بررسی نقوش فلزکاری غرب ایران (قرن7و8 ه.ق) با تأکید بر دو اثر موزه رضا عباسی «لگن و مجمعه»

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 داشگاه علوم تحقیقات

2 دانشگاه ابهر

3 گروه زبان باستان شناسی، دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

بر اساس شواهد مادی و منابع مکتوب موجود، سهم و نقش فلزکاری خراسان به ویژه در قرن 6 ه.ق که یکی از فعال‌ترین و برجسته‌ترین مکاتب فلزکاری در دورۀ اسلامی بوده در بروز تحولات اساسی در فن ساخت و تزیین آثار فلزی مشخص شده و جایگاه ممتازی به آن بخشیده است. بعد از حملۀ ویرانگر مغول و نابودی خراسان و فرار هنرمندان به سوی غرب، مکتب موصل در شمال عراق به همان جایگاه رفیعی رسید که پیشتر متعلق به خراسان بزرگ بود. گرچه تا آخر سدۀ 7 ه.ق سبک مسلط بر فلزکاری ایران در تلفیقی از سبک‌های ایرانی و موصلی است لیکن شهرت آثار موصلی سبب شد که به اشتباه غالب اشیاء نفیس تولید شده در آن مقطع زمانی را موصلی بدانند. در حالی که بخش گسترده ای از نقوش و مضامین تزیینی راه یافته در این حوزه به واقع نمودی از استمرار تجارب هنرمندان ایرانی اسلامی با هویتی نوگراست که هنرمندان با توجه به فرهنگ عصر و منطقه خویش از آنها بهره گرفتند.
از این رو به ارزیابی و بررسی مضامین، نقوش تزیینی و فرم دو نمونه ی فلزی (لگن و مجمعه) موزه رضاعباسی پرداخته‌ایم تا با وجود برخی ویژگی‌های مشترک سبک خراسان و موصل، اصالت ایرانی آنها را اثبات کنیم. این مقاله با روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه‌ای با هدف تعیین خاستگاه دو اثر فلزی قرن7و8 ه.ق موزۀ رضا عباسی و همچنین تحلیل جداگانه مضامین و نقوش تزیینی، در صدد یافتن پاسخ قانع کننده و مستدل برای اصالت ایرانی و تداوم سبک خراسانی در هر یک از آثار فوق است. نتیجه یافته‌ها نشان می‌دهد به رغم استفاده از برخی عناصر تزیینی غیر بومی در این آثار، انتساب آنها به خارج از مرزهای امروزی ایران توجیه پذیر نبوده و از نظر نویسندگان این مقاله آثار مذکور در غرب ایران تولید شده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Metalwork motifs of the Western part of Iran (13th and 14th Centuries) in two samples of Reza Abbasi Museum “Basin and tray”

نویسندگان [English]

  • Yegane Gooran 1
  • Araz Najafi 2
  • Mahmood Tavoosi 3
1 univercity
چکیده [English]

Based on material evidence and written sources, the contribution and role of the metalwork of Khorasan, especially in the 13th century, which is one of the most active and the most outstanding metalworking schools in the Islamic period, is effective in developing the basic changes in the area of building and decoration of defined metal works and has given it a privileged position. But after the devastating attack of the Mongols, the destruction of Khorasan and the escape of artists to the west, it was the school of Mosul in northern Iraq that reached the sublime stance which earlier belonged to the great Khorasan. Though until the end of the 13th century the dominant style of Iranian metalworking was actually a combination of Iranian and Mosul styles, the reputation of the works of Mosul most of the exquisite objects produced at that time to be attributed to Mosul. However, a large part of the decorative motifs and themes in this area have been the realization of the continuation of the experiences of Iranian Islamic artists with a modern identity that artists took advantage based on their contemporary culture and region.
This article evaluates and studies the decorative motifs and the form of two metal samples (basin and tray) inthe museum of Reza Abassi,which both samples have some common features of Khorasani and Mosuli styles with the aim of determining their true origin. This paper uses a descriptive-analytical research method and desk research method attemmpting to define the origin of the two metallic works of the 13th and 14th centuries belonging to the museum of Reza Abbasi and also a separate analysis of motifs and decorative motifs seeks to find a compelling and rational answer to Iranian origin and the use Khorasani’s style in each of the above works. The results of the findings show that in spite of the use of some decorative elements in these works,they should not be attributed to countried neighboring countries of Iran. . . According to authorss of this article, the works were produced in the western part of Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Reza Abbasi Museum
  • Khorasan Metalwork School
  • Mosul

احسانی، محمدتقی. 1382. هفت هزار سال هنر فلزکاری در ایران. تهران : انتشارات علمی و فرهنگی.

افروند، قدیر. 1385. سهم خراسان در پیدایش، رواج، رشد و تعالی هنر ایرانی- اسلامی. کتاب ماه هنر، (91 و 92): 86-74.

برند، باربارا. 1383. هنر اسلامی. ت : مهناز شایسته فر، تهران : انتشارات مؤسسة مطالعات هنر اسلامی.

پاکیاری، سارا. 1382. فلزکاری از مکتب خراسان تا عصر مغول. نشریه هنرهای تجسمی، (20): 148-138.

توحیدی، فائق. 1394. فن و هنر فلزکاری در ایران. تهران : انتشارات سمت.

خزایی، محمد. 1385. نقش تزئینات هنر ساسانی در شکل‌گیری هنر اسلامی ایران در سده‌های سوم تا پنجم. نشریه نگره،2 (2و3): 49-36.

شراتو، امبرتو. 1387. هنر ایلخانی و تیموری. ت : یعقوب آژند، تهران : تهران.

هال، جیمز. 1383. فرهنگ نگاره‌ای نمادها در هنر شرق و غرب. ت : رقیه بهزادی، تهران : انتشارات معاصر.

وارد، ریچل. 1384. فلزکاری اسلامی. ت : مهناز شایسته‌فر، چاپ اوّل، تهران : انتشارات مؤسسة مطالعات هنر اسلامی.

Al-`Ush M.& Abu-L-F. (1972). “A Bronze Ewer with a High Spout in the Metropolitan Museum of Art and Analogous Pieces”, in Islamic Art in the Metropolitan Museum of art. ed. New York: R Ettinghausen.

Bernheimer, R. (1968). A Sasanian Monument in Merovingian France. In ArsIslamica,  (5): 221-232.

Edhem, I. G. (1894). Catalogue des monnaies turcomanes. Constantinople: Mihran .

Melikian-Ch. (1982). A.S. Islamic Metalwork from the Iranian World, 8th-18thcenturies. London: Victoria and AlbertMuseumcatalogue.

Pope, A.U. & Ackerman, Ph. (1938). A Survey of Persian Art from prehistoric times to the present. Volume XII, Plates 981-1106; 1276-1482. Tehran: Mnafzadeh Group.

Rice, D. S. (1955). The Wade Cup in the Cleveland Museum of Art. Paris: Les.