ارایة الگوی مفهومی از معیارهای انسجام و امتزاج در بافت محلات تاریخی با یکدیگر (نمونه موردی : محلات بافت تاریخی کرمان، منطقه 1)

نویسندگان

1 گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران.

2 ریاست دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات

3 گروه معماری و شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی،دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران. ایران

چکیده

انسجام و امتزاج از ویژگی‌های بافت‌های تاریخی بوده که منجر به شکل‌گیری کلیتی یکپارچه از شهر تحت عنوان سیستمی پویا ‌شده است. شهر در گذشته دارای کلیتی واحد بوده که این کلیت از ساختار درونی محلات تا ساختار ارتباطی و هم پیوندی محله با پیرامون خود را شامل بوده به گونه‌ای که کلیتی واحد به نام شهر را شکل می‌داده است.
 بیان مسئله : مسئله موجود از بین رفتن معیارهای انسجام محلات با هم در توسعه‌های جدید شهری و پیدایش اجزایی جدا و منفک تحت عنوان محلات است، و اینکه در طرح توسعه‌های جدید شهری، ارتباط محلات با یکدیگر در قالب طرح‌های فرادست شهری مد نظر قرار گرفته نشده است و همواره نگاه به محلات در پژوهشهای متعدد، نگاه درونگرایی بوده و پیوند مابین محله‌ای را در بر نگرفته است. انسجام در زمینه های مختلفی همچون هندسی و کالبدی، کارکردی و از جمله انسجام اجتماعی قابل بررسی بوده، که در این تحقیق تمرکز بر روی انسجام و امتزاج ساختاری و کارکردی است.
هدف تحقیق : هدف تحقیق، بررسی معیارهای انسجام و پیچیدگی در ساختار ارتباطی محلات با یکدیگر و همچنین ارایه الگویی مفهومی انسجام محلات با هم بوده که بتواند الگویی منعطف را برای همجواری محلات فراهم کند.
روش تحقیق : روش تحقیق، به صورت کیفی و با استفاده از روش تحلیل محتوای متون مرتبط با انسجام و کلیت شهری انجام یافته و ارتباط محتوایی با واقعیت‌های موجود بافت تشریح شده است. پژوهش از نوع اکتشافی-تبیینی بوده و در فرآیند تصمیم‌سازی آن، از مقایسه تحلیلی استفاده شده است. تحلیل محتوا و استدلال قیاسی روش اصلی در ایجاد پایه‌های فکری تحقیق است. پژوهش در بعد عملی، از مدلANP استفاده شده است. برای این منظور 18 محله تاریخی مورد مشاهده میدانی قرار گرفته و متناسب با چک لیست‌های تنظیم شده، امتیاز‌دهی شده‌اند و الگوی مفهومی پیشنهاد شده در منطقه 1 کرمان با استفاده از مدل مذکور به آزمون گذارده می‌شود.
نتیجه‌گیری : با توجه به مطالعات مشخص شد که 5 شاخصه اصلی هر محله شامل سازمان فضایی، پیوستگی، کالبد، اجتماع پذیری و معنا، اگر در تعامل با 11 شاخصه انسجام فضایی قرار گیرد؛ ماتریسی را شکل می‌دهد که از کنش و بر هم کنش هر یک از مؤلفه‌های آن با یکدیگر زمینه شکل‌گیری شبکه منسجم محلات به وجود خواهد آمد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Developing a Conceptual Model for Promoting Coherence and Interactivity in Historical Neighborhoods (A Case Study of Historical Fabrics in Neighborhoods of Kerman City, District 1)

نویسندگان [English]

  • Nasrin Mohammadizadeh 1
  • Hamid Majedi 2
  • Zahrasadat saeedeh Zarabadi 3
1 Department of Urbanism, Faculty of Architecture and Urban Development, Tehran University of Science and Research, Tehran, Iran.
2 islamic azad university science and research branch
3 Department of Architecture and Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Development, Islamic Azad University, Science and Research Branch of Tehran, Tehran. Iran
چکیده [English]

Coherence and interactivity are considerable features of historical fabrics that can lead to formation of an integrated city known as a dynamic system. During historical epochs of time, the city was recognized as an integrated whole which comprised a wide range of structures form  internal neighborhood structures to communicative and interconnected neighborhood structures in terms of a whole unit known as the city.
Statement of the problem: The lack of criteria for formulating neighborhoods coherence in new urban development and the emergence of segregated and discrete grains, as well as ignoring the neighborhood connections in major urban planning regulations are the main studied problems in this paper; since numerous research have focused on urban coherence in neighborhood scale, disregarding of the neighborhood interconnectivity. Moreover, urban coherence can be studied ubiquitously in geometric, physical, functional and social aspects that are all reflected in this paper regarding the functional and structural coherence and interactivity.
Research aim: This study aims at scrutinizing the criteria for coherence and complexity in neighborhood connective structures in order to achieve a conceptual model explaining neighborhood coherence and provide a flexible model for neighborhood adjacencies.
Research method: Having analyzed the contents that are related to urban coherence and unity, this paper adopts the qualitative research method in order to explain the relation of these contents to the realities of the existing fabrics. The decision-making process in this exploratory-explanatory research is completed using comparative analysis. The intellectual basis of the research is also founded on the basis of content analysis and deductive reasoning. In addition, ANP model has been adopted in the practical stages of this research. Therefore, 18 residential districts have been chosen to be evaluated and ranked according to a formulated check list. Finally, the proposed conceptual model is tested in District 1 of Kerman city according to the mentioned model.
Conclusion: The studies of this research reveal that if the 5 indicators of spatial organization, continuity, physic, sociability, and meaning of neighborhoods are combined with 11 indicators of spatial coherence, a matrix will be formed that can offer a coherent network of neighborhoods through the interaction of the indicator

کلیدواژه‌ها [English]

  • Neighborhood
  • Neighborhood coherence
  • complexity
  • Historical fabric

اردلان، نادر و بختیار، لاله .1380. حس وحدت. تهران : نشر خاک.

باطنی، محمدرضا. 1377. فرهنگ معاصر انگلیسی- فارسی. ویراست دوم. تهران : نشر فرهنگ معاصر.

پور‌جعفر، محمد رضا و اسماعیلیان، سحر. 1392 . در جستجوی معیارهای شکل دهنده شبکه فضاهای شهری در بافت‌های تاریخی ایران، نمونه موردی : اصفهان، دردشت. نشریه مدیریت شهری، (31) : 82 - 65 .

توسلی، محمود و ناصر بنیادی. 1371. طراحی فضای شهری، تهران : انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.

توسلی، محمود.1381. ساخت شهر در اقلیم گرم و خشک ایران. تهران : انتشارات پیام و پیوند نو.

توسلی، محمود. 1388. اصل ارتباط در طراحی شهری، نشریه هنرهای زیبا، (34):45 -24.

تولایی، نوین.1386. شکل شهر منسجم، چاپ اول. تهران : انتشارات امیر کبیر.

چلبی، مسعود.1385. جامعه شناسی نظم : تشریح و تحلیل نظری نظم اجتماعی. تهران : نشر نی.

حبیبی، سید محسن.1382. چگونگی الگوپذیری و تجدید سازمان استخوان بندی محله. نشریه هنرهای زیبا، (13): 21-11.

روشنی، پریسا. 1395. ارایه الگوی مفهومی انسجام بخشی شبکه فضاهای شهری و به کارگیری آن در منطقه 6 شهر تهران. نشریه علمی و پژوهشی باغ نظر، (48): 38-27.

زبردست، اسفندیار و امامی، محمد. 1393 . ارزیابی طرح‌های توسعه شهری بر‌اساس اصل هم‌پیوندی و اتصال با استفاده از روش ANP . نشریه مطالعات شهری. (11): 38-21.

سالینگاروس، نیکوس آنجلوس.1390. تئوری شبکه‌ای و شهر فراکتال. ت : سرورزاده، کوروش. انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی جهرم.

شیعه، اسماعیل.، حبیبی، کیومرث و سعیدی، مهدی. 1394. برنامه‌ریزی طراحی محور به عنوان رویکردی نوین در شهرسازی. نشریه علمی و پژوهشی باغ نظر، (35) : 14-3.

فلاحت، صادق و شهیدی، صمد. 1394 . نقش مفهوم توده-فضا در تبیین مکان در معماری. نشریه علمی و پژوهشی باغ نظر، (35): 38-27.

فلامکی، محمد منصور. 1378. فارابی و سیر شهروندی در ایران، تهران: نشر نقره .

قاسمی، مروارید . 1384. اهل کجا هستم؟. اصفهان : نشر خاک.

مدنی پور، علی. 1379. طراحی فضای شهری. ت : فرهاد مرتضایی. تهران : انتشارات شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری تهران.

مهاجری، ناهید. 1386. شهر فراکتال زبان طبیعت در طراحی شهری، رساله مقطع دکتری، شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی تهران واحد علوم و تحقیقات: دانشکده معماری و شهرسازی.

مهاجری، ناهید و قمی، شیوا.1387. پایداری کالبدی در شهرهای سنتی ایران. نشریه علوم و تکنولوژی محیط زیست، 10 (3) : 130-121.

مورن، ادگار. 1379. درامدی بر اندیشه پیچیده. ت : افشین جهاندیده. تهران : انتشارات نی.

Alexander, C. (2000). The Nature of Order. NewYork: Oxford University.

Alexander, C. (1977). Kreier, R. (1998). A pattern language. NewYork: Oxford University.

Alexander, C. (2000). The nature of order. NewYork: Oxford University.

Barabasi. A. L. (2011). Linked: The New Science of Network. Massachusetts: Perseus Publishing Cambridge. .

Bohm, D. (1980). Wholeness and the implicate order. London: Routledge.

Bovil, C. (1996). Fractal Geometry in Architecture and Design. Boston: Birkhauser.

Campbell, E. , Henly, J. R., Elliott, D. S. & Irwin ,  K. (2009). Subjective Constructions ofNeighborhood
Boundaries: Lessons From A Qualitative Study of Four Neighborhoods, Journal ofUrban Affairs, 31 (4): .461-490.

Carmona, M. (2014). The Place-shaping Continuum: A Theory of Urban Design Process. Journal of Urban Design, 19 (1): 2–36

Castells, M. (1989. The informational city: infor mation technology, economic restructuring, and the urban-regional process. Oxford: Basil Blackwell.

Cowan, R. (2005). The Dictionary of Urbanism. London: Street Wise Press.

Im Sik, C., Zdravko, T. & Ivan, N. (2015). Towards an Integrated Urban Space Framework for Emerging Urban.In J. Portugali (Ed.), Complexity Theories of Cities Have Come of Age. Israel: Springer.

Lee, T. (2010). Urban neighborhood as a socio-spatial schema. Human Relations, 21 (3): 241-267.

Morris, D. & Hess, K. (2012). Neighborhood Power.Boston. MA: Beacon Press. U.S.A..

Perry, C. A. (2011). The neighborhood unit, Regional Plan of New York and its Environs,Vol. 7. Available from:  http://codesproject.asu.edu/node/11. accessed auguest 15, 2011.

Salingaros, N. (2012). Urbanism as Computation In J. Portugali (Ed.), Complexity Theories of Cities Have Come of Age. Israel: Springer.

Salingaros, N. (2013). Unified architectural theory. Portland: Sustasis Foundation.

Salingaros, Nikos A. (2003). Connecting the fractal city. San Antonio: University of Texas at San Antonio.USA.

Salingaros, Nikos A. (2010) . Complexity and Urban Coherence. Journal of Urban design, 5 (3):291-316 .

Salingaros, Nikos A. (1998). Life and Comlexity in Architecture From a Thermodynamic Analogy Physics Essay, (10): 165-173.

Smith. C.S. (2004). A research for structure. Cambridge. MIT Press.

Smith. M. E. (2010). The archaeologic...study of neighborhoods and districts inancient cities.Journal of Anthropological Archaeology, 29 (2): 137-154.