پژوهشی بر رابطه همبستگی مابین کیفیت‌های محیطی و تداوم حیات شهری در عرصه‌های عمومی

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

چکیده

شرایط پیچیده زندگی امروز سبب پیچیدگی مسایل شهری شده و مفهوم بسیاری از فضاهای شهری را دگرگون ساخته است و تنها مفهومی که از عرصه‌های عمومی شهری به جای مانده است، مسیرهایی برای ارتباط فضاهای خصوصی است و اهمیت بیش از اندازه سرعت، تکنولوژی و زمان، انسان معاصر را به حرکت سریع ماشینی در بین فضاهای خصوصی ترغیب می‌کند. نادیده‌انگاری ارزش‌های اجتماعی، فرهنگی و هویتی نهفته در فضاهای شهری، بی‌توجهی به ارتقای کیفیت‌های محیطی در فضاهای شهری و کیفیت‌های موثر در پیوندها و جابجایی‌های شهری و تاکید صرف بر ادراکات ذهنی طراحان شهری یا معماران، سبب شکل‌گیری فضاهایی مردم‌گریز در ساختار شهری شده است که توانمندی مورد انتظار را نخواهند داشت، که محیطی پاسخگو و منعطف در برابر رفتارهای شهروندی باشد. افزایش کیفیت زندگی شهروندی و حیات اجتماعی در فضاهای شهری، یکی از چالش‌های حرفه طراحی شهری بوده و نظریات بسیاری بر مبنای شرایط و تجربیات مختلف مطرح شده است. در این راستا، سرمایه اجتماعی به عنوان یکی از شاخصه‌های مطرح در علوم اجتماعی اخیراً در حوزه طراحی شهری، به عنوان ابزاری هرچند مفهومی، جایگاهی ویژه یافته است. در این پژوهش، با توجه به اینکه ارتقای کیفیت‌های محیطی، به عنوان راهکار ارتقای حیات شهری مدنظر است، سعی بر آن است که با جستجوی روابطی منطقی مابین سطح شاخص سرمایه اجتماعی و کیفیت‌های محیطی، بتوان با ارائه رویکردی شهرسازانه از سرمایه اجتماعی، آن را به عنوان ابزاری عملیاتی در طراحی شهری به کاربست. کیفیت‌های محیطی انتخاب شده در این پژوهش در راستای پاسخگویی به نیازهای رفتاری کاربران فضا، خلق فضاهای شهری اجتماع‌پذیر و ارتقای تعاملات اجتماعی در فضاهای شهریست. جهت حصول نتیجه نهایی پژوهش و یافتن رابطه همبستگی مابین سطح تعاملات اجتماعی و سطح کیفیت‌های محیطی، کمی‌سازی کیفیت‌های محیطی انجام گرفته است تا بتوان نتایج کمی‌شده کیفیت‌های محیطی با سطح شاخص سرمایه اجتماعی که از تحلیل پرسش‌نامه‌های برداشت‌شده در محدوده بدست آمده است، را با هم قیاس نمود؛ در راستای کمی‌سازی کیفیت‌های محیطی، تکنیک تحلیل سلسله مراتبی (AHP) در دو مرحله، جهت تعیین اوزان هریک از زیرسنجه‌های کیفیت‌های محیطی و همچنین جهت تعیین اوزان هریک از کیفیت‌ها برای محاسبه برآیند نهایی کیفیت‌های محیطی اعمال شده است. نتایج پژوهش حاضر مبنی بر وجود رابطه مستقیم مابین سطح شاخص سرمایه اجتماعی و برآیند زیرسنجه‌های کیفیت‌های محیطی در محله جلفای اصفهان به عنوان نمونه مطالعاتی است. در عین حال روابط بدست آمده روابطی غیرخطی هستند که دلیل آن را می‌توان در وجود فاکتورهای متعدد دخیل در سرمایه اجتماعی و پیچیدگی روابط مابین آنها دانست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Research on Relationship between Environmental Qualities and Continuation of Urban Life in Public Realm

نویسندگان [English]

  • sajed rastbin
  • yasser jafary
  • yasaman daram
  • amir mohammad moazezi mehr tehran
چکیده [English]

Complex situations of nowadays life lead to complexity of urban issues and change meanings of many urban places. Public realms are transformed to ways for connections between private spaces solely. High emphasis on speed, technology and time encourages human to move swiftly between private spaces. Enhancing urban life quality and social life in urban spaces are prominent challenges in urban design field and many comments are posed based on situations and different experiences in this field of research. Creation of responsible and sociable places requires application of behavioral and social science and general analysis of Environmental qualities. Literature is enriched with researches that address the importance of social aspects of urban places only based on qualitative concepts of urban design. But, in this research, keeping those qualitative concepts in mind and applying a systematic procedure, a logical relationship between environmental qualities and social aspects of urban places is researched.
Jolfa district in Isfahan-Iran is chosen as a case study. Jolfa is a part of historical fabric of Isfahan city where some of its sections, due to having strong connection with main structure of the city, benefit from current movements and consequently take economic advantages. However, rest of it lacks the above-mentioned advantages; thus, there are no active social life and interaction in a satisfactory level. Based on the final goal of this paper, on one hand, social capital as a prominent aspect of social dimensions and on the other hand, environmental qualities should be assessed in the selected district.
Social capital is one of the main factors discussed in sociology and social sciences which has recently been though as a conceptual tool in urban design field. In this study, taking into account that the improving of urban qualities and their sub-qualities as a strategy to promotion of social life of city, we try to find a logical relationship between the level of social capital and urban qualities in order to offer an urban approach of social capital and apply it as a functional tool in urban design. For evaluating the level of social capital in the selected district, After picking initial questionnaires and reviewing them in terms of clarity and straightforwardness and the capability of questions to convey the desired concept, the questionnaires were standardized according to the statistical indicators and were distributed among a certain number of people in the neighborhood (334 people in this study calculated based on Cochran relation). Analysis of the results obtained from these questionnaires was used to review the level of social capital in social nodes and paths connecting them in the studied district. After calculating the level of social capital, urban Qualities should be investigated in the selected social nodes and paths between them. In this paper, mainly focused on those qualities which are in close relation with space users’ behavioral needs, creating sociable urban spaces, improving social capital, and enhancing social interactions in urban fabrics. Walkability, security, safety, sociability, permeability, and sense of richness are environmental qualities which focused in this paper. For each of mentioned qualities, based on literature review, sub qualities are identified and a method is selected for each of sub qualities to assess in the selected district; methods like evaluate the collected questionnaires, field observation, analysis the maps of the district, and interview. Since in this paper, a logical relationship between level of environmental qualities and social capital is searched, therefore, the selected environmental qualities should be quantified and rephrased in the shape of digits. In other word, quantified scales for analyzing the sub qualities are defined. In order to compute the ultimate resultant of qualities and achieve the research goal, the Analytical Hierarchy Process (AHP) technique has been applied. Because of simplicity, flexibility, and simultaneous application of qualitative and quantitative criteria, AHP has been extensively utilized in urban planning and design issues. In this paper, AHP technique is applied in two stages. In first stage, weight of each sub qualities is calculated for computing the resultant of each quality; and, second, weight of each quality is calculated for computing the resultant of all selected qualities in the specified node or path. Ultimately, by this procedure environmental qualities and resultant of them, are calculated and gained in the shape of digit. In the last part of research, resultant of environmental qualities is compared with level of social capital in each node or path. The results from this study proved the existence of a direct relationship between social capital and resultant of urban qualities in Jolfa district in Isfahan city as a case study. The comparison of pair of the above-mentioned factors also indicated that the relationships between the urban qualities and social capital are nonlinear. This is because of the impact of many other factors on social capital and the complexity of the relations between them.

کلیدواژه‌ها [English]

  • environmental qualities
  • Social Capital
  • Social Interactions
  • Urban life
  • Analytical hierarchy process (AHP)