تاب‌آوری فضایی بازارهای سنتی (موردپژوهی : بازار قیصریه اصفهان)

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر، تهران، ایران

2 عضو هیئت علمی دانشگاه هنر تهران

3 دکتری شهرسازی، دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران.

چکیده

تاب‌آوری در شهرسازی مفهوم نوظهوری است که در سطح جهانی از اوایل دهه 1990 میلادی مورد توجه قرار گرفته است. این مفهوم در ابتدا دارای دیدگاهی صرفاً اکولوژیکی بود، لیکن در طی زمان گام‌به‌گام توسعه یافت و به ابعاد و مسایل دیگرِ مرتبط با جوامع شهری، چون اجتماعی، اقتصادی و ... نیز توجه شد. یکی از ابعاد پراهمیت تاب‌آوری، بُعدِ فضایی است که به ادامة حیات فضاهای شهری با حفظ هویتشان در طی تغییرات مختلف می‌پردازد. در بررسی تاریخی فضاهای شهری، میزان متفاوت حیات آنها و به‌عبارت‌دیگر تفاوت در میزان تاب‌آوری‌اشان مورد توجه است. ازاین‌رو ‌می‌توان این سؤال را مطرح کرد که چه عواملی در تاب‌آوری یک فضای شهری اثرگذار است؟ ازطرفی یکی از انواع فضاهای شهری که علیرغم تغییرات و بحران‌های مختلف محیطی در طی تاریخ به‌نحو مطلوبی به حیات خویش ادامه داده‌اند، بازارهای سنتی هستند. لذا این سؤال نیز پیش می‌آید که چه عواملی سبب تاب‌آوری در بازارهای سنتی طی ادوار طولانی شده است؟ در این راستا پژوهش حاضر با هدف پاسخ به سؤالات مطرح‌شده، به‌طورخاص در بررسی بازار قیصریه شهر اصفهان می‌کوشد به عواملی بپردازد که موجب تاب‌آوری این فضای شهری شده است. روش پژوهش، کیفی و مبتنی بر بررسی موردی با استفاده از شیوه توصیفی-تحلیلی و رویکرد تحلیل محتواست. ابتدا با شیوة استدلال قیاسی و مراجعه به منابع معتبر، دو عامل اجتماعی و کالبدی تاب‌آور ‌به‌ عنوان شاخص‌های مدل مفهومی تاب‌آوری فضایی ارایه شده و سپس با بررسی نمونه موردی تحقیق و نیز تحلیل محتوای استقراییِ متن مصاحبه‌های انجام گرفته، درجهت تدقیق عوامل مؤثر در تداوم استفاده از نمونه موردی پژوهش، به تدوین شاخص‌های تاب‌آوری فضایی اثرگذار در بازار قیصریه اصفهان اقدام شده است. نتایج اجمالی این تحقیق حاکی از این است که ساخت انعطاف‌پذیر و مستحکم بازار همراه با حفاظت و مرمت مستمر از آن در کنار وجود کاربری‌های متنوع، هویت منحصر به فرد فضا، آسایش محیطی و زیبایی در فضا، امکان دسترسی به فضاها و کاربری‌های مختلف از این فضا و سرانجام تعلق خاطر به مکان در بازار قیصریه اصفهان به تاب‌آوری فضایی این فضای شهری تاریخی انجامیده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Spatial Resilience In Traditional Bazaars; Case study: Esfahan Qeisariye Bazaar

نویسندگان [English]

  • Zahra Shirani 1
  • Parvin Partovi 2
  • mostafa behzadfar 3
2 art university of tehran
چکیده [English]

Resilience in urbanization is a novel concept that has been globally concerned since the early 1990s. At the beginning, this concept had merely an ecological viewpoint; however, over time it has gradually been developed, and the other aspects and issues in terms of urban societies such as social, economical and so on has been considered. One of the important aspects of resiliency is spatial resiliency that is the continuing of the existence of urban spaces while preserving their identity during different variations. In the historical study of urban spaces, their different degrees of life, in other words, the difference degree in their resiliency is concerned. Therefore, this question rises that what factors influence the resiliency of an urban space? On the other hand, one of the types of urban spaces that despite its various environmental changes and crises throughout its history has desirably continued its life is the traditional bazaar. So this question is posed that what factors have led to the resiliency of traditional bazaars over a long period of time?. In this regard, the present study aiming to answer the proposed questions, especially in the case study of the Qeisariye bazaar of Isfahan, attempts to address the factors that have caused this urban space being resilient. The methodology is qualitative based on considering case study and content analysis and descriptive-analytical approach. First, by using deductive reasoning method and referring to authentic resources, two social and physical factors are introduced as indicators of the conceptual model of spatial resilience. Then, the indicators of the spatial resilience model related to the Isfahan’s Qeisariye Bazaar were extracted by examining the case study of research and content analysis of the interviews concerning the reasons for using this place in order to scrutinize the effective factors in constant use of the case study. The brief results of this research indicate that the flexible and robust construction of the bazaar, with its constant protection and restoration along with diverse uses, unique identity of space, environmental comfort and beauty in the space, access to the various spaces and uses of this space, and belonging to the place in the Qeisariye Bazaar of Isfahan has led to the spatial evolution of this historical urban space.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Resilience
  • Spatial Resilience
  • The Traditional Bazaars
  • The Isfahan’s Qeisariye Bazaar

• بنتلی، ای ین و همکاران. 1389. محیط‌های پاسخده. ت : مصطفی بهزادفر، تهران : مرکز انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران.

• پاکزاد، جهانشاه. 1390. تاریخ شهر و شهر نشینی در ایران. تهران : آرمانشهر.

• درخشانی، نجلا .1393. سنجش تاب آوری کالبدی و عملکردی در حفاظت از بازار تاریخی تهران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه هنر تهران.

• رازقی، علیرضا و درخشانی، نجلا .1394. سنجش نگرش بازاریان نسبت به تاب‌آوری ارزش‌های تاریخی-فرهنگی در حفاظت از بازار تاریخی تهران. دوفصلنامه مرمت و معماری ایران، 5 (10) : 103-91 .

• فرزام شاد، مصطفی.1386. مبانی برنامه‌ریزی و طراحی مراکز تجاری. تهران : جهان جام جم.

• قبادیان، وحید.1377. بررسی اقلیمی ابنیه سنتی ایران. تهران : انتشارات دانشگاه تهران.

• گلکار، کورش .1379. مؤلفه‌های سازنده کیفیت طراحی شهری، مجله صفه، (32) : 65-38.

• مارشال، کاترین و راس من، گرچن ب .1377. روش‌های تحقیق کیفی، ت : پارسائیان، علی و اعرابی، سید محمد. چاپ اول. تهران : دفتر پژوهش‌های فرهنگی.

• محمد‌پور، احمد.1392. روش تحقیق کیفی ضد روش2 (مراحل و رویه‌های عملی در روش شناسی کیفی). تهران : نشر جامعه شناسان.

• معاونت برنامه‌ریزی، پژوهش فناوری اطلاعات شهرداری اصفهان.1393. آمارنامه شهر اصفهان سال 1392. اصفهان : سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان.

• معماریان، غلامحسین. 1390. معماری ایرانی. تهران : سروش دانش.

• Allen, Craig R., et al. (2016). Quantifying spatial resilience. Nebraska Cooperative Fish & Wildlife Research Unit - Staff Publications, (53): 625–635.

• Arefi, M. (2011). Design for Resilient Cities, Reflections from a Studio, In: Banerjee, Tidib & Loukaitou- Sideris (ed), Companion to Urban Design. Abingdon: Routledge..

• Barnett, J. E., et al. (2007). In pursuit of wellness: The self-care imperative. Professional Psychology: Research and Practice, 38(6): 603-612.

• Beirão, josé. (2011). Generative tools for flexible urban design, Atlantis. Magazine by Polis: Urban Form, TUDelft, Delft, 22(2): 39-41.

• Cumming, G. (2011). Spatial resilience in social–ecological systems. Landscape Ecol, 26(10): 900-908.

• Cutter, S. l. (2008). Community and regional resilience: Perspectives from hazads disasters and emergency management. CARRI Research Report  1. Oak Ridge:Community and Regional Resilience Institute. Available from:  http://www.resilientus.org/library/FINAL_CUTTER_9-2508_1223482309.pdf. accessed 20 Apr 2017.

• Forty, A. (2000). Words and Buildings, a Vocabulary of Modern Architecture. London:Thames and Hudson.

• Hertzberger, H. (2001). Lessons for students in architecture. Rotterdam: 010 Publishers.

• Holling, C. (1973). Resilience and stability of ecological systems. Annu. Rev. Ecol. Syst,( 4): 1–23.

• Karrholm, M., Nylund, K. & Prieto de la Fuente, P. (2012). Spatial resilience and urban planning: Addressing the interdependence of urban retail areas. In: Cities. In press. Available from:http://dx.doi.org.ezp.sub.su.se/10.1016/j.cities.

• Lu, P. & Stead, D. (2013).Understanding the notion of resilience in spatial planning: A case study of Rotterdam, The Netherlands. CITES, 35(0): 200–212.

• Mileti, D. (1999). Disasters by Design: A Reassessment of Natural Hazards in the United States. Washington, D.C.:Joseph Henry Press.

• Nystrom, M., Folke, C. ( 2001). Spatial resilience of coral reefs. Ecosystems, (4): 406–417.

• Resilience, A. (2007). Urban resilience research prospectus: A Resilience Alliance Initiative for Transitioning Urban Systems sustainable futures, CSIRO Australia, Arizona state university, USA, Stockholm University, Sweden.

• Vaderstoep, Scott; Johnston, Deirdre. (2009). Research Methods for Everyday Life (Blending Qualitative and Quantitative Approaches). San Francisco, CA: Jossey-Bass A Wiley Imprint.

• Websters New World Dictionary of the English language .(1984). Third collage edition , Merriam-Webster Incorporated Springfield.  Available from: http://www.merriam-webster.com/dictionary/bylaw (Accessed on 1 January 2015).

• Wikstrom, A. (2013).The Challenge of Change: Planning for social urban resilience An analysis of contemporary planning aims and practices. Masters Thesis in Urban and Regional Planning 30 credits, Supervisor: Andrew Byerley Department of Human Geography, Stockholm University, www.humangeo.su.se.