ارزیابی تطبیقی روش‌های مکان‌یابی شهرهای جدید در ایران (دهه 60 تا 80)

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

استادیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره). قزوین.

چکیده

هدف این مقاله ارزیابی روش‌های مکان‌یابی شهرهای جدید در سه دهه اخیر است. در این راستا تطبیقی بین انواع روش‌های شناخته‌شده در حوزة تصمیم‌گیری مسایل مکان‌یابی با روش‌های استفاده شده در مکان‌یابی شهرهای جدید در ایران انجام شده است که چگونگی تعیین حوزه‌های قابل قبول مکان شهر جدید، روش تعیین معیارهای انتخاب مکان، وزن‌دهی به معیارها و تعیین امتیاز نهایی هر گزینه محورهای اصلی مقایسه را تشکیل می‌دهند. نتایج حاصل از بررسی هشت نمونه مطالعات مکان‌یابی شهرهای جدید ایران، بیانگر نگرشی نسبتاً ساده‌انگارانه در مکان‌یابی شهرهای جدید است، به نحوی که روش‌های استفاده شده، در مکان‌یابی شهرها انطباق چندانی با روش‌های علمی متعارف مکان‌یابی ندارد. گرچه با گذشت زمان در فاصله دهه 60 تا 80 گرایش به کاربرد روش‌های علمی مکان‌یابی فزونی یافته با این حال دستاورد حوزه حرفه شهرسازی در این زمینه که یکی از پیچیده‌ترین تصمیم‌گیری‌های فضایی به‌شمار می‌رود ناچیز است و به نظر می‌رسد عوامل مدیریتی و سیاسی نقش بارزی در تعیین مکان شهرهای جدید را دارا بوده‌اند. نقد و ارزیابی شهرهای جدید می‌تواند از جنبه‌های گوناگون صورت پذیرد؛ ارزیابی ضرورت احداث شهرهای جدید به عنوان گزینه‌ای برای توسعه بی‌رویه کلان‌شهرها، ارتباط مکان استقرار این شهرها با مطالعات منطقه‌ای و آمایشی و یا سنجش میزان شناسایی جامعه هدف و همسانی آن با ساکنین کنونی شهرهای جدید. هدف این مقاله صرفاً ارزیابی فرایند و روش‌های مکان‌یابی شهرهای جدید است. به عبارت دیگر این مقاله می‌تواند به عنوان بخشی از رویکرد انتقادی به مبحث شهرهای جدید در ایران تلقی شود. فرضیه اصلی این تحقیق را می‌توان به صورت زیر ارایه کرد : "روش‌ها و مدل‌های علمی مکان‌یابی در گزینش مکان شهرهای جدید در کشور ما کاربرد محدودی داشته که در مواردی نیز ارزیابی‌های کیفی (بدون اتکا به روش‌های علمی) منجر به مداخله سلایق و سیاست‌های خاصی در تعیین مکان شده است. در اغلب این مطالعات فرایند علمی و تحلیلی مکان‌یابی آشکار نیست و به نظر می‌رسد فرایند مکان‌یابی توجیهی برای مکانی از پیش تعیین‌شده است".

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Comparative Analysis of Site Selection Methods for New Towns in Iran (from 1980 until 2000)

نویسندگان [English]

  • bahram aminzadeh
  • mina roshan
  • siamak badr
چکیده [English]

More than 25 sites were selected for construction of new towns in Iran between 1980 and 2000. Nevertheless it seems that a comprehensive assessment has not been performed on the new towns construction policy. The purpose of this study is to analyze the site selection methods for new towns in the recent three decades. The main question of this research is the conformity measure of the used methods in site selection of new towns in Iran with common scientific methods of site selection. In some cases, quality assessments (not relying on scientific methods) lead to involvement of personal taste and policies in site selection. The scientific and analytical process of site selection is not obvious in most of these studies and it seems that site selection is justified for pre-selected sites. For this purpose, a comparison was made between the different known decision-making methods in the site selection field with the methods used in site selection of new Iranian towns. The comparison includes the manner of determining appropriate sites ,selection criteria, weighting the criteria and the manner of determining the final score of each option. Eight towns in Iran including Sahand, Golbahar, Binalood New-Towns (in 1360’s) Bakhtaran, Hasanlou, Eyvanaki New-Towns (in 1370’s) Kelardasht and Parnian New-Town (in 1380’s) were studied. The paper attempts to build a conceptual model of site-selection process based on the related used methods in Multi-Criteria Decision Making area. In this model, the central points and main steps are defined then the site-selection processes are readjusted by these steps and final results are concluded. The results indicate a relatively simplistic outlook in site selection of new towns in a way that the methods used did not have much conformity with common scientific methods of site selection. Although tendency towards application of scientific methods of site selection has increased since 1980, the achievement of urban development in this field, which is one of the complicated spatial decision making processes, is not significant. It seems that managerial and political factors have obvious roles in site selection for new towns.

کلیدواژه‌ها [English]

  • New Town
  • Site selection method
  • Analysis of land suitability
  • Analytical Hierarchical Process (AHP)