مطالعۀ تطبیقی رمزهای آیینی و فرهنگی در منظر‌پردازی باغ‌های ایرانی و چینی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 پژوهشگر دکتری معماری منظر، دانشکده هنرومعماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

بیان مسئله: سه عامل فرهنگ، آداب‌ و رسوم و باورهای مذهبی مؤثرترین مؤلفه‌های تأثیرگذار بر تمدن‌های کهن از جمله ایران و چین بوده ‌است. این مؤلفه‌ها در تمدن‌های مذکور به صورت‌های مختلف تجسم ‌یافته و در تعریف هویت مکانی فضاهای مختلف از جمله باغ‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده است. در این راستا انجام مطالعۀ تطبیقی جهت بررسی چگونگی تأثیر مفاهیم آیینی و فرهنگی در شکل‌گیری رمزها و فضاهای کالبدی باغ‌سازی این دو تمدن مسئلۀ اصلی این تحقیق است.
هدف: هدف اصلی این مقاله، شناخت رمزهای به‌کاررفته در ساختار کالبدی باغ‌های ایرانی (دورۀ اسلامی) و باغ‌های چینی (دوره‌های تائو و بودا) و چگونگی ارتباط آن با باورهای آیینی و فرهنگی این دو تمدن بوده است.
روش تحقیق: این پژوهش از گونه پژوهش‌های کیفی است که در مرحلۀ جمع‌آوری اطلاعات از روش توصیفی_تحلیلی و تفسیری_تاریخی و در مرحلۀ تجزیه‌ و تحلیل داده‌ها از روش استدلال منطقی بهره گرفته است. این مقاله با نگاهی لایه‌ای و با تمرکز بر تأثیر رمزهای برگرفته از باورهای مذهبی انجام شده است. در این راستا ابتدا به بررسی رمزها، انواع آن و چگونگی ظهور و نمایش عناصر نمادین در باغ‌سازی ایران و سپس چین پرداخته ‌شده و با توجه به وجود ارتباط میان رمزهای استفاده شده با باورهای مذهبی تمدن و سازندگان آن، به مطالعۀ تطبیقی لایه‎های رمزگانی در باغ‌های ایران و چین پرداخته شده است.
نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که با توجه به تفاوت‌های موجود در نگاه به طبیعت، ریشه‌های آیینی و فرهنگی، عوامل اقلیمی و تأثیر آن بر ظهور رمزهای عام و خاص، باغ‌های ایرانی و چینی از آغاز شکل‌گیری خود با روش‌های متفاوتی روبه‌رو بوده‌اند. چنین به نظر می‌رسد که باغ‌سازی چینی با رویکرد تقدیس طبیعت، از نمادها و نشانه‌هایی برای یادآوری قدرت‌ها و نیروهای نهفته در طبیعت و دنیا استفاده کرده است. درحالی‌که در باغ‌سازی ایرانی نمادها و نشانه‌ها در راستای نگاه آیه‌ای به طبیعت و در جهت یادآوری بهشت و قدرت خداوند در خلق طبیعت و دنیا است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Comparative Study of Ritual and Cultural Symbols in the Landscaping of Persian and Chinese Gardens

نویسندگان [English]

  • Mehdi Haghighatbin 1
  • Sanaz Alidoust Masouleh 2
1 Assistant Professor, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
2 Ph.D. Candidate, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran
چکیده [English]

Problem statement: The three factors of culture, tradition, and religious beliefs have been amongst the most effective factors in ancient civilizations including Iran and China. In the mentioned civilizations, these factors have been embodied in various forms and had special importance in defining the spatial identity of various spaces including the gardens. In this regard, this comparative study is aimed to investigate how the ritual and cultural concepts affect the formation of the symbols and physical spaces of the gardens of these two civilizations is the main objective of this research.
Objectives: The main objective of this paper is the identification of the symbols used in the physical structure of Persian gardens (Islamic era) and Chinese gardens (Tao and Buddha) and their relationships with the ritual and cultural beliefs of these two civilizations.
Research Methodology: This is a qualitative research and also interpretative-historical method in data collection and logical reasoning method in data analysis. This study has been conducted with a layered approach and focus on the effect of the symbols derived from religious beliefs. In this way, at first, the symbols, their types and appearance and exhibition manners in Persian gardening and then in Chinese gardening have been investigated and then due to the relationship between the utilized symbols and religious beliefs of the civilization and their creators, a comparative study of symbols has been carried out in Persian and Chinese gardens.
Conclusion: The results of this research show that the Persian and Chinese gardens from the beginning of their formation have faced various methods according to the existing differences in the attitude to nature, ritual and cultural roots and climate factors and their effect on the appearance of general and specific symbols. It seems that the Chinese gardening has used the symbols s as a reminder of the powers and hidden forces in the nature and universe with the approach of nature sanctification; while, in the Persian gardening, symbols are used with specific (holy) wisdom vision to remind paradise and God’s power in the creation of nature and the world.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Persian Garden
  • Chinese garden
  • religious beliefs
  • symbols
• اردلان، نادر و بختیار، لاله. (1379). حس وحدت (نقش سنت در معماری ایرانی). اصفهان: نشر خاک.
• الیاده، میرچاد. (1375). دین‌پژوهی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
• انصاری، مجتبی و محمودی‌نژاد، هادی. (1386). باغ ایرانی تمثیلی از بهشت با تأکید بر ارزش‌های باغ ایرانی دوران صفوی. نشریۀ هنرهای زیبا، (29)،39-48.
• اهری، زهرا. (1385). مکتب اصفهان در شهرسازی: دستور زبان طراحی شالودۀ شهری. تهران: فرهنگستان هنر.
• بورکهارت، تیتوس. (1369). هنر مقدس. (ترجمۀ جلال ستاری). تهران: انتشارات سروش.
• توئو، لیو. (1384). معماری باستانی چین هماهنگی میان انسان و طبیعت. خیال شرقی، (2)، 112-117.
• حقیقت‌بین، مهدی؛ انصاری، مجتبی، بمانیان و محمدرضا. (1392). بررسی آموزه‌های مذهب شیعه در باغ شهرهای صفوی. فصلنامۀ مطالعات شهر ایرانی اسلامی، (14)، 5-12.
• حقیقت‌بین، مهدی و انصاری، مجتبی. (1393). نمادپردازی در باغ‌های ایرانی در دورۀ اسلامی و ارتباط آن با باورهای مذهبی سازندگان. نقش جهان، 4(1)، 47-55.
• دادبه، آریاسپ. (1383). باغ ایرانی و حکمت مینویی. اولین کنفرانس بین المللی باغ ایرانی. تهران: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور.
• راپاپورت، آموس. (1384). معنی فضای ساخته‌شده. (ترجمۀ فرح حبیب). تهران: انتشارات پردازش و برنامه‌ریزی شهری.
• روحانی، غزاله. (1389). طراحی باغ و احداث فضای سبز. تهران: انتشارات فرهنگ جامع.
• سجودی، فرزان. (1387). نشانه‌شناسی کاربردی. تهران: نشر علم.
• شاردن، ژان. (1363). سفرنامۀ شاردن، بخش اصفهان. (ترجمۀ حسین عریضی). تهران: انتشارات نگاه.
• شاه‌چراغی، آزاده. (1388). تحلیل فرآیند ادراک محیط باغ ایرانی براساس نظریۀ روانشناسی بوم‌شناختی. هویت شهر، 3 (5)، 71-84.
• شریعتی، علی. (1374). تاریخ ادیان. تهران: انتشارات انتشار.
• فقیه، نسرین. (1383). چهارباغ، مثال ازلی باغ‌های بزرگ تمدن اسلامی. اولین کنفرانس بین‌المللی باغ ایرانی. تهران: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور.
• کوپر، جی. سی. (1379). فرهنگ مصور نمادهای سنتی. (ترجمۀ ملیحه کرباسیان). تهران: انتشارات فرشاد.
• وثیق، بهزاد. (1387). بررسی تجلی جهان‌بینی ادیان و بینش‌های شرق دور در باغ‌سازی کشورهای چین و ژاپن. پایان‌نامۀ منتشر نشدۀ کارشناسی ارشد معماری منظر. دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
• ویلبر، دونالد. (1385). باغ‌های ایرانی و کوشک‌های آن. (ترجمۀ مهین‌دخت صبا). تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
•Addiss, S.; Lombardo, S. & Tzo, L. (1993). Tao Te Ching. Cambridge: Hacket Pub.
• Boults, E. & Sullivan, Ch. (1949). Illustrated History of Landscape Design. New Jersey: Hoboken.
• Cooper, J. (1977). The symbolism of the Taoist Garden: Studies in Comparative Religion, 11(4). World Wisdom, Inc.
• Erickson, B.; Mingyuan, H.; Sigg, U. & Fischer, P. (2011). Shanshui: Landscape in Contemporary Chinese Art. Berlin: Hatje Cantz.
• Grolier Incorporated. (1989). The Encyclopedia Americana. Danbury, Conn: Grolier.
• Liu, X. (2014). Analysis on the Reflection of poetic Imagery Beauty of Chinese Garden in Modern Landscape Design. International Conference on Education, art and Intercultural Communication. China: (ICELAIC2014).
• Morris, E. T. (1983). The Gardens of China: History, Art, and Meanings. NewYork: Charles Scribner’s Sons: 23.
• Rowley, G. & Morris, S. (1947). Principles of Chinese Painting. Michigan: Princeton University Press.
• Qingxi, L. (2003). Chinese Gardens. (Z. lei & Y. Hong,Trans.) Beijing : Wu zhou chuan bo chu ban she : China international Press.
• Rogers, E. B. (2001). Landscape design: a cultural and architectural history. New York: Harry N. Abrams.
• Young, D. & Michiko, Y. (2005). The Art of Japanese.Garden: Tuttle Publishing.
• Yu, P. (1990). Poems in Their Place, Collections and Canons in Early Chinese Journal of Asiatic Studies, 50(1), 163-196.