بررسی تطبیقی تعزیه و هنر پرفورمنس با رویکرد مخاطب محور

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار و عضو هیات علمی گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر دانشگاه الزهرا

2 دانشجوی دکترا دانشکده هنر دانشگاه الزهرا- حق التدریس

چکیده

تعزیه به عنوان اجرایی آیینی، قدمتی پیش از اسلام در ایران دارد؛ اما شیوه امروزین آن که از صفویه شکل گرفته و در قاجاریه رواج یافته، همواره سعی در تعامل با مخاطب عام برای انتقال مفاهیم داشته است. اهمیت این هنر، تا حدی است که برخی از اصول هنرهای نمایشی و اجراییِ معاصر حتی در هنر اجرا را، اقتباس از تعزیه می دانند. هنر اجرا نیز با وجود تلاش اولیه برای ایجاد ارتباط هرچه بیشتر هنرهای تجسمی با عامه مردم و تبدیل اثر هنریِ ساکن به پویا، با گذشت زمان، به تدریج از عناصر تئاتری وام گرفت و شیوه‌های دیگری نیز به آن اضافه شد تا ارتباط با مخاطب اثر و تعامل با وی را افزایش دهد.
مسأله پژوهش، امکان سنجیِ پذیرش تعزیه به عنوان نوعی پرفورمنس دارای تعامل با تماشاگرِ اثر از طریق میزان همپوشانی، شباهت و ارتباط با اوست. به نظر می‌رسد این دو نوع اجرا دارای اشتراکاتی با یکدیگر هستند؛ بنابراین می‌توان با مقایسه آنها به هدفِ ارائه نگرشی نو در رابطه با مخاطب نزدیک شد. بدین‌منظور از روش توصیفی تطبیقی با شیوه گردآوری اسنادی و کتابخانه-ای استفاده شده است. زمینه های تاریخی پیدایش این دو هنر و مشخص شدن نکات اشتراک و تفاوتهای میان این دو، اصول و قابلیتهای هر یک در ارتباط با مخاطب و امکان یکسان گرفتن آنها را مورد بررسی قرار می دهد تا بر وسعت نگاه هنرمندان در این باب بیفزاید.
نتایج، مبین آن است که علی‌رغم همپوشانی و اشتراکاتی که میان دو هنر در برابر مخاطب و تعامل با او وجود دارد؛ کامل نمی توان آنها را منطبق دانست بلکه هنر اجرا وامدار برخی از اصول زیربنایی است. تعزیه در جامعه امروز بنا به تحولات متأثر از جامعه و محیط، در حلقه میانی تئاتر کلاسیک و هنر اجرا قرار می گیرد و در تعامل با مخاطب، گاهی متفاوت با هنر اجرا عمل می کند و گاه با آن همسو می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A comparative Study of Ta'aziah and Performance Art with an Audience Based Approach

نویسندگان [English]

  • Zahra Rahbarnia 1
  • ROSHANAK DAVARI 2
چکیده [English]

Ta'aziah is a ritual performance and goes back to pre-Islamic period in Iran while its present style is originated from Safavid and has developed during Qajar period and has always tried to interact with the audience to convey the concepts. The importance of this art is so that some of the principles of contemporary performing arts are assumed to be derived from Ta'aziah. While trying to establish the connection between visual arts and the public and change the static art to a dynamic one, the performance art gradually borrowed theatrical elements and there were added also other styles to it to increase communication and interaction with the audience. The research issue is the feasibility study of accepting Ta'aziah as a kind of performance art interacting with the audience through overlapping, resemblance and communication with them. It seems that these two performances are alike in some ways, so we can compare them to present a new attitude in relation with the audience. To do so an analytic descriptive method and a documentary and library style of gathering information are applied. While expressing the historical origins of these two arts and specifying the resemblances and differences between them, the principles and capabilities of each one in relation to the audience and also the possibility of considering them as identical are studied. The results show that in spite of overlapping and common elements that these two arts have from the audience point of view and in interaction with them, we cannot match them completely because the performance art involves some fundamental principles while the ritual art of Ta'aziah is located somewhere between classical theater and performance art and sometimes according to the society and environment circumstances acts in line with performance art and sometimes acts differently from the point of view of interacting with the audience.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ritual art
  • Ta'aziah
  • Performance art
  • audience
  • Interaction