تداوم فرهنگی در نقاشی مدرن عراق بین سال های 1950 و 1980

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری هنر اسلامی. هنر اسلامی

2 دکتری هنر در ادیان. دانشگاه هنر اسلامی تبریز.

3 استاد دانشکده زبان های خارجی بخش زبان های عربی در دانشگاه ژنو

4 هیئت علمی دانشگاه علوم تحقیقات

چکیده

 از سال های 1950 ، یعنی آغاز تکوین هنر مدرن عراقی، جریان «بازگشت به ریش هها » اندیشه محوری و جدای یناپذیر از هنر
مدرن عراق بوده است. اکثر هنرمندان مدرن نسل اول، از جمله جواد سلیم و شاکر حسن السعید، ایده تداوم فرهنگی و
پیوند سنت و مدرنیته و «الهام از میراث »  را محور اصلی آفرینش هنری خود قرار دادند و این رویکرد را به نسل های بعدی
منتقل کردند.
پژوهش حاضر علاوه بر توصیف و تحلیل آثار منتخب هنرمندان عراقی در این دوره، سیر تکوین هنر مدرن عراقی را مورد
بررسی قرار داده و می کوشد به این پرسش پاسخ گوید : چه عوامل اجتماعی- فرهنگی زمینه ساز شک لگیری هنر نقاشی
شده اند که در درون خود سعی در ایجاد پیوند میان انگاره ای مدرن و سنتی و تداوم بخشی به سنت دارند. برای پاس خگویی
به این پرسش می کوشیم مبتنی بر نظریه روبرت وسنو، جامعه شناس فرهنگ آمریکایی، به آزمون این فرضیه بپردازیم که
اگرچه شک لگیری و تولید عینی این جنبش ریشه در «بسیج منابع » دارد، محتوا و جه تگیری هنری این جنبش نقاشی
)یعنی تداوم بخشی به سنت در کنار پرداختن به انگار ههای مدرن( تحت تأثیر عواملی همچون «افق اجتماعی « ،» بافت
گفتمانی موجود » و «سرمایه فرهنگی » این نقاشان تعیین شده است.
نتایج حاصل از پژوهش حاضر که به روش تحلیلی- تاریخی به انجام رسیده نشان م یدهد که هنرمندان مدرن عراق با
استفاده از چهار منبعِ پیشااسلامی یا بی نالنهرینی، اسلامی، مدرن و فرهنگ عامه، نقاشی هایی را خلق کردند که در عین
مدرن بودن، عراقی است و م یتوان آن را به درستی «هنر مدرن عراق » نامید. تأثیر این منابع را م یتوان در قالب فرم و محتوا
یا به عبارت دیگر در زیبایی شناسی این آثار مشاهده کرد، که از آن میان م یتوان به کاربرد چش مهای درشت و اغراق آمیز
سومری، خطوط دورگیری ضخیم رایج در نگارگری عباسی، رنگ های بومی و تعویذها، حروف و خوشنویسی اسلامی، هلال،
گنبد و مضامینی چون واقعه کربلا اشاره کرد. م یتوان گفت هنرمند عراقی از فرم و محتوایی استفاده م یکند که پیوند هر
چه بیشتر او را با «مکان »، که کشور عراق است به تصویر بکشد، چراکه مکان مهم ترین عنصر تامین و حفظ هویت است

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Cultural Continuity in Modern Iraqi Painting between 1950- 1980

نویسندگان [English]

  • Shakiba Sharifian 1
  • Mehdi Mohammadzade 2
  • silvia naef 3
  • mostafa mehraeen 4
1 دانشجوی دکتری هنر اسلامی. هنر اسلامی
چکیده [English]

Since the early years of 1950, which represent the development period of modern Iraqi art, the “return to
the roots” movement has been an impartible mainstream in Iraq. The first generation of modern artists like
Jewad Salim and Shakir Hassan Al-Said considered “cultural continuity” and the link between “tradition and
modernity” and “inspiration from heritage1” as the main essence of their artistic creation and bequeathed
this approach to their next generation.
Having analyzed and described a selection of artworks of modern Iraqi artists, this paper discusses the
evolution of modern Iraqi art, and aims to determine cultural and artistic continuity in modern paintings
of Iraq. It also seeks to answer the questions that investigate the socio-cultural factors that underlie the
formation of art and establish a link between traditional and modern ideas and lead to continuity in
tradition. Therefore, the research hypothesis is put to scrutiny on the basis of Robert wuthnow’s theory.
According to Wuthnow, although configuration and the objective production of this movement is rooted
in the “mobilization of resources”, the artistic content and approach of the painting movement (i.e. the
continuation of the tradition along with addressing modern ideas) is influenced by factors such as “social
Horizon”, “existing discursive context” and “cultural capital” of the painters.
Research results that are derived from historical-analytical methods reveal that modern Iraqi artists used the
four Islamic, pre-Islamic or Mesopotamian, modern source and folkloric sources to create paintings which
were modern and Iraqi at the same time that could be definitely called “Modern Iraqi art”. The impact of
these mentioned sources can be seen in form and content or generally in aesthetic values of these works
which are obviously traceable in large exaggerated Sumerian eyes, dark and thick tracing lines in Abbasid
painting, indigenous colors and amulet, letters, Islamic calligraphy, crescent, dome, and themes of the
Karbala incident. It can be asserted that the Iraqi artist depicts the forms and contents that offer a strong
link to “place”, which is “Iraq”, as the place is the most important element in maintaining and preserving
identity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Modern Iraqi art
  • Islamic art
  • Pre-Islamic art
  • Popular culture
  • Modern Art
  • Mobilization of resources
  • Social horizon
  • Discursive context

السعید، شاکر حسن. 1973 . البیانات الفنانیه فی العراق. بغداد : وزارة الثقافة و الإعلام.

السعید، شاکر حسن. 1983 . فصول من تاریخ الحرکه التشکیلیه فی العراق. بغداد : دارالشؤون الثقافیه.

السعید، شاکر حسن. 1991 . جواد سلیم الفنان و الاخرون. بغداد : دارالشؤون الثقافیه.

جبار جیاد، سلام. 2008 . الریاده الجمالیه فی الرسم العراقی الحدیث، جامعه بغداد و شهاده الدکتوراه فی الفنون التشکیلیه.

جبرا، جبرا ابراهیم. 1972 . الفن العراقی المعاصر. مهرجان الواسطی، بغداد : وزارة الاعلام.

عبدالرحمن حسین، محمود حسین. 2012 . جمالیة المکان فی الرسم العربی الاسلامی، ی ح ىیبن محمود الواسطی اتموذجاً. وزارة التعلیم

العالی و البحث العلمی جامعة بغداد: مرکز بحوث و متحف التاریخ الطبیعی.

عمید، حسن. 1389 . لغتنامه

عمید

. تهران : پارمیس.

محمدزاده، مهدی. 1393 . کارکرد تعلیمی نقاشی در مکتب بغداد. اولین همایش بینالمللی

میراث مشترک ایران و عراق

. قم : مجمع

ذخائر اسلامی. 

Atassi, S. M. Artist biography, Available from: http://www.encyclopedia.mathaf.org/en/bios/Pages/Shakir-Hassan-Al-

Said.aspx. Accessed 2015 November 10.

Dawisha, A. (1999). Identity and political survival in Saddam’s Iraq. Middle Eastern Journal, 53 (4): 553-567.

Jabra, I. J. (1986). The Grass Roots of Iraqi Art. London: Wasit Graphic and Publishing.

Naef, S. (2000). Making Art Popular; The Use of Folkloric Elements in Modern Arab Painting (1950-1990). The Arabist

Budapest studies in Arabic, Budapest: pp.268-276.

Sabri, S. A. & Ali, M. (2010). Iraqi Artwork Red List, a partial list of the artworks missing from the National Museum of

Modern Art Baghdad- Iraq

. Baghdad: Mamoon House.

Salim, N. (1977). Iraq Contemporary Art, Vol. I. Painting. Milan: Cooperativa Edizioni Jaca Book.

Touati, S. (2014). Artists biography. Published on the site on: 8/20/2014. Available from: http://www.encyclopedia.

mathaf.org/en/bios/Pages/Salim-al-Dabbagh.aspx. Accessed 2015 November 2.

Wuthnow, R. (1987). Meaning and Moral order: Explorations in Cultural Analysis. Berkeley: California Press.

Wuthnow, R. (1989). Communities of Discourse: Ideology and Social Structure in the Reformation, the Enlightenment,

and European Socialism.

Cambridge: Harvard Uni. Press.