مرزهای مفهومی فرم در معماری

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر دکتری معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران. مربی گروه مهندسی معماری، دانشکده هنر و معماری صبا، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.

2 استاد دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

چکیده

بیان مسئله: فرم، مفهومی بنیادین در گفتمان معماری است که متأثر از تحول اندیشۀ معماری دستخوش تحولات متعددی شده است. انباشت غیر نظام‌مند مفاهیم فرم در گفتمان معاصر، ابهام و پیچیدگی معنایی فرم را موجب شده است. از سوی دیگر عدم توجه به ماهیت پویای فرم و شناخت ناکافی از نیروهای مؤثر بر تحول آن، فرم را همچون مفهومی منجمد نمایان ساخته و کارایی آن را در پاسخگویی به مسائل امروز معماری با تردید همراه کرده است.
اهداف پژوهش: این مقاله درپی بنانهادن بستری نظری است که ضمن وضوح‌بخشی و ساماندهی بدین مفهوم گونه‌گون، پویایی مفهومی آن را نیز تضمین کند.
روش پژوهش: این پژوهش با استناد به رهیافت تبارشناسی فوکو به انجام رسیده است. نخست شرایط شکل‌گیری مفهوم فرم از مبدأ پیدایش آن در اندیشۀ فلسفی بررسی شده، سپس با تکیه بر دستاوردهای حاصل به نظریه‌های جریان‌ساز معماری رجوع شده است. پس از کدگذاری و مقوله‌بندی، تحولات بنیادین مفهوم فرم و شرایط و پیامد تحول آنها تحلیل و نقدی از وضعیت امروز فرم ارائه شده است.
نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد تحول مفهوم فرم ریشه در تحول شناخت معماری از سه منظر هستی‌شناسی، زیبایی‌شناسی و معرفت‌شناسی دارد. در میان این نیروها، معرفت‌شناسی و تحلیل نحوۀ شناخت انسان مهمترین عامل تحول فرم از گفتمان پیشامدرن تا دوره معاصر بوده است. تحول شناخت معماری به شکل‌گیری شش مرز مفهومی فرم مشتمل بر جلوه، ایده، گونه، ساختار، معنا و قابلیت انجامیده است که هریک ناگزیر از اقتضائات شناختی، فهم معماری را به وجوه خاصی از آن محدود کرده‌اند. در چنین وضعیتی با طرح مفهوم «میدان فرم» تلاش شده ضمن ایجاد بستری برای ساماندهی مفاهیم فرم و تضمین و پویایی این مفهوم، متناسب با تحولات شناختی، دست‌یابی به فهمی جامع از معماری نیز تضمین شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Conceptual Limits of Form in Architecture

نویسندگان [English]

  • Samira Adeli 1
  • Hadi Nadimi 2
1 Ph.D. candidate in Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran. Lecturer of Department of Architectural Engineering, Faculty of Saba Art and Architecture, Shahid Bahonar University of Kerman, Iran.
2 Professor of Department of History of Architecture and Heritage, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Problem statement: Form is a fundamental concept in the discourse of architecture that has been affected by the evolutions of architectural thinking. The non-systematic accumulation of form concepts results in ambiguity in contemporary discourse. On the other side, disregarding the dynamic nature of form, and poor identification of the factors influencing its evolution, and its application domains have made form a frozen concept and have reduced its effectiveness in responding to today’s architectural issues.
Research objectives: this paper concentrates on clarifying and organizing the diverse concepts of the form. Besides a theoretical framework is provided to guarantee the conceptual dynamism of the form.
Research method: Present research is conducted based on Foucault’s genealogy approach. First, the original conditions of the first appearance of form in philosophical thinking are examined, then based on the results obtained, is referred to revolutionary theories of architecture. The fundamental evolutions of the concept of the form will be analyzed, and finally, a critique of today’s form status is provided.
Conclusion: According to the findings, the evolution of the concept of form is originated from the evolutions of philosophical knowledge of architecture from at least three perspectives: ontology, aesthetics, and epistemology. Among these factors, epistemological approaches have made the most substantial contribution to the evolutions of form, from pre-modern to the contemporary era. The evolution of philosophical knowledge of architecture has led to the formation of six conceptual limits of form, including appearance, idea, type, structure, meaning, and affordance. Each of these concepts has limited the architecture to specific aspects; however, introducing the concept of “form field” helps to gain a comprehensive understanding of architecture while providing a framework for organizing the form concepts. It also ensures the dynamics of this concept in line with the evolutions of philosophical knowledge of architecture.

کلیدواژه‌ها [English]

  • form
  • Philosophical Knowledge of Architecture
  • conceptual limit
  • Philosophical Thinking
  • Form Field
آرنهایم، رودلف. (1386). هنر و ادراک بصری؛ روان‌شناسی چشم خلاق (ترجمۀ مجید اخگر). تهران: سمت.
آیزنمن، پیتر. (1395). بنیان فرمیک معماری مدرن (ترجمۀ مسعود حبیبی و علی کاکاوند). مشهد: کتابکده کسری.
الکساندر، کریستوفر. (1384). یادداشت‌هایی بر ترکیب فرم (ترجمۀ سعید زرین مهر). تهران: روزنه.
اورمسون، جیمز اپی. (1387). تحول معنایی واژه ایده در تاریخ فلسفه غرب (ترجمه شهرام پازوکی). نامه فرهنگ، (34)، 154-160.
پازوکی، شهرام. (1378). سیر تحول معنای واژه «ایده» در تاریخ فلسفه غرب. نامۀ فرهنگ، 7(34)، 155-160.
پالاسما، یوهانی. (1395). خیال مجسم: تخیل و خیال پردازی در معماری (ترجمۀ علی اکبری). تهران: پرهام نقش.
دیویی، جان. (1391). هنر به منزلۀ تجربه (ترجمۀ مسعود علیا). تهران: ققنوس.
نوربرگ شولتز، کریستین. (1388). روح مکان: به سوی پدیدارشناسی معماری (ترجمه محمدرضا شیرازی). تهران: رخداد نو.
فتحی، حسن. (1385). اصطلاحات مورد استفادۀ افلاطون در باب نظریۀ مثل. مجلۀ علامه، (10)، 173-182.
کارول، نوئل. (1392). درآمدی بر فلسفه هنر (ترجمۀ صالح طباطبایی). تهران: مؤسسه تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری متن.
کالینز، پیتر. (1375). تاریخ تئوری معماری دگرگونی آرمان‌ها در معماری مدرن (ترجمۀ حسین حسن پور). تهران: نشر قطره.
ویتروویوس، پولیو. (1387). ده کتاب معماری (ترجمۀ ریما فیاض). تهران: دانشگاه هنر.
فوکو، میشل. (1387). مراقبت و تنبیه (ترجمۀ نیکو سرخوش و افشین جهاندیده). تهران: نشر نی.
Alexander, C. (2003). New Concepts in Complexity Theory arising from studies in the Field of Architecture: A response by Christopher Alexander. Katarxis Nº 3: New Science, New Urbanism, New Architecture?, 3(3).
Barker, R. G. (1968). Ecological Psychology: Concepts and Methods for Studying the Environment of Human Behavior. Stanford, CA: Stanford University Press.
Broadbent, G .(1977). A Plain Mans Guide to the Theory Of Signs In Architecture. In K. Nesbitt (1996), Theorizing a new agenda for architecture: an anthology of architectural theory 1965-1995. New York: Princeton Architectural Press.
Brown, D. & Williamson, T. (2016). Lancelot Brown and the Capability Men: Landscape Revolution in Eighteenth-century England. London: Reaktion Books.
Carter, S. M. & Little, M. (2007). Justifying Knowledge, Justifying Method, and Taking Action: Epistemologies, Methodologies, and Methods in Qualitative Research. Qualitative Health Research, 17(10), 1316-1328.
Edwards, P. (1972). The encyclopedia of philosophy (Vol.3). New York: the Macmillan Company & the free press.
Forty, A. (2000). Words and Buildings: A Vocabulary of Modern Architecture. London: Thames and Hudson.
Gibson, J. J. (1979/1986). The Ecological Approach to Visual Perception. Boston: Houghton Mifflin Company.
Greeno, J. G. (1994). Gibson’s affordances. Psychological  Review, 101(2), 336-342.
Ingarden, R. (1960). The general question of the essence of the form and content (Max Rieser Trans.). Journal of philosophy, 57(7), 222-233.
Johnson, P.A. (1994). The Theory of Architecture: Concepts Themes & Practices. New York: John Wiley & Sons Inc.
Kaplan, S. (1983). A model of person-environment compatibility. Environment and Behavior, 15(3), 311-332.
Koffka, K. (1935). Principles of Gestalt Psychology. New York: Harcourt, Brace and Company.
Lewin, K. (1936). Principles of topological psychology. New York: McGraw-Hil.
Madrazo, L. (1995). The concept of type in architecture: an inquiry into the nature of architectural form. Ph.D. dissertation of Technical Sciences. Swiss Federal Institute of Technology, Zürich, Swiss.
Michelson, W. M. (1976). Man and His Urban Environment: A Sociological Approach (with Revisions). Boston: Addison-Wesley Professional.
Nesbitt, K. (1996). Theorizing a New Agenda for Architecture: An Anthology of Architectural Theory 1965-1995. New York: Princeton architectural press.
Parcell, S. (2012). Four Historical Definitions of Architecture. Montreal & Kingston: McGill-queens university press.
Reynolds, P. D. (1971). A Primer in Theory Construction. Indianapolis and New York: The Bobbs-Merrill Company, Inc.
Schutzeichel, R. (2013). Architecture as Bodily and Spatial Art: The Idea of Einfuhlung in Early Theoretical Contributions by Heinrich Wolfflin and August Schmarsow. Architectural Theory Review, 18(3), 293-309.
Shaw, R. E., Turvey, M. T. & Mace, W. M. (1982). Ecological Psychology: the Consequence of a Commitment to Realism. In W. W. D. Palermo (Ed.), Cognition and Symbolic Processes (Vol. 2, pp. 159- 226). Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum.
Tatarkiewicz, W. (1980). A History of Six Ideas: An Essay in Aesthetics. In Jan T. J. Srazednicki (Ed.), Melbourne International Philosophy Series (Vol. 5).  The Netherlands: Kluwer Academic Publishers Group.
Turner, B. S. (1992). Max Weber: From History to Modernity. London & New York: Routledge.
Worringer, W. (1997). Abstraction and Empathy: A Contribution to Psychology of Style (Michael Bullock Trans.). Chicago: Elephant.