تأثیر مضامین مشترک نقش‌مایه‌های گیاهی معماری پیش از اسلام ایران بر آرایه‌های معماری دوران اسلامی (با تأکید بر دوره امویان و عباسیان)

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی

2 دانشگاه مازندران

چکیده

در میان تمام ملت‌ها گیاهان و عناصر گیاهی از تقدس ویژه‌ای برخوردارند و این موضوع سبب شده است مفاهیم آشکار و نهفته موجود در آن‌ها در هنر و معماری ملل مختلف بروز و ظهور داشته باشد. در ایران باستان نیز جلوه-هایی از عناصر و نقش‌مایه‌های گیاهی را می‌توان در تزئینات معماری مشاهده کرد که الگوی سایر ملل نیز شده است.
بیان مسأله و هدف: پژوهش حاضر در پی استخراج مفاهیم نهفته در گیاهان مقدس به‌کاررفته در معماری پیش از اسلام ایران و بررسی اثرپذیری معماری دوران اسلامی در زمینه نقوش گیاهی در دوره‌های امویان و عباسیان از معماری پیش از اسلام ایران می‌باشد. ازآنجایی‌که این مفاهیم ریشه در باورهای دینی-مذهبی و اسطوره‌ای داشته و دربردارنده هویت فرهنگی و تاریخی برای دو ملت می‌باشند بررسی جامعی در این زمینه انجام گرفته‌ و به این منظور مفاهیم نمادین و اسطوره‌ای گیاهانی ازجمله گل نیلوفر آبی، گیاه کنگر (آکانتوس) و درختانی مانند نخل و مو که به‌طور مشترک در معماری پیش از اسلام ایران و دوران اسلامی استفاده می‌شده موردبررسی قرارگرفته است.
روش: در این پژوهش تلاش شده است دوام تأثیر این گیاهان در اندیشه و سپس در معماری دو دوره مورد تفسیر قرار گیرد و دلایل انتقال این نقوش از معماری پیش از اسلام ایران به دوران اسلامی بررسی گردد. همچنین با استفاده از روش کیفی، تفسیر تاریخی و مراجعه به متون مختلف این مضامین مشترک استخراج‌شده و نمود آن در معماری هر دو دوره تاریخی مورد تحلیل و بررسی قرارگرفته است.
نتیجه: نتایج حاصل نشان می دهد که وجود مفاهیم والایی چون پاکی، خلوص و نیروی مقدس حیات، دانش و معرفت در بطن این گیاهان سبب استفاده از آن‌ها در معماری شده و این ویژگی‌ به‌طور مشترک در معماری هر دو دوره وجود دارد. همچنین، هم‌جواری جغرافیایی، تعلقات به آرمان‌های یکسان، زبان، هنر و شراکت در ایجاد و پرورش مکاتب علمی از دیگر دلایل انتقال نقوش از معماری و فرهنگ ایرانی به معماری دوره اسلامی به طور خاص دوره اموی و عباسی می باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Impression of Plant Motifs Common Contents of Iran's Pre-Islamic Architecture on Islamic Architecture Schemes (Respect to Omavi and Abbasi periods)

نویسنده [English]

  • mitra Maghsoudy 2
2 university of mazandaran
چکیده [English]

Among all the nations, plants have a special sanctity, and this is a reason of transferring the manifestation of plant meaning in different nations. So the aim of this paper is comprehension the concept of the sacred plants that used in Iranian architecture before Islamic age and finding the impact of the Iran's pre-Islamic architecture on Islamic architecture, with emphasis on the Umayyad and Abbasid periods. Since these concept related to religious and mythical beliefs and included cultural and historical identity, in this paper lots of cultural, regional and architectural studies have been done. For this purpose, symbolic and mythical plants including lotus flower, cypress, palm and etc, which used in both pre-Islamic and Islamic architecture, have been evaluated. This paper try to find the durability of these plants in thought and the reason of transferring the reliefs from Iran's pre-Islamic architecture on Islamic architecture. So with qualitative methods, and historical interpretation and reference to studies in this filed, the sacred themes and wisdom in the plants is exploited and has been analyzed and reviewed in both historical period. The result shows there is virtually such as purity, vitalization, sacred and wisdom inside of this plant, and this is the reason of their use in architecture in both period. Also, geographic neighborhood, affiliates to the same ideals, language, art and Partnership in the creation and development of scientific correspondent are other reasons for the transfer of plant motifs from Iran's pre-Islamic architecture and culture on Islamic architecture in particular, the Umayyad and Abbasid periods.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sacred Plants
  • plant motifs، Iranian architecture
  • Islamic architecture