ارزیابی عدالت فضایی در توسعه مجدد فضاهای شهری ‏(مورد پژوهشی: طرح موضعی عتیق شهر تبریز)

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 رییس دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز

2 استاد دانشگاه صنعتی سهند

3 دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران

چکیده

حرکت برنامه‌ریزی شهری به سمت مفاهیمی چون عدالت فضایی، تلاش در جهت کاهش نابرابری‌های ‏فضایی در شهر است. با این حال تعابیری متفاوت و گاه متناقض از عدالت فضایی در برنامه‌ریزی شهری ‏ارایه شده است. مفهوم عدالت فضایی در آرای متفکران شهری چپ‌گرای نو به سمت حق و در آرای ‏متفکران شهری راست‌گرای نو به سمت آزادی حرکت کرده است. این درحالی است که در آرای متفکران ‏مسلمان این مفهوم در سایه چهار محور کانونی «حق، ظلم‌سنیزی، انصاف و کرامت انسانی» تعریف می-‏گردد. با اهتمام به چهار محور کانونی فوق، عدالت فضایی در ساحت برنامه‌ریزی شهری را می‌توان در چهار ‏محور کانونی «حق مردم بر شهر، بسیج مردمی، تعادل فضایی و توانمندسازی» هم‌عرض نه در طول هم ‏تبیین کرد. هدف اصلی این پژوهش از یک‌سو، کشف یک صورت‌بندی از مفهوم عدالت فضایی بر اساس ‏آرای متفکران مسلمان در ساحت برنامه‌ریزی شهری است؛ و از سوی دیگر این پژوهش به دنبال فهم ‏رویکرد طرح‌های شهری موضوعی و موضعی در زمینه چگونگی دست‌یابی به عدالت فضایی است. طرح ‏موضعی عتیق شهر تبریز به عنوان مورد پژوهشی مورد ارزیابی قرار گرفته است. این پژوهش از نوع توسعه-‏ای بوده و روش‌شناسی آن در بخش تبیینی استدلال منطقی و در بخش ارزیابی تحلیلی-توصیفی است. از ‏شیوه‌های اسنادی و‌ پرسش‌نامه‌ای برای جمع‌آوری داده‌های پژوهش استفاده شده است. یافته‌های پژوهش ‏نشان می‌دهند که طرح موضعی عتیق با وجود خیزشی که در زمینه عدالت فضایی برداشته، در عمل در ‏دستیابی به عدالت فضایی موفق نبوده است. این طرح، کاهش نابرابری‌ها را طریق برون‌دادهای عادلانه ‏‏(عدالت توزیعی) آرزو کرده ولی نسبت به اصلاح ساختارهای قدرت و فرآیندهای تصمیم‌سازی (عدالت ‏ساختاری) غفلت کرده است. توجه به برون‌دادهای عادلانه لازمه کاهش نابرابری‌ها در شهر است ولی به-‏تنهایی کافی نیست؛ توجه به اصلاح ساختارهای قدرت و فرآیندهای تصمیم‌سازی نیز لازم.‏

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluating of Spatial Justice in Regeneration of urban spaces ‎ Case study: Local Plan of Atigh in Tabriz city

نویسندگان [English]

  • morteza mirgholami 1
  • mohammad ali keynejad 2
  • Bahram Alizadeh 3
1 head of architecture and planning department, Islamic art university of Tabriz
2 professor of tabriz islamic art university
3 Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran
چکیده [English]

Urban planning approach towards concepts such as spatial justice is an effort to reduce ‎spatial inequalities in the city‏.‏‎ However, different and contradictory definitions of spatial ‎justice concept are presented in urban planning. The notion of justice in the New Leftist ‎urban scholars’ perspective is defined as right and in rightist urban scholars’ point of view as ‎liberty. Definition of justice in the opinion of Muslim thinkers is different; it is defined with ‎four key features "Right, Fighting-oppression, Fairness and Human dignity". According to ‎aforementioned four key features, spatial justice in urban planning can be defined in four ‎key criteria: "the right to the city, social mobilization, spatial balance and empowerment."‎
The main purpose of this research, on the one hand, is provision of a framework for spatial ‎justice based on ideas of Muslim scholars and translating it in the field of urban planning; ‎and to understand how the local and thematic plans achieve spatial justice, on the other ‎hand. The local plan of Atigh in Tabriz w assessed as the case study of this research. This ‎study is a developmental one and its methodology in explanatory section has used a logical ‎reasoning approach and in evaluation section an analytical-descriptive approach. For ‎collecting research data, documentary and questionnaire methods were used. Findings of ‎research show that the local plan of Atigh has not been successful in achieving spatial ‎justice. This plan has reduced inequalities through distributive justice, but it has neglected to ‎reform the power structures and decision-making processes (structural justice). Attention to ‎distributive justice is necessary to reduce inequalities in city, but it is not enough alone; ‎attention to the reform of power structures and decision-making processes is also necessary.‎

کلیدواژه‌ها [English]

  • Justice
  • Muslim scholars
  • Spatial justice
  • Local plan of Atigh
  • Tabriz City