بررسی سیر تحول فضای معماری مدارس براساس ارزیابی نقش نظام آموزشی حاکم بر آنها (نمونه موردی: مدرسه سپهسالار، دارالفنون و دبیرستان البرز)

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد معماری. مربی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد خمین، خمین، ایران

2 دکتری معماری، استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، همدان، ایران.

3 کارشناس ارشد معماری. مربی گروه معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد خمین، خمین، ایران

چکیده

بدون تردید، یکی از ارکان اساسی تکوین، توسعه و انتقال عناصر فرهنگی جامعه، نظام آموزش و پرورش آن است. نظام آموزش و پرورش دارای چهار رکن ساختار آموزشی، تعلیم‌دهنده، تعلیم‌گیرنده و محیط آموزشی است. بررسی پژوهش‌های تاریخ معماری مدارس ایران نشان می‌دهد کمتر به رابطه ارکان آموزش و معماری مدارس پرداخته شده است. سؤال اصلی پژوهش آن است که چگونه دگرگونی‌های نظام آموزشی با دگرگونی‌های فضاهای مدارس در ایران رابطه داشته است؟ هدف از این پژوهش شناخت سیر تحولات فضایی معماری مدارس ایران است. به نظر می‌رسد که با دگرگونی نظام آموزشی در دوره قاجار و آمدن دارالفنون به تدریج نظام آموزشی و معماری مدارس از مدارس سنتی به مدارس نوین تغییر یافته‌اند. این پژوهش براساس روش تاریخی- تفسیری به گردآوری داده‌ها به‌ صورت کتابخانه‌ای و سپس تحلیل آنها با استناد به اسناد و داده‌های تاریخی پرداخته است. برای این منظور سه دوره در نظام آموزشی و تحولات معماری شناسایی شد و سه مدرسه شاخص این دوره‌ها مدرسه سپهسالار، دارالفنون و کالج یا دبیرستان البرز، با نظام‌های آموزشی آنها مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. بررسی‌ها نشان داد که نظام آموزش سنتی مبتنی بر همراهی زندگی و آموزش، هماوایی علوم دینی و دنیوی و رابطه تعاملی بین استاد و شاگرد بوده است. این نظام آموزشی در تعامل با معماری مدارس و ویژگی قرارگیری فضای زندگی و آموزش، استفاده از مدارس برای امور دینی و وجود فضاهای بزرگ مَدرس بوده است. در مرحله بعد وجه دینی و تعامل شاگرد و استاد از مدارسی همچون دارالفنون برداشته شده اما شکل کلی حیاط مرکزی حفظ شده و نیز کارکرد حجره‌ها به کلاس درس تغییر پیدا کرده است. نهایتاً در نظام آموزش نوین معماری مدارس خطی شده، کلاس‌ها و چیدمان آنها به رابطه یک‌سویه معلم و شاگرد منجر شده و از معماری و فضای مدارس سنتی فاصله گرفته است.  

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Evolution of Space in Schools Architecture Based on the Role of Their Governing Educational system (Case Study: Sepahsalar School, Darolfunoon, and Alborz High school)

نویسندگان [English]

  • Sahar Khodabakhshi 1
  • Manouchehr Foroutan 2
  • Amir Samiei 3
چکیده [English]

Educational system of the society is one of the fundamental pillars of emergence, development, and transfer of its cultural elements. The system itself involves four pillars, including educational structure, instructor, learner, and educational environment. Earlier researches on the architectural history of Iranian schools indicates that the relationship between education and school architecture has not been widely explored. The main research question is how the transformations of educational system have been relevant with the transformations of Iranian schools spaces? The study aims at recognizing the spatial evolution of Iranian schools architecture. It seems that with the transformation of Educational system in the Qajar period and the establishment of Darolfunoon academy,the system and the architecture of schools have gradually shifted the traditional school to new ones. Based on a historical-interpretive approach, data were gathered using library method, then were analyzed citing historical documents. To this end, three periods were identified in the educational system and architectural developments and three typical schools of the given periods, including Sepahsalar School, Darolfunoon academy, and Alborz high school, and their relevant educational systems were analyzed. Studies suggested that the traditional system had been based on the concurrent life and learning, coordination of spiritual and worldly sciences, and Interactive relationship between master and disciple. This system had interacted with the architecture of schools, with prominent features such as considering one place for living and learning, the use of schools for religious affairs, and considering large spaces for schools. In the next period, the religious aspect and the interaction between disciple and master has been removed from schools such as the Darolfunoon, but the overall shape the central courtyard has been preserved and the function of the chambers has shifted to classrooms. Finally, in the modern educational system, the architecture of schools has become linear, the classes and their layout has led to a unilateral teacher-student relationship, and has distanced from the architecture of the traditional schools.

کلیدواژه‌ها [English]

  • educational system
  • Schools Architecture
  • Darolfunoon Academy
  • Sepahsalar School
  • Alborz High School