بازخوانی فرم حیاط و فضاهای وابستة آن با استفاده از دستور زبان شکل در معماری در یک‌صد خانة دورة قاجار شهرکاشان

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر دوره دکتری معماری. دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی. تهران. ایران

2 عضو هیات علمی گروه معماری،دانشکده هنر و معماری،واحد تهران مرکزی،دانشگاه آزاد اسلامی

3 استادیار و عضو هیأت علمی گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد تهران – مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران.

چکیده

عوامل متعددی در شکل‌گیری فضاهای مسکونی وجود دارند که در تمامی آنها حفظ روابط فضایی مهم و تأثیرگذار است. این پژوهش برآن است که در یکصد خانه از دوران قاجار در کاشان, روابط فضاهای باز، بسته و نیمه‌باز را با استفاده از دستور زبان شکل شناسایی کرده و براساس این روابط بتواند به ‌طراحی‌های متنوع دست یابد. دستورزبان‌های شکلی نظام‌های تولیدکننده‌ای هستند که برپایة مجموعه‌ای از قاعده‌های شکلی به‌ زایش طراحی منجر می‌شوند. یک دستورزبان شکلی که دارای دو بعد تحلیلی و طراحی است، شامل قاعده‌های شکلی و موتور زاینده‌ای است که از یک شکل پایه شروع شده و مکرراً قاعده‌ها را انتخاب و پردازش می‌کند.
در این پژوهش سه فضای حیاط (فضای باز)، فضای بسته و ایوان مورد توجه قرار گرفته‌اند. بر مبنای این سه عنصر، پلان‌ها شامل سه حالت یک‌حیاطه، دوحیاطه، مجموعه‌ای خواهند بود. روابط‌فضایی به‌وسیلة الگوریتم‌ها و قوانین سازنده تعریف‌شده و شکل‌های پایه و به‌دنبال آن مجموعه‌ای از قوانین، در دستورزبان‌شکل وارد می‌شوند. در واقع با مجموعه‌ای متشکل از تعداد متناهی قاعده و شکل، امکان تولید تعداد نامتناهی راه‌حل طراحی فراهم می‌شود. تفسیر خانه‌های سنتی شهرکاشان به‌وسیلة دستور زبان شکل منجر به‌ایجاد طرح‌های جدیدی می‌شود که در درخت تصمیم‌گیری، نمایش داده شده است. هدف از انجام این پژوهش نیل به طرحی‌نو با جوهره و معنای معماری سنتی خانه‌های قاجار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Re-read of Court’s Form and Related Spaces with Shape Grammar Case Study: 100 Houses of Qajar Dynasty in Kashan City

نویسندگان [English]

  • Kianoush Hasani 1
  • Vida Norouz borazjani 2
  • Mohammadreza Nasirsalami 3
چکیده [English]

There are several reasons why the maintenance of spatial relationships is important in residential homes. Research in this area is being performed on more than 100 homes from the Qajar era in Kashan City to determine the presence of open, half open, and closed spaces, and based on these relationships shape grammar is being used to create a variety of designs. Shape grammar is a manufacturing system within which a set of rules leads from the desired form to the design.
In this study, three spatial types are considered: a courtyard space (open space), an eyvan (partial closed space), and a closed space. Based on these three spatial elements, design plans consist of three types: single court, double court, and complex. Spatial relationships within the homes are defined using the manufacturer’s specified rules and this algorithm. As it turns out, with the use of these specified rules and allowable spatial types an infinite number of design solutions can be provided. The use of shape grammar to interpret tradition home design in Kashan City lead to the creation of many new designs that are displayed through the use of a decision tree. The goal of this research is to allow for novel home designs while maintaining the essence of traditional Qajar home architectural style. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Court
  • Shape grammar
  • Houses of Kashan
  • Parametric shape grammar

پوردیهیمی، شهرام. 1390. مسکن و محیط روستایی ، فصلنامه فرهنگ و مسکن، (134) : 40-32.

حریری، نجلا. 1390. اصول و روش‌های پژوهش کیفی.  تهران : انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات.

راپاپورت، آموس. 1384. معنی محیط ساخته شده : رویکردی در ارتباط غیرکلامی، ت : فرح حبیب. تهران : انتشارات پردازش و برنامه‌ریزی شهری.

شولتز، نوربرگ. 1388. روح مکان : به سوی یک معماری پدیدار شناسانه، ت : محمدرضا شیرازی. تهران : رخ داد نو.

فرخ یار، حسین. 1392. صدخانه، صدپلان. کاشان : دانشگاه آزاد اسلامی واحد کاشان.

غزنویان، زهرا. 1391. انسان‌شناسی فضای خانگی شهری : از مطلوبیت تا واقعیت. پایان‌نامه منتشر نشده کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران : دانشکده علوم اجتماعی.

گروت، لیندا و وانگ، دیوید. 1389. روش‌های تحقیق در معماری. ت : علیرضا عینی‌فر. تهران : انتشارات دانشگاه تهران.

Gulen, C. (1996). A Shape grammar: The Language Of Traditional Turkish  Houses. Environment and Planning B:Planning and Design.

Kasaei, R. (1984). The Architecture of Iran Adobe Building.Tehran: Mojarrad press.

Knight, T. (1999). Application in Architectural Design and Education and Practice. Report for the NSF/MIT Workshop on Shape Computation, Department of Architecture, School of Architecture and Planning. Cambridge, M. A:  Massachusetts Institute of Technology.

Knight,T. W. (1981). The forty-one-steps. Environment and Planning B, (8): 63-78.

Kotsopoulos, S. (2007). Concept formation in architecture: The Simmon’s Hall Paradigm. Boston Architectural College, MA 02115, USA.

Ozkar, M. (2009). Formal properties of grammars. In Handbook of Mathematical Psychology, Vol. 2. NewYork: EDS R D LUCE.

Rapoport, A. ( 1977). Human Aspects of Urban Form. NewYork: Pergamon Press.

S. Lim, S., et al. (2008). Categorisation of Designs According to Preference Values for Shape Rules. Design Computing and Cognition DCC’08. J. S. Gero and A.Goel (eds).

Sadek Hosny, S. (2012). Shape Grammars: style Generators in Computer-Aided.  Architectural Design. Future University of Egypt: Department of Architectural Engineering.

Stiny, G. (1976). Two exercise in formal composition.Environment and Planning B, (3): 35-56.

Stiny, G. (1991). The algebras of design. Research in Engineering Design 2.

Stiny, G. (2006). Talking about seeing and doing. Cambridge: Mass, MIT Press.

Stiny, G. (1980).Introduction to shape and shape grammars. Environment and Planning B, (7): 67-75.

Tepavcevic, B. & Stojakovic, V. (2012). Shape grammar in contemporary architectural theory and design. University of Novi Sad, Faculty of technical sciences, Department of Architecture and Urbanism. Series: Architecture and Civil Engineering, (10): 110-140.