزاله. (1389). طراحی باغ و احداث فضای سبز. تهران: انتشارات فرهنگ جامع.
• سجودی، فرزان. (1387). نشانه‌شناسی کاربردی. تهران: نشر علم.
• شاردن، ژان. (1363). سفرنامۀ شاردن، بخش اصفهان. (ترجمۀ حسین عریضی). تهران: انتشارات نگاه.
• شاه‌چراغی، آزاده. (1388). تحلیل فرآیند ادراک محیط باغ ایرانی براساس نظریۀ روانشناسی بوم‌شناختی. هویت شهر، 3 (5)، 71-84.
• شریعتی، علی. (1374). تاریخ ادیان. تهران: انتشارات انتشار.
• فقیه، نسرین. (1383). چهارباغ، مثال ازلی باغ‌های بزرگ تمدن اسلامی. اولین کنفرانس بین‌المللی باغ ایرانی. تهران: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور.
• کوپر، جی. سی. (1379). فرهنگ مصور نمادهای سنتی. (ترجمۀ ملیحه کرباسیان). تهران: انتشارات فرشاد.
• وثیق، بهزاد. (1387). بررسی تجلی جهان‌بینی ادیان و بینش‌های شرق دور در باغ‌سازی کشورهای چین و ژاپن. پایان‌نامۀ منتشر نشدۀ کارشناسی ارشد معماری منظر. دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
• ویلبر، دونالد. (1385). باغ‌های ایرانی و کوشک‌های آن. (ترجمۀ مهین‌دخت صبا). تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

•Addiss, S.; Lombardo, S. & Tzo, L. (1993). Tao Te Ching. Cambridge: Hacket Pub.
• Boults, E. & Sullivan, Ch. (1949). Illustrated History of Landscape Design. New Jersey: Hoboken.
• Cooper, J. (1977). The symbolism of the Taoist Garden: Studies in Comparative Religion, 11(4). World Wisdom, Inc.
• Erickson, B.; Mingyuan, H.; Sigg, U. & Fischer, P. (2011). Shanshui: Landscape in Contemporary Chinese Art. Berlin: Hatje Cantz.
• Grolier Incorporated. (1989). The Encyclopedia Americana. Danbury, Conn: Grolier.
• Liu, X. (2014). Analysis on the Reflection of poetic Imagery Beauty of Chinese Garden in Modern Landscape Design. International Conference on Education, art and Intercultural Communication. China: (ICELAIC2014).
• Morris, E. T. (1983). The Gardens of China: History, Art, and Meanings. NewYork: Charles Scribner’s Sons: 23.
• Rowley, G. & Morris, S. (1947). Principles of Chinese Painting. Michigan: Princeton University Press.
• Qingxi, L. (2003). Chinese Gardens. (Z. lei & Y. Hong,Trans.) Beijing : Wu zhou chuan bo chu ban she : China international Press.
• Rogers, E. B. (2001). Landscape design: a cultural and architectural history. New York: Harry N. Abrams.
• Young, D. & Michiko, Y. (2005). The Art of Japanese.Garden: Tuttle Publishing.
• Yu, P. (1990). Poems in Their Place, Collections and Canons in Early Chinese Journal of Asiatic Studies, 50(1), 163-196.