آسیب‌شناسی کاهش قابلیت محیطی ناشی از تغییرات سلیقه‌ای و ناهنجار کالبدی محیط؛ نمونۀ موردی: کوهریگ مهریز استان یزد

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسنده

کارشناس ارشد معماری منظر، دانشگاه تهران؛ مدرس دانشگاه، یزد، ایران.

چکیده

بیان مسئله: برخی از مناظر طبیعی یا شهری جمعی و قرارگاه‌های رفتاری آنان در اثر مداخلات و تغییرات ناهنجار انسانی در پیکره‌بندی کالبدی‌شان، با افت قابلیت‌های محیطی یا عدم توازن در میزان بهره‌مندی بین شهروندان مواجه هستند. در پاره‌ای از موارد، تغییرات محیطی علاوه بر کاهش کیفیت مکان با زوال منظر طبیعی و کالبد همراه است. بنابراین شناخت آسیب‌ها و ایجاد تطابق حداکثری میان الگوهای ذهنی و رفتاری شهروندان با محرک‌های محیطی و پیکره‌بندی کالبدی اثر، در تغییرات کیفی محیط امری ضروری است. کوهریگ مهریز استان یزد از جمله مناظر طبیعی‌ای است که تغییرات کالبدی آن باعث آسیب و تضعیف کیفیت و قابلیت محیط در این قرارگاه رفتاری، به‌خصوص برای گروه زنان، شده، درحالی‌که در سابق، قلمروی غالب این گروه بوده است.
هدف پژوهش: این مقاله سعی دارد دلایل و عوامل کاهش قابلیت، بهرۀ محیطی و تناقضات میان قرارگاه رفتاری کوهریگ با رفتار نهادینۀ شهروندان را بررسی و راهکارهایی را ارائه کند.از‌این‌رو ین پژوهش بر آن است چگونگی سازش میان الگوهای رفتاری متناقض با ماهیت محیطی و کاهش آسیب‌های کیفی و کالبدی آن را تبیین کند.
روش پژوهش: پژوهش حاضر به شیوۀ توصیفی-تحلیلی و پدیدارشناسی صورت گرفته است.
نتیجه‌گیری: گسست‌های محیطی شکل‌گرفته از اقدامات نابه‌جا، جداسازی و تمایزات ناگهانی فضاها و ایجاد لبه‌ها در کوهریگ، که در شرایطی متفاوت از فضای رفتاری و ذهنی درون‌گرای شهروندان و حتی منظر بکر قبلی است، موجب تضعیف قابلیت محیط و منظر آن شده است. تغییرات ناهنجار محیطی باعث مکث و ورود افراد شهروندان، به‌خصوص زنان، به حریم‌های ذهنی و تشدید معناهای نهادینۀ ذهنی (چون درون‌گرایی، محرمیت، دیده‌نشدن و ...) و بروز رفتارهای مطابق با آن می‌شود. بدین منظور لازم است از تغییرات نامأنوس با ماهیت بستر پرهیز شود و گسست‌های محیطی حذف و تغییرات محیطی به‌تدریج به‌صورت کشش نرم در جهت ماهیت متفاوت برون‌گرایی جمعی تغییر یابد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Pathology of Environmental Affordance Reduction due to the Taste and Abnormal Physical Changes of the Environment; Case Study: Koohrig of Mehriz in Yazd Province, Iran

نویسنده [English]

  • Farzane Sadat Dehghan
Master of Landscape Architecture, Visiting Lecturer, University of Yazd, Iran.
چکیده [English]

Problem statement: Some natural or collective urban landscapes and their behavioral settings, due to the interferences and abnormal human changes in the configuration of their bodies, face a decline in environmental affordances or an imbalance in the utilization ratio among citizens. In some cases, environmental changes, in addition to reducing the quality of location, are associated with the decline of the natural landscape and the body. Therefore, recognizing the damages and creating maximum compatibility between citizens’ mental and behavioral patterns with environmental stimuli and the physical configuration of the work is essential in the qualitative changes of the environment. “Koohrig” in Mehriz of Yazd province is among the natural landscapes that its physical changes have damaged and weakened the quality and affordance of the environment in this behavioral setting, especially for women, whereas in the past it was the dominant territory of this group.
Research objective: This article tries to investigate the causes and factors that reduce the environmental affordance, enjoyment, and contradictions between Koohrig’s behavioral setting and the institutional behavior of citizens and presents solutions.
To supply maximum compatibility between behavioral patterns contradictory to the environmental nature, and to reduce its physical and qualitative damages.
Research Method: The present research has been conducted via a descriptive-analytical and phenomenological method.
Conclusion: Factors such as environmental fragmentation formed by improper actions, separation and abrupt differentiations of spaces, and the creation of edges in Koohrig, which are in conditions different from the introvert mental and behavioral space of citizens and even the previous pristine landscape, have weakened the affordance of environment and its landscape. Abnormal environmental changes cause the pause and the entrance of people, especially women, to mental privacies and intensify the institutionalized mental meanings (such as introversion, privacy, invisibility, and so on) and the emergence of behaviors corresponding with it. For this purpose, it is necessary to avoid changes inconsistent with the context nature, to remove environmental fragmentations and to change the environmental changes gradually as a soft attraction in the direction of the different nature of mass extroversion.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Environmental Affordance
  • Physical abnormal changes
  • Supplying maximum compromise
  • Koohrig
اسلام‌پور، مرمر و دانشگر مقدم، گلرخ. (1391). تحلیل نظریۀ قابلیت محیط از دیدگاه گیبسون و بازخورد آن در مطالعات انسان و محیط انسان‌ساخت. معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، (9)، 73-86.
براتی، ناصر و سلیمان‌نژاد، محمدعلی. (1390). ادراک محرک‌ها در محیط کنترل ‌شده و تأثیر جنسیت بر آن. باغ نظر، 8(17)، 19-30.
پاک‌نژاد، نوید و لطیفی، غلامرضا. (1397). تبیین و ارزیابی تأثیرات مؤلفه‌های محیطی بر شکل‌گیری الگوهای رفتاری در فضاهای شهری. باغ نظر، 15(69)، 51-66.
دهقان، فرزانه‌السادات و منصوری، سیدامیر. (1397). ژئوتوپ ماندگار نمونۀ اصیل منظر و محیط‌ زیست طبیعی. محیط‌شناسی، 2(44)، 355-371.
راپاپورت، آموس. (1384). معنی محیط ساخته‌شده، رویکردی در ارتباط غیرکلامی (ترجمۀ فرح حبیب). تهران: پردازش و برنامه‌ریزی تهران.
رضایی، حسین؛ کرامتی، غزال؛ مزین دهباشی، شریف و نصیر سلامی، محمدرضا. (1397). تبیین الگوواره‌ای فرایند روانشناختی حصول معنای محیطی و تحقق حس مکان با تمرکز بر نقش واسط ادراک. باغ نظر، 15(65)، 49-66.
زندی، مرجان. (1393). رفتارهای شهری نقاط گسست در منظر فرهنگی تهران. منظر، 6(28)، 18-23.
فدایی‌نژاد، سمیه و کرم‌پور، کتایون. (1385). بررسی سیر تحولات بافت و تأثیر آن بر خاطره‌زدایی از بافت‌های کهن، باغ نظر، 3(6)، 82-100.
فروزنده، محمدرضا و منصوری، سیدامیر. (1398). تأملی بر مکان‌مندی صورت‌مندی اجتماعی در فضای شهری، بر مبنای جامعه‌شناسی فضای گئورگ زیمل. باغ نظر، 16(73)، 65-76.
فلاحت، محمدصادق، (1385). مفهوم حس مکان و عوامل شکل‌دهندگی آن. هنرهای زیبا، (26)، 57-66.
لنگ، جان. (1391). آفرینش نظریۀ معماری، نقش علوم رفتاری در طراحی محیط (ترجمۀ علیرضا عینی‌فر). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
لینچ، کوین. (1374). سیمای شهر (ترجمۀ منوچهر مزینی)، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
کیایی، مهدخت؛ سلطان‌زاده، حسین و حیدری، علی‌اکبر. (1398). سنجش انعطاف‌پذیری نظام فضایی با استفاده از تکنیک چیدمان فضا. باغ نظر، 16(71)، 61-76.
منصوری، سیدامیر. (1396). جزوۀ کارشناسی ارشد مبانی نظری معماری منظر، دانشگاه تهران.
مطلبی، قاسم. (1380). روانشناسی محیطی، دانشی نو در خدمت معماری و طراحی شهری. هنرهای زیبا، (10)، 52-67.
معماریان، غلامحسین. (1386). آشنایی با معماری مسکونی ایرانی، گونه‌شناسی درون‌گرا. تهران: سروش دانش.
مهرشاهی، داریوش. (1379). آشنایی عمومی با پدیدۀ «کوه‌ریگ» و پراکندگی جغرافیایی و اهمیت ریگ‌های استان یزد. کاوش‌نامه زبان و ادبیات فارسی، (1)، 111-122.
مهرشاهی، داریوش. (1390). کوهریگ‌شناسی ،مطالعات موردی در استان یزد. جغرافیا و توسعه، 9(25)، 159-178.
میراث فرهنگی مهریز یزد. (1393). پروژۀ مستندسازی بافت فرهنگی-تاریخی مهریز.
نقره‌کار، عبدالحمید؛ حمزه‌نژاد، مهدی و دهقانی تفتی، محسن. (1389). بررسی تأثیر محیط طبیعی بر رفتار و اخلاق از دید متفکران اسلامی و نتایج آن در طراحی محیط مصنوع. آرمانشهر، (5)، 79-96.
هال، ادوارد توئیچل. (1376). بعد پنهان (ترجمۀ منصور طبیبیان)، تهران: دانشگاه تهران.
Barker, R. (1974). Ecology and environment, in S. Friedman & J. B. Juhasz (Eds.), Environments: Notes and Selections on Objects, Spaces and Behavior. Monterey: Brooks & Cole.
Cassidy, T. (1997). Environmental Psychology. London: Psychology Press
Ding, W. & Lin, X. (2009). Information Architecture: The Design and Integration of Information Space. San Rafael: Morgan & Claypool Publishers.
Dror, I., Harnad, E. & Stevan, R. (Eds.) (2008). Cognition Distributed: How Cognitive Technology Extends Our Minds. Philadelphia: John Benjamins Publishing.
Dubos, R. (1965). Man Adapting. New Haven: Yale University Press
Gibson, J. J. (1966). The Senses Considered as Perceptual Systems. Boston: Houghton Mifflin
Gibson, J. J. (1979). An Ecological Approach to Visual Perception. Boston: Houghton Mifflin
Kaplan, R. & Kaplan, S. (1989). The Experience of Nature: A Psychological Perspective. New York: Cambridge University Press.
Koffka, K. (1935). Principles of Gestalt Psychology. New York and London: Harcourt Brace.
Michelson, W. (1976). Man and His Urban Environment: A Sociological Approach, Reading. Massachoset: Addison-Wesley.
Naess, A. (1973). The shallow and the deep, long-range ecology movement. Interdisciplinary Journal of Philosophy and the Social Sciences, 16(1), 95-100.
Rapoport, A. (1990). The Meaning of the Built Environment: A Non-Verbal Communication Approach. Beverly Hills: Sage.
Relph, E. (1976). Place and Placelessness. London: Pion.