امکان‌سنجی وجود گنبد بر فراز کاخ چلیپایی بیشاپور در زمان ساسانیان

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، ایران

2 گروه مرمت، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران

10.22034/bagh.2019.186442.4125

چکیده

چکیده:
بیان مسأله: شهر بیشاپور در اوایل دورۀ ساسانی به دستور شاپور یکم بنیان گذاشته شد و عناصر معماری و هنری متعددی از آن به جای مانده است. یکی از این آثار، بقایای بنایی موسوم به کاخ چلیپایی است. پلان چلیپایی این بنا با جرزهای عظیمی از سنگ و گچ با ضخامتی نزدیک به شش متر احاطه شده و فضای مربع شکل مرکزی آن بیش از بیست و دو متر طول دارد. در حال حاضر هیچ‌گونه نشانه‌ای از پوشش سقف آن وجود ندارد.
فرضیه تحقیق: نظریات پیشین در خصوص شکل سقف احتمالی کاخ چلیپایی بیشاپور بر مستندات استوار نیست. چنانچه گنبدی بر فراز مربع مرکزی پلان چلیپایی متصور شود، بزرگترین گنبد سنگی آن دوره در ایران خواهد بود. وجود گنبد بر فراز این بنا و تبعیت آن از فرم گنبدهای متعارف معماری ساسانی فرضیه این تحقیق است.
هدف: هدف از این پژوهش یافتن نشانه‌هایی است که امکان وجود یک پوشش گنبدی را بر روی بنا اثبات کند و سپس شکل اصیل احتمالی سازه آن را بر اساس شواهد مستدل به تصویر بکشد.
روش تحقیق: برای رسیدن به این اهداف از روش مطالعه تطبیقی بهره‌برداری شده و نمونه‌هایی که از نظر تاریخی و سبک معماری و مصالح به این سازه شباهت داشتند مطالعه گردید. ابعاد و تناسبات آنها بررسی شد تا به الگویی برای نسبت ابعاد جرزها و دهانه‌ها در گنبدهای ساسانی بتوان دست یافت.
نتایج: بر اساس نتایج به‌دست آمده، ضخامت جرزهای کاخ چلیپایی با میانگین اندازه‌های نمونه‌های منتخب بناهای چهارطاقی ایران هم‌خوانی دارد و امکان بالقوۀ وجود گنبد بر فراز بخش مربع‌شکل پلان چلیپایی را ثابت می‌کند. در خصوص ارتفاع گنبد، دامنه نتایج پراکندگی دارد و ارتفاع فرضی بر اساس میانگین قابلیت ارائه دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Feasibility Study of Existence of a Dome over the Cruciform Palace of Bishapur in Sasanian Times

نویسندگان [English]

  • Alireza Shahmohammadpour 1
  • Hamidreza Bakhshandehfard 1
  • Asghar Mohammad Moradi 2
1 Conservation Faculty, Art University of Isfahan, Iran
2 Restoration, Faculty of Architecture and Environmental Design, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran
چکیده [English]

Abstract
Problem Statement: Some architectural and artistic monuments have been preserved from the city of Bishapur, which was founded in the early Sasanian era by Shapur I. One of them is the remains of a building called the Cruciform Palace. The cruciform plan of the construction is surrounded by huge piers of stone and gypsum, about six meters thick, and its central square is over twenty-two meters long. There are currently no signs of ceiling or roof in situ.
Hypothesis: The previous theories about the possible ceiling form of the Cruciform Palace of Bishapur are not based on documentation. The imagined dome over the central square of the Cruciform Plan would be the largest stone dome of that period in Iran. The existence of a dome above this building and its compliance with the conventional dome form of Sasanian architecture is the hypothesis of this research.
Objective: The purpose of this research is to find indications that demonstrate the possibility of the existence of the dome and then illustrate the possible authentic form of its structure based on the reliable evidences.
Research Method: To achieve these goals, a comparative study method was utilized and the samples that were similar in structure, architecture, and historical style were studied. Their dimensions and proportions were examined to obtain a model for the size of piers and spans in the Sasanian domes.
Conclusion: According to the obtained results, the thickness for piers of the palace is consistent with the average size of the selected samples of the Four Arches constructions in Iran and potentially confirms the existence of a dome over the square section of the cruciform plan. About the height of the dome, the range of results is various and the hypothetical height can be estimated based on the mean measurements.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sasanian Architecture
  • Dome
  • Virtual Recreating
  • Cruciform Palace
  • Ceremonial Hall