منظر؛ مفهومی در حال تغییر؛ نگاهی به سیر تحول مفهوم منظر از رنسانس تاکنون

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری معماری

2 استادیار دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران

چکیده

منظر، مفهومی نو در ادبیات تخصصی شهر و محیط به شمار می‌رود. مفهومی که از اروپا وارد ایران شد و امروز در حوزه‌های متنوع مورد استفاده قرار می‌گیرد. مفهوم منظر به‌عنوان گونه‌ای نوین از واقعیت در جهان، در اروپای دورة رنسانس شکل گرفت و با تغییر جهان‌بینی انسان غربی تا امروز ابعاد متنوعی از معنا را به خود دیده است. مفهوم چندبعدی منظر که فهم و بیان آن را در ابعاد فلسفی نیز مشکل می‌نماید اگرچه از جهان هنر آغاز شد اما مرزهای جهان فلسفه را پیموده و با تأثیرپذیری از دستاوردهای نوین بشر در ارتباط انسان با محیط امروز در حوزة برنامه‌ریزی و طراحی محیط‌های انسانی به‌ صورت فراگیر مورد توجه قرار دارد. با این ‌وجود مفهوم چندوجهی آن در میان متخصصین و عوام در ایران و جهان عموماً مورد غفلت است.
نوشتار حاضر تلاش می‌کند با ترسیم سیر تحول مفهوم منظر در اروپا از آغاز تاکنون، ابعاد شکل ‌دهنده به این مفهوم چندوجهی را مورد کاوشی محتوایی قرار داده، زمینه شکل‌گیری مفهوم منظر به صورتی که امروز می‌شناسیم مورد واکاوی قرار دهد و آینده تحول در مفهوم و حوزة نفوذ آن را ترسیم و پیش‌بینی کند. 
در این پژوهش به شیوه کیفی و با روش تحلیل مقایسه‌ای، مفهوم منظر از دورة رنسانس تاکنون از میان پژوهش‌های صورت گرفته، نظرات و تعاریف موجود استخراج، طبقه‌بندی و مورد مقایسه قرار می‌گیرد. درنهایت با شیوه‌ای آینده‌پژوهانه به مفهوم منظر و جایگاه آینده آن در جهان غرب پرداخته می‌شود.
نتایج طبقه‌بندی و سنجش مفهوم متغیر منظر در اروپا از قرن 15 میلادی تاکنون نشان داد که «منظر» اگرچه پا بر شانه‌های دوقطبی عین و ذهن و جدا شدن جهان فیزیک از جهان پدیده به مفهوم نگاه فردگرایانه به طبیعت دارد اما با رد این دوقطبی و پذیرش عدم قطعیت جهان به ‌عنوان پدیده‌ای عینی‌ ذهنی و رابطه‌ای بین سوژه و ابژه تعریف می‌شود. در قرن 21 به ‌عنوان حوزه‌ای نو از دانش مورد توجه و تعریف چهارچوب‌های علمی قرارگرفته و به‌ عنوان دیسیپلینی رهایی ‌بخش در دوره بحران تک‌بعد‌نگری در رابطه انسان و محیط مورد توجه است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Landscape; a Shifting Concept;The Evolution of the Concept of Landscape from Renaissance

نویسندگان [English]

  • Ayda Alehashemi 1
  • Seyed-Amir Mansouri 2
چکیده [English]

'Landscape' is a contemporary term in the field of urban and environmental studies. A concept which came from Europe to Iran and now is frequently used in various fields in the country. The concept of landscape, as a new kind of reality in the world, emerged in the Renaissance era in Europe, and according to the changes in the western worldviews in these centuries, has gained various aspects and meanings. The multifaceted concept of landscape which is even hard to describe in the philosophic view, had been coined in the field of art, passed through the world of philosophy, and affected by the recent achievements in the field of the relation between human and environment, is wildly considered in the planning and designing the human environs. Still, its multifaceted meaning frequently ignored by the specialist around the world as well as Iran.  
By considering the evolution of the concept of ‘landscape’ in Europe in a historic recall, this paper attempts to reveal the fundamental aspects of this concept, its current meaning, and anticipate its future shifts and its field of influence.
By adopting a descriptive method and comparative analysis, the concept of landscape from the Renaissance until now is examining and classified through the historical and existing definitions. At the end, based on this historical review, with the futurological approach, the paper looks into the possible future for this ambiguous.
The results of the classification of the definitions of 'landscape' from the Renaissance until now shows that although the emergence of 'landscape' coined based on the classic dualism between subject and object and the distinction between the world of physics and the world of phenomena as an individualistic regard to the nature, but with by the failure of this dualism and accepting the uncertainty in the world, it evaluated as a subjective-objective phenomenon. In the 21st century, this concept as a new field of science has gained the considerable attention and considered as a savior discipline for our crisis period of mono-dimensionality in the human and its environs relation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • landscape
  • Theory of Landscape
  • Philosophy of Landscape
  • History of Landscape
  • Phenomenology

کارمن، تیلور.1390. مرلوپونتی. ت : مسعود اولیا. تهران : ققنوس.

مرلوپرنتی، موریس. 1391. پدیدارشناسی دریافت. کتاب ماه فلسفه، (57) : 127-120.

مرلوپونتی، موریس. 1391. جهان ادراک. ت : فرزاد جابرالانصار. تهران : ققنوس.

دارتیگ، آندره. 1384. پدیدارشناسی چیست؟ ت : محمود نوالی. تهران : انتشارات سمت.

ترنر، تام. 1376. شهر همچون چشم انداز. ت : فرشاد نوریان. تهران : شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.

لاسوس، برنارد. 1392. یک رویکرد جهانی به سرزمین : منظر. مجله علمی ترویجی منظر، (23) : 32-31.

Berque, A. (1995). Les Raisons du paysage, de la chine aintique aux environements de synthèse. Paris: Hazan.

Berque, A. (2000). De peuples en pays ou la trajection paysagére. In M. Collot (Ed.), Les enjeux du paysage. Paris: Ousia.

Berque, A. (2013). Thinking through Landscape (A.-M. Feenberg-Dibon, Trans.). NY: Routledge.

Berque, A. (2014). La mésologie, pourquoi et pour quoi faire?. Paris : PRESSES UNIVERSITAIRES DE PARIS 10.

Besse, J.-M. (2000). Entre géologie et paysage; la phénoménologie. In M. Collot (Ed.), Les enjeux du paysage. Paris: Ousia.

Brunon, H. (2010). La notion de paysage dans les sciences humaines et sociales: repères sur les approches «culturalistes».

Bibliographie Thématique. Available from: www.topia.fr.

Chomarat-Ruiz, C. (2008). La critique de paysage peut-elle être scientifique ?. Projets de paysage, 1. Available from: http://www.projetsdepaysage.fr/fr/la_critique_de_paysage_peut_elle_etre_scientifique_(accessed 20 June 2014).

Collot, M. (1997). Les enjeux du paysage. Bruxelles: eurorgan sprl.

Collot, M. (2011). la pensée-paysage Lonrai, Bruxelles: Eurorpan sprl.

Conan, M. (1992). Eloge du palimpeste. In B. Lassus (Ed.), Hypothèses pour une troisième nature. Paris: Coracle & Cercle Charles-Riviére Dufresny.

Dastur, F. O. (2011). Phénoménologie du paysage. Projets de paysage, 5. Available from: http://www.projetsdepaysage.fr/fr/phenomenologie_du_paysage (accessed 10 June 2014).

Dennett, D.C. (2017). From Bacteria to Bach and back : the Evolution of Minds. NewYork: W. W. Norton & Company.

Doherty, G. & Waldheim, C. (2016). What is landscape? In: Doherty, G. & Waldheim, C. (eds.) Is Landscape...? Essays on the Identity of Landscape. New York: Routledge.

Donadieu, P. (2012). Sciences du paysage Entre théories et pratiques. Paris: TEC & DOC.

Franceschi, C. (1997). Du mot paysage et de ses equivalents dans cinq langues européennes. In: Collot, M. (ed.) les enjeux du paysage. Bruxelles : Eurorpan sprl.

Jeant-pons, M. D. (2006). The European Landscape Convention. Landscape Research, 31(4): 363 – 384. Doi: http://dx.doi.org/10.1080/01426390601004343.

Roger, A. (1995). Histoire d’une passion théorique ou comment on devient un Raboliot du paysage. In: Roger, A. (ed.) La théorie du paysage en France (pp. 424-437). Paris : Edition Champe Vallon.

Simmel, G. (1913). Die Philosophie der Landschaft [Philosophy of Landscape]. Translated from Germany by: Bleiche, J.(2007). Theory. Culture & Society, 24(7–8): 20–29. Doi:10.1177/0263276407084465.

Videau, a. (2000). Fonctions et représentations du paysage dans la littérature latine. In M. Collot (Ed.), Les enjeux du paysage. Paris: Ousia.