نگــارکنــد الیــمایـی خنـگ اژدر 2 و مقایسة آن با دیگر نگارکندهای الیـمایی

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس

2 دکتری باستان‌شناسی. استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

نگارکند یکی از داده‌های مهم و پراهمیت در علم باستان‌شناسی که بخش مهمی از سنت، تاریخ، فرهنگ، تمدن و هنر پیشینیان را بازنمایی می‌کند و بیانگر مفاهیم و اندیشه‌ها، آیین‌ها و مناسک، شرح پیروزی‌ها و دستاوردها، تکنیک‌های حجاری، بازگوکنندة ظرایف هنری و تبلور اوضاع سیاسی، مذهبی، اجتماعی و همچنین روشی برای اقناع حس ماندگاری فرمانروایان است. نگارکند یکی از فراگیرترین شیوه‌های رایج در سراسر خاور نزدیک باستان بود. رواج این سنت در دورة اشکانی سبب شد تا نگارکندهای بسیاری در قلمرو این امپراطوری خلق شود که بخش عمدة آنها در جغرافیای حکومت خودمختار الیمایی 3-162 ق.م- 224 م واقع شده است. محدودة اصلی شاهک‌نشین مستقل الیمایی، کوهستان‌های بختیاری و بخش مرکزی رشته‌کوه‌های زاگرس بوده است. نگارکندها، گسترده‌ترین و شاخص‌ترین آثار هنری این عصر محسوب می‌شوند که ویژگی‌هایی نظیر تمام‌رخ‌نمایی، روحانیت، خطی‌بودن، صلابت و رئالیسم تطبیقی را برای آنها برشمرده‌اند. یکی از استقرارگاه‌های مهم الیماییان، دشت ایذه در استان خوزستان است که نگارکندهای متعددی از آن دوره را در خود جای داده است. نگارکند خنگ اژدر 2 در 13 کیلومتری شهر ایذه، مجاورت نگارکند خنگ اژدر1 و نزدیکی نگارکندهای یارعلی‌وند و کمالوند قرار دارد که ویژگی‌های مترتب بر هنر الیمایی را داراست؛ این نگارکند در زمرة نگاره‌های مذهبی است و صحنه‌ای آیینی را به نمایش گذاشته است. فرسایش زیاد و نداشتن کتیبه، گاهنگاری و شناسایی هویت نگارکند را دشوار کرده است. از این رو برای پی‌بردن به مضامین و گاهنگاری نگارکند با روش مفهوم‌شناسی تصویری به مقایسة آن با نگارکندهای ایلامی، پارتی و الیمایی پرداخته شد و با استخراج ویژگی‌های مشترک سبکی، موضوعی و هنری، مضامین نهفته در نگارکند و تکنیک‌های اجرا و مشخصات سبکی آن به عنوان هنری بومی مورد تحلیل قرار گرفت. در نهایت بر‌اساس درون‌مایه آیینی نگارکند و مقایسه با نگارکندهای کتیبه‌دار همسان در دورة الیمایی گاهنگاری شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Hung-i Nauruzi 2 Rock Carving and comparing it with other Elymean Rock Carvings

نویسندگان [English]

  • Alireza Hejebri nobari 1
  • Noorollah Moradi
  • Farhang Khademi nadushan
  • Mahdi Musavi kouhpar 2
چکیده [English]

In archeology, rock carvings have always been an important source of data, representing parts of the ancestors’ tradition, history, culture, civilization and art in every community. They have been used as representations of ancient concepts, thoughts, rites and rituals.  Rock carvings are also used to tell the stories of ancient victories, major achievements, artistic delicacies, as well as the political, religious and social situations of any given civilization.  To the same effect, they have been used as a means to satisfy the desire for immortality of any given past ruler. Making rock carvings has always been one of the most frequent occurrences throughout the ancient Near East.  Prevalence of this tradition in Parthian times led to the creation of a lot of rock carvings in Parthian territories, the major part of which is located in autonomous reigns of Elymeans (162-3 BC to 224 AD).  The main part of independent Elymaean territories was in Bakhtiari Mountains and the central part of Zagros mounts. Rock carvings in that area are thus considered as the most prominent artistic works of the Parthian era and are mostly characterized by several features including frontality, spirituality, linearity, solidity and comparative realism. Izeh plain, in Khuzestan province, is one of the major Elymean sites which contains several works of this period.  Around 13 kilometers away from Izeh, Hung-i Nauruzi 2 rock carving is located which bears several key features of the Elymaean art.   Hung-i Nauruzi 2 rock carving is located in the vicinity of Hung-i Nauruzi 1 rock carving and adjacent to Yar-Alivand and Kamalvand rock reliefs.  This rock carving is among the religious rock carvings and presents a ritual scene.  Severe erosion and a lack of inscriptions have made it difficult to determine the date of this site.  In order to discover the theme and exact date of this rock carving, experts have utilized pictorial concept studies and compared it to similar Elamite, Parthin and Elymaean rock carvings.   By extracting the similarities in stylistic and artistic features, the implicit content of the rock carving and carving techniques and stylistic features of this site as a local art have been analyzed.  Furthermore, based on its ritual theme and its comparison with similar.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Elymaean
  • Izeh
  • Rock Carving
  • Hung-i Nauruzi