رابطۀ جنسیت و فضا در قلمروهای خصوصی و عمومی دورۀ قاجار

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد تهران مرکزی

2 دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

چکیده

چکیده
جنسیت، مفهومی اجتماعی- فرهنگی است که در خلال زمان و مکان دستخوش تغییر است و در شکل‌دهی به آن، عوامل متعددی چون عقاید و باورها، آموزه‌های دینی و آداب و رسوم دخالت داشته‌اند. پژوهش حاضر با روش تاریخی- تفسیری و با تکیه بر متون تاریخی و سفرنامه‌ها و تمرکز بر ساختار فرهنگ و مذهب در جامعۀ ایرانی، تغییرات عرصه‌های جنسیتی در جامعۀ شهریِ دورۀ قاجار را مورد بررسی قرار می‌دهد و آن را با جامعۀ روستایی و عشایریِ آن دوره مقایسه می‌کند و با این پیش‌فرض که میان «هویت جنسیتی» و «هویت فضایی» رابطۀ مثبت وجود دارد، در پی پاسخگویی به یک پرسش اصلی است: چه عواملی در شکل‌گیری عرصه‌های جنسیتی و دگرگونی آن‌ها در موقعیت‌های مختلف تأثیرگذار بوده است؟ در این راستا، ابتدا عرصه‌های جنسیتی در قلمروهای خصوصی و عمومیِ دورۀ قاجار را یافته و سپس به تبیین و تحلیل نظرات سفرنامه‌نویسان می‌پردازد. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که عوامل فرهنگی چون باورهای آیینی، نحوۀ پوشش، آموزش زنان و نفوذ عناصر فرهنگ غرب در اواخر دورۀ قاجار، عوامل اجتماعی شامل ساختار قدرت، طبقۀ اجتماعی و هنجارهای اجتماعی، و هم‌چنین عوامل اقتصادی شامل شیوۀ معیشت و منطقۀ جغرافیایی، رابطۀ جنسیت و فضا را متغیر می‌سازند. چگونگی تأثیرگذاری این عوامل مبحثی است که در این مقاله به آن پرداخته شده است. مطالعۀ تاریخ دورۀ صفویه و قاجاریه و مقایسه سفرنامه‌های نگاشته شده، ما را به این نتیجه می‌رساند که موقعیت زنان در این دوران از جهات بسیاری مشابه بوده و تنها پس از انقلاب مشروطه، شکل‌گیری جریان‌ها و تشکیلات زنان، این موقعیت را تغییر داده است. به این ترتیب در تحقیق حاضر، 6 سفرنامه از دوره قاجار، 6 سفرنامه از دوره صفویه و تعداد 8 کتاب خاطرات و زندگی‌نامه مورد استناد قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Relationship between Gender and Space in the Public and Private Realms in the Qajar Era

نویسندگان [English]

  • hossein soltanzadeh 2
  • mozayan dehbashi sharif 2
چکیده [English]

Abstract
Gender is a social and cultural concept that changes in different times and places. Various factors such as beliefs, religious teachings and customs are involved in shaping it. The present paper, applying historical approach and relying on an interpretation of historical texts and travelogues and focusing on the culture and religion in Iranian society, investigates changes in the gender realms of urban, rural and tribal communities in the Qajar period. Considering this pre-hypothesis that there is a positive relationship between "gender identity" and “spatial identity”, this paper response to a main question: Which factors have influenced in shaping of gender realms and their transformation in various situations? In this respect, we first find gender realms in the public and private places in the Qajar period. Then, we explain and analyze the comments of travel writers. The findings of the study indicate that cultural factors such as ritual beliefs, dressing way, women's education and cultural influence of the West in the late Qajar era, social factors, including the structure of power, class, and social norms, and also economic factors including livelihood and geographic region have changed the relationship between gender and space. This paper discusses that how these factors influence on gender and space. Study of the Safavid and Qajar history and comparison of travelogues written during this period; give us the conclusion that the position of women in this period was similar in many aspects. The formation of movements and organization of women just after the constitutional revolution have changed this situation. Thus, in the present study, 6 travelogues of the Qajar dynasty, 6 travelogues of the Safavids, 8 memoirs and biographies have been investigated. In this paper, determining the influence of gender identity on spatial identity and the confounding factors in the relationship between gender and space are considered. Identifying domains as the basis of social and relative relations in public and private spaces have particular importance to detect possible changes in the gendered spaces. This research is based on historical texts, travelogues and biographies to explain the changes in spatial organization and classification of public and private realms according to changes in gender definition. This paper investigated these maters during the Qajar era. The main research question is that how features of space and the use of private and public realms affected of gender identity, social and cultural position, and status of women and men during the Qajar era.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Gender
  • Space
  • culture
  • Livelihood
  • Qajar Era