تأثیر فرهنگ قومی بر مبلمان سلجوقی

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسنده

چکیده

سلجوقیان، پیش از رسیدن به حکومت، قومی بیابانگرد بودند که با صحراگردی و شبانی روزگار می‌گذراندند. این قوم پس از رسیدن به حکومت یکی از بزرگ‌ترین سلسله‌های پس از اسلام در ایران را به وجود آوردند.این قوم بیابانگرد در برخورد با فرهنگ و هنر غنی ایرانی تحت تأثیر ایرانیان به ویژه وزیران ایرانی با تدبیر خویش،به خوی و خصلت ایرانیان پرورده شده و توانستند اولین امپراتوری یکپارچه را در ایران پس اسلام به وجود آورند. با وجود آنکه این افراد شیوه حکومت‌داری و فرهنگ شهرنشینی را از ایرانیان آموخته بودند، اما بسیاری از عادات و سنت‌های قومی و قبیله‌ای خویش را حفظ کردند. در این میان هنر که همواره محصول زمان خویش بوده، محل تجلی این آمیختگی و تلاقی دو فرهنگ ایرانی- ترک می‌شود. مبلمان (به ویژه نشستگاه‌های درباری‌) نیز به عنوان هنری کاربردی همواره بیانگر نگرش و فرهنگ حاکم در هر دوره بوده است. از این رو در این پژوهش سعی بر آن است تا با نگاهی جامعه‌شناسانه علل ویژگی خاص مبلمان سلجوقی که همانا کوتاهی سطح نشستگاه و شیوه خاص نشستن کاربر است، مورد بررسی قرار گیرد. و در این راستا به پرسش‌هایی از این دست پاسخ داده شود : چه عللی را می‌توان در پیدایش مبلمان سلجوقی دخیل دانست؟ آیا با نگاهی جامعه‌شناسانه می‌توان عوامل تأثیرگذار بر این سبک را شناسایی کرد؟  در این مقاله، بر‌اساس فرضیه پژوهش، مبنی‌بر وجود ارتباط آمیختگی فرهنگ قومی صحراگرد با فرهنگ شهری در به وجود آمدن سبک مبلمان سلجوقی، نخست با بررسی ریشه‌های قومیتی و اوضاع اجتماعی سلجوقیان ایران و سپس با تحلیل ساختاری و تزیینی مبلمان این دوره فرضیه به اثبات می‌رسد. نتیجه حاصل از تحقیق، ضمن شناخت و بررسی سبک مبلمان سلجوقی، بیانگر این مطلب است که ریشه‌های علل وجودی سبکی چنین متفاوت در میان سبک‌های مبلمان ایرانی را می‌توان در ارتباط این هنر-صنعت با فرهنگ قومیتی آن جویا شد. روش پژوهش ، تحلیلی- توصیفی است که با تحلیل ساختاری و تزیینی مبلمان سلجوقی و نگاهی جامعه‌شناسانه به بستر شکل‌گیری آن به اثبات فرضیه پرداخته شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The effects of ethnic culture in the appearance of Seljuk furniture

نویسنده [English]

  • Nahid Rahmanpour
چکیده [English]

Before the Seljuk reaches the power, they were a nomadic tribe who lived a pastoral and nomadic style, so urban lifestyle habits and the adoption of the law and order were inconsistent with their nomad and primitive nature. This caused them to be less familiar with the customs of urban living. The Seljukians, after capturing Neyshabour, were introduced to the Iranian statecraft and since these nomadic tribes were taught urban life rules under Iranian principles and rules, the Iranians impressed many of their art tastes. However, this issue did not result in the loss of ethnic culture of the Seljukians and their many tribal customs and folklore traditions were preserved and mixed with the Iranian culture. In this respect, the art, that is always the product of its time, becomes a place for the emergence and expression of combination and confluence of Iranian-Seljuk culture. Furniture also as a functional art (especially thrones-chairs of royalty) expresses the attitude and culture of each period. In the light of relative peace in this period, decorative arts were in full bloom and innovation; the objects produced for people were in high structural quality and highly decorative. But whatever makes this research worthy for the arts of this period is the tradition of using the figurative motifs that has led furniture, especially seating, to be as one of the most important elements of trappings of sovereignty manifested in the designs engraved on glazing vessel, illumination, etc. Thus, it may be recognized that Seljuk arts, especially porcelain decorative motifs, are as encyclopedic image of Seljuk seating. Furniture, as art-industry, has always been closely associated with humans as users, habits and social life of peoples, and civilizations throughout the history. This artistic-applied object, especially as thrones, in addition to its applicable aspect has conceptual value. Thrones are always carriers of symbols such as sovereignty and power; and have expressed the attitude of the rulers in a symbolic language Seljuk seating, due to its exaggerated shortness and the user’s sitting form that is unprecedented in Iranian furniture, caused to engage the viewer’s mind of how this type of structure works. Hence, the study tries, with a sociological perspective, to review the social and political situation of Seljuk and also evaluate the aesthetic style of furniture (seating) of this period to answer the following questions: What aspects can contribute to the appearance of Seljuk furniture? With a sociological perspective, can the affecting factors be recognized? The findings of the study strengthen the hypothesis that the Seljuk furniture is a product of a nomad tribal culture and their traditional behaviors fusion with an urban culture and governance traditions of Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Seljuk of Iran
  • Seljuk Furniture
  • Seljuk’s political and social situation in Iran
  • Short seating