بازاندیشی در سرعت دگردیسی کالبدی محیط‌های مسکونی از منظر ساکنین نمونه موردی : محله نیاوران، تهران

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه شهرسازی دانشگاه مازندران

2 هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

محیط‌های مسکونی همواره در حال تغییر هستند. تغییر ویژگی‌های کالبدی و تماس دائمی ساکنین با چرخه‌های تمام ناشدنیِ ساخت‌وساز اهمیت ویژه‌ای در ارزیابی کیفیت محیط مسکونی دارد. با این حال کنترل شدت یعنی نوع و سرعت تغییرات کالبدی در جهت رضایت‌مندی ساکنین نیز چندان مورد توجه سیاستگذاران ابعاد کالبدی در محلات شهری نبوده است. این امر مستلزم دریافت تجربه ساکنین از شدت تغییرات است که از تحلیل‌های ریخت‌شناختی و کمی حاصل نمی‌شود. بنابراین وجوه معنادارِ اشتراکات و تفاوت‌های شاخص‌های مؤثر بر ارزیابی عاطفیِ ساکنین بر‌اساس معیار رضایت‌مندی در کوچه‌های متفاوت ازنظر سرعت تغییرات کالبدی، پرسش اصلی این پژوهش است. لذا شناخت چگونگی تشخیص نوع و شدت تغییرات و روایت ارزیابانه ساکنین از آنها در فهم فرایند پیچیده انطباق و عوامل مؤثر بر آن سودمند است. این پژوهش به روش ترکیبی اکتشافی با تکنیک‌های کیفی و کمی گردآوری اطلاعات همچون مصاحبه و بررسی ریخت‌شناختی تغییرات در دوره زمانی بیست ساله به انجام رسید. بستر پژوهش کوچه‌‌های قدیمی محله نیاوران از محلات واقع در شمال تهران بوده است‌. فاز کیفی امکان اکتشاف ‌‌سؤالات، تحلیل داده‌ها به روش تفسیری پدیدار نگاری و تشکیل فضاهای نتیجه در سرعت‌های کم، متوسط، بالا و شرایط دگرگونی را فراهم ‌‌کرد. پرسشنامه 5 درجه‌ای لیکرت به‌منظور آزمون روایی و پایایی نتایج در کوچه‌های اصلی و کنترل به روش نمونه‌گیری هدفمند اجرا شد. با استفاده از نرم‌افزار SPSS تحلیل واریانس و اعتبارسنجی سؤالات در هر یک از گونه‌ها، تحلیل مقایسه زوجی بین گونه‌ها و عوامل شش‌گانه چارچوب مفهومی با آزمون کروسکال والیس انجام شد. نتایج حاصل، شاخص‌های تجربه و روایت ارزیابانه تغییرات را بر‌اساس چارچوب نظری تأیید ‌‌کرد اما در عوامل مؤثر در انطباق و معیارهای رضایت‌مندی در سرعت‌های مختلف تفاوت‌‌های معناداری دیده شد. بررسی نتایج حاکی از تفاوت معیارهای ارزیابی و رضایت‌مندی ساکنین در کوچه‌‌های دگرگون شده نسبت به سایر گونه‌‌های سرعت بوده است. رضایت‌مندی نیز مستلزم تنظیم نگرش و انطباق با معانی جدید است. به دلیل ماهیت کیفی دریافت تجربه ارزیابانه ساکنان در محیط‌‌های مختلف تدارک آن در محلات مشابه ‌‌می‌تواند زمینه مطلوبی جهت انجام مطالعات فرا تحلیل و دستیابی به چارچوب نظری پاسخگو به شرایط محلات مشابه کلان‌شهر تهران را فراهم ‌‌کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Rethinking in the Residential Environment’s Physical Changes’ Pace from Resident’s Point of View A Case Study in Niavaran Neighborhood, Tehran, Iran

نویسندگان [English]

  • hadi pendar 1
  • Kamran Zekavat 2
چکیده [English]

Residential environments are constantly changing. Permanent Changes in the physical properties and residents’ constant contact with the never-ending cycle of construction is particularly important in assessing the quality of the residential environment by them. On the other hand, understanding how physical changes lead to interruption, or vice versa residents’ effective link with the environment, to assess the quality of the residential environment is essential. However, controlling the type and speed of physical changes in resident’s satisfaction have not been enough attention from policymakers in urban neighborhoods. Similarities and differences between the effective indices of residents’ affective appraisal in terms of satisfaction scale pace of physical changes, is the main question of this research. The aim of this research is achieving a theoretical framework for understanding the adaptation process and residents’ satisfaction with physical changes at different magnitude at residential alleys. Therefore, knowing how the type and intensity of physical changes identify by residents and their affective appraisals, is beneficial for understanding the complex process of adaptation and the factors influencing it. This mixed and exploratory research combined with qualitative and quantitative data gathering techniques such as interviews and morphological surveys over the last twenty years. Field of study was alleys of Niavaran neighborhood in north of Tehran. Qualitative phase  of research, provide the question’s exploration, data analysis by phenomenological interpretive research method and result’s space in low, medium, high and transformed pace of physical changes. The Likert Scale in five point scale questionnaire used to assess the validity and reliability of the results in the main and control alleys and purposive sampling was conducted.Using SPSS software, variance analysis and validation of questions in each species, Post-hoc analysis (LSD) and comparative analysis of six factor of the conceptual framework was done by Kruskal-Wallis test. The results of research approved the experience and affective appraisal criteria in the theoretical framework. But the satisfaction criteria shows significant differences at different speeds. Based on results, evaluation criteria and residents’ satisfaction in transformed alleys become different from the other cases. Because of the qualitative nature of getting resident’s experience in different environments. It’s running in the same neighborhoods can be a good background for meta-analysis studies and achieve a theoretical framework responsive to the same conditions of  the Tehran metro polis.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Magnitude of physical changes
  • Pace of changes
  • Affective appraisal
  • Stisfaction
  • Mixed Method research

پندار، هادی. 1394. تبیین چارچوب نظری دریافت ارزیابی ساکنین از سرعت تغییرات کالبدی بر‌اساس معیار رضایت‌مندی. پایان نامه. دانشگاه شهید بهشتی : دانشکده معماری و شهرسازی.

گال، مردیت‌. بورگ، والتر و گال، جویس. 1386. روش‌های تحقیق کمی و کیفی در علوم تربیتی و روانشناسی. جلد اول. ت : احمدرضا نصر و همکاران. تهران : انتشارات سمت و دانشگاه شهید بهشتی.

نورتقانی عبدالمجید.، پوردیهیمی شهرام و مشایخ فریدنی سعید. 1392. هویت و مسکن؛ بررسی ساز و کار تعامل هویت ساکنین و محیط مسکونی. مسکن و محیط روستا، (141) : 18-3.

ون پل، ریک. 1390. رویکردها و روش‌های سنجش کیفیت محیط مسکونی شهری؛ ترجمه و تالیف مجتبی رفیعیان و جمشید مولودی. تهران : نشرآذرخش.

Amerigo, M. & Aragones, I. J. (1997). A theoretical and methodological approach to the study of residential satisfaction, journal of environmental psychology, 17(1): 47-57.

Belk, R. W. (1988). Possessions and the Extended Self. Journal of Consumer Research, (15): 139-168.

Cao, X. J. (2015). How does neighborhood design affect life satisfaction? Evidence from Twin Cities. Journal of Travel Behavior and Society. Available from: https://experts.umn.edu/en/publications/how-does-neighborhood-design-affectlife-satisfaction-evidence-fr. (Accessed 9 July 2015)

Caplan,R. D. (1983). Person-Environment Fit Theory: Conceptual Foundations, Empirical Evidence, and Directions for Future Research. Department of Psychology, George Washington University.

Epstain, , S. & Meier, P. (1983). Aggregation and beyond: Some basic issues on the prediction of behavior. Journal of personality, 51( 3): 360–392.

Fattah, H. A., Badarulzaman, N., Ali, K. (2015). Factors affecting neighbourhood quality: a conceptual framework. Journal of Advances in Environmental Biology, 9 (4): 26-30.

Hur, M. L. A. (2008). Neighbourhood satisfaction, physical and perceived charactristics. Ph. D. thesis. Ohio University.

Korpela, K. (1989). Place-identity as a product of environmental self-regulation. Journal of Environmental Psychology, 9 (3): 241-256.

Marans.W, R., Oktay, D. & Rustemli, A. (2009). Neighborhood Satisfaction, Sense of Community, and Attachment: Initial Findings from Famagusta Quality of Urban Life Study. Z ITU Journal of the Faculty of Architecture, 6 (1): 6-20.

Marcus. C. C. (1995)‌. House As a Mirror of Self: Exploring the Deeper Meaning of Home. Newburyport, MA: Conari Press.

Nasar, J. L. (1994). Urban design aesthetics: The evaluative quality of building exteriors. Journal of Environment and Behavior, (26): 377-401.

Nasar, J. L. (1998). The Evaluative Image of the Environment. London: Sage Publication.

Nasar, J. L. (2011). Environmental Psychology and Urban Design. Banerjee, Tridib. Anastasia Loukaitou-Sideris (Ed), Companion to Urban Design. London: Roultledge.

Russell, J. A. (1980). A circumplex model of affect. Journal of Personality and Social Psychology, (39): 1161-1178.

Russell, J. A. & Pratt, G. (1980). A description of the affective quality attributed to environments. Journal of Personality and Social Pyschology, (38): 311-322.

Russell, J.A., Lawrence M.W. & Geraldine A. P. (1981). Affective Quality Attributed to Environments: A Factor Analysis Study. Journal of Environment and Behavior, (13): 259-288.

Russell, A. L. & Ulrich, F. U. (1984). Adaptation level and affective appraisal of environments. Journal of Environmental Psychology, (4): 119-135.

Sarbin, T. R. (1983). Place-identity: Physical world socialization of the self. Journal of Environmental Psychology, 3(1):57-83

Wolhwill, J. F. (1974). Human adaptation to levels of environmental stimulation. Journal of Human Ecology, 2 (2): 127-147.

Van Poll, R. (1997). The Perceived Quality of the Urban Residential Environment A Multi-Attribute Evaluation. Ph. D. thesis. Gronigen University.

Vuorinen, M. & Vuorinen, P. J. (1983). Sublethal effects of an organobromine slimecide on starving brown trout Salmo trutta lacustris. Finn Fish Res, (5): 23-30.