بازکاوی مؤلفه‌های ناکامی تجربه ایجاد پیاده‌راه 17 شهریور شهر تهران

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 گروه شهرسازی،دانشکده معماری و شهرسازی،دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران

2 گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران

چکیده

بیان مسئله: در کشور ایران با الهام از کشورهای پیشرفته و الگوهای دیرینۀ فضاهای پیادۀ شهری ایران، احداث پیاده‌راه‌ها در کلان‌شهرهای کشور در راستای حرکت از خودرومداری به پیاده‌مداری رواج یافته است. پیاده‌راه‌سازی در شهر تهران بعد از چند تجربه نسبتاً موفق نظیر پیاده‌راه ۱۵ خرداد، پیاده‌راه سپه‌سالار، با احداث پیاده‌راه ۱۷ شهریور دنبال شد. ولی متأسفانه پیاده‌راه ۱۷ شهریور، بنابر شواهد موجود همچون یافته‌های پژوهشگران، انتقادهای مسئولین و نارضایتی‌های مردم محلی، تجربۀ چندان موفقی به‌حساب نمی‌آید.
هدف: این پژوهش سعی دارد با نگاهی تحلیلی و عمیق، به تبیین روشمند مؤلفه‌های اصلی بسترساز ناکامی طرح پیاده راه ۱۷ شهریور تهران بپردازد.
روش تحقیق: بدین منظور از رویکرد کیفی و تحلیل اسناد، مصاحبه‌های نیمه‌سازمان‌یافته و مشاهدات میدانی استفاده کرده است. به طوری که داده‌های متنی جمع‌آوری‌شده عمدتاً با کمک کدگذاری، شمارش و ایجاد شبکه مضامین و داده‌های مکانی با کمک شمارش، عکس‌برداری و تبدیل به نقشه‌کردن، سازماندهی و مفهوم‌سازی شده که در این مرحله، نگارندگان با دقت در کل یافته‌ها و ارتباط میان مقوله‌های اصلی با یکدیگر، ملاحظۀ مبانی نظری پژوهش و تکیه بر استدلال‌های منطقی و عقلانی، مسائل اصلی بسترساز ناکامی طرح پیاده‌راه را استنباط نمودند.
نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که عوامل اصلی ناکامی پروژه شامل سه مسئلۀ اصلی «فقدان نیازسنجی، امکان‌سنجی و بسترسازی مناسب برای طرح»، «در حاشیه قرارگرفتن مردم محلی در فرایند برنامه‌ریزی و اجرا» و «مسائل کلان اقتصادی سیاسی و مدیریتی» است. در این میان، به نظر می‌رسد عامل اصلی‌تر و پایه‌ای‌تر نواقص و مشکلات پروژه، شرایط و اهداف سیاسی، مدیریتی و اقتصادی بوده است. تجربۀ پیاده‌راه ۱۷ شهریور، بیانگر آن است که آثار مثبت بالقوه احداث پیاده‌راه‌ها در ارتقای کیفیت محیط تنها می‌تواند در صورت مکان‌یابی صحیح و شیوه برنامه‌ریزی و مدیریت مردم‌مدار و پایدار تحقق یابد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Verification of Failure Components of the 17th Shahrivar Pedestrian Zone Project in Tehran

نویسندگان [English]

  • Reza Kheyroddin 1
  • Rasool Haghbayan 2
  • Mohammad Saleh Shokouhi Bidhendi 2
1 Urban planning, School of Architecture and Environmental Design, Iran University of Science & Technology - Tehran – Iran
2 Urban planning, School of Architecture and Environmental Design, Iran University of Science and Technology
چکیده [English]

ntroduction: In Iran, being inspired by advanced countries and old patterns of Iranian city pedestrian spaces, the creation of pedestrian zones in the metropolises of the country has become popular to shift from car-oriented to walkability. The creation of the pedestrian zones in Tehran city after a number of relatively successful experiments, such as the 15th Khordad pedestrian zone and Sepahsalar pedestrian zone was followed by the creation of the 17th Shahrivar pedestrian zone. But, the 17th Shahrivar pedestrian zone based on the evidences such as the findings of scholars, criticisms of authorities and the discontent of the local people, is a rather unsuccessful experience.
Aim: This research with an analytical and profound look tries to methodically explain the main failure components of the 17th Shahrivar pedestrian zone in Tehran.
Methodology: For this purpose, the qualitative approach and the basic tools for collecting information including documents, semi-structured interviews and field observations have been used. The textual data collected mainly by coding, counting and creating the thematic network and the place data mainly by counting, photographing and mapping organized and conceptualized. In this stage, authors have inferred the main causes of project failure with scrutinizing all findings, examining the relationship between the main themes with each other, considering the theoretical foundations of the research and relying on rational and logical arguments.
Results:The findings of the article show that the main issues of the project failure are the three main problems: “The lack of proper need assessment, feasibility study and providing infrastructure for the project”, “Marginalizing local people in the process of planning and implementation” and “Macro economic, political and managerial issues”. Meanwhile, the main factor behind the defects and problems of the project seems to be political, managerial, and economic conditions and objectives. The experience of the 17th Shahrivar pedestrian zone indicates that the potential positive impacts of pedestrian zone creation on improving the quality of the environment are only possible if they are correctly located and have a sustainable and grassroots planning and management approach.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Pedestrian zone
  • Walkability
  • Pathology
  • Urban Governance
  • 17 th Shahrivar axis of Tehran
اجاق، عقیل؛ هرائینی، مصطفی و ایمانی، بهاره. (1396). ارزیابی میزان موفقیت پیاده‌راه 17 شهریور و تأثیرات اجتماعی - اقتصادی حاصل از آن (مطالعه تطبیقی محور قبل و بعد از اجرای طرح پیاده راه‌سازی). علوم جغرافیایی، (26)13،.1-18
اعتصام، ایرج و نوری، محمدجواد. (1396). تبیین علل شکست پروژه‌های پیاده راه‌سازی در ایران مورد مطالعه: پیاده راه هفده شهریور کلان‌شهر تهران. صفه، (76)، 89-108.
پاکزاد، جهانشاه و گلرخ، شمین. (1394). فهم تجربه تغییر یکباره مکان؛ حس مکان ساکنان و کسبه خیابان پیاده راه هفده شهریور. صفه، 25(70)، 80-65.
پوراحمد، احمد؛ زنگنه شهرکی، سعید و صفایی رینه، مصطفی. (1395). تحلیل نقش پیاده‌راه‌ها شهری در ارتقای سرزندگی فضاهای شهری (مطالعه موردی: پیاده راه 17 شهریور، تهران. پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 4(2)،175-195.
تشکری، لیلا و مهربانی‌گلزار، محمدرضا. (1397). تکوین یک پیاده راه؛ مؤلفه‌های کالبدی یا رفتار جمعی. منظر، 10(44)،40-49.
حاجی رضایی، فرزان. (1398). گونه شناسی پیاده‌راه؛ بـام تهران بـه مثابه پیاده‌راه طبیعی- اجتماعی. منظر،11(47)، 23-14.
سلطانی، لیلا؛ فرنوش، فهیمه و پیشرو، نیره. (1394). زندگی پیاده؛ گذر پیاده از میدان امام حسین (ع) تا شهدا. منظر،7(31)، 38-47.
شاه‌حسینی، پروانه و اسماعیلیان طارمی، مهناز. (1395). آسیب‌شناسی احداث پیاده‌راه‌ها در شهر تهران (مطالعه موردی: میدان 15 خرداد - میدان امام حسین). انجمن جغرافیای ایران، 14(51)، 86-71.
شماعی، علی و اقبال، محمدرضا. (1395). عوامل مؤثر بر ارتقای کیفیت محیط پیاده‌راه‌های شهرهای ایرانی- اسلامی (مورد مطالعه: پیاده‌راه میدان امام حسین (ع) و هفده شهریور. مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، 4(7)، 127-151.
شیعه، اسماعیل؛ حبیبی، کیومرث و حقی، محمدرضا. (1392). سنجش وضعیت بافت مرکزی شهرهای کوچک برای ایجاد پیاده راه (نمونه مطالعاتی: شهر خوانسار). مطالعات محیطی هفت حصار،2(6)، 54-43.
صادقی، علیرضا؛ دادگر، مسعود؛ پورجعفر، علی و نشاط عفتیان، نگین. (1396). ارائه فرایند طراحی شهری بهینه پیاده راه‌ها از طریق تحلیل تطبیقی تجارب داخلی و بین‌المللی مطالعه موردی: خیابان بروارد امریکا، خیابان جرج استرالیا، خیابان صف و بلوار درختی ایران. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 8(29)، 21-36.
فلاح منشادی، الهام، حبیبی، سارا و روحی، امیر. (1391). پیاده‌راه‌ها شهری، از ایده تا عمل؛ ارزیابی پیاده راه بازار شهر تهران. نامه معماری و شهرسازی، 5(9)، 63-45.
فلاح منشادی، الهام، روحی، امیر و خداوردی، ام سلیمه. (1394). چالش‌ها و فرصت‌های احداث پیاده راه در تهران؛ ارزیابی و مقایسه تطبیقی ۱۱ پیاده راه موجود در شهر تهران. تهران: مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران.
کانونی، رضا؛ رضویان، محمدتقی و مسلمی، آرمان. (1395). برنامه‌ریزی راهبردی در راستای بهبود کیفیات فضایی منظر پیاده‌راه‌ها در شهر تهران؛ (مطالعه موردی: پیاده راه 17 شهریور). پژوهش‌های منظر شهر، (5)3،93-67.
کاشانی‌جو، خشایار. (1389). پیاده‌راه‌ها از مبانی طراحی تا ویژگی‌های کارکردی. تهران: آذرخش.
محمدیان مصمم، حسن؛ صرافی، مظفر؛ توکلی‌نیا، جمیله و عیسی‌لو، علی‌اصغر. (1395). اولویت‌بندی پیاده راه‌سازی مسیرهای اطراف حرم حضرت معصومه (س) شهر قم. پژوهش‌های منظر شهر، (5)3، 66-47.
نصری، المیرا. (1394). فرایند ارزیابی طرح‌های پیاده راه‌سازی خیابان‌ها. صفه، 25(70)، 142-129.
Bates, K. (2013). Making Pedestrian malls work: Key elements of successful pedestrian malls in the US and Europe. Terminal project, Presented in partial fulfillment of the requirements for the degree of Master of Community and Regional Planning, The Department of Planning, Public Policy, & Management, University of Oregon, USA.
Blaga, O. E. (2013). Pedestrian zones as important urban strategies in redeveloping the community-Case study: Alba Iulia Borough Park. Transylvanian Review of Administrative Sciences, 9(38), 5-22.
Castillo-Manzano, J. I., Lopez-Valpuesta, L., & Asencio-Flores, J. P. (2014). Extending pedestrianization processes outside the old city center; conflict and benefits in the case of the city of Seville. Habitat international, 44, 194-201.
Fallah Manshadi, E.; Rouhi, A. & Khodaverdi Nelkhasi, O. (2014). Revising Iranian Experience in Establishing Pedestrian Zones; Surveying Strengths and Weaknesses of Pedestrian Zones in Tehran, J. Civil Eng. Urban., 4 (2), 156-163.
Francis, M. (2016). The making of democratic streets. Contesti. Città, territori, progetti, (1-2), 192-213.
Gehl, J. (2010). Cities for people. Washington, Covelo, London: Island press.
Gregg, K. (2018). Conceptualizing the pedestrian mall in post-war North America and understanding its transatlantic transfer through the work and influence of Victor Gruen. Planning Perspectives, 34(4), 1-27.
Judge, C. (2013). The experiment of American pedestrian malls: Trends, analysis, necessary indicators for success and recommendations for Fresno’s Fulton Mall. Fresno, CA: Futures Conference, Fresno State University. Retrieved from http://www. boulderdowntown. com/_files/docs/americanpedmallexperiment. pdf.
Kott, J. (2017). A framework for research on pedestrian streets in America. UPLanD-Journal of Urban Planning, Landscape & environmental Design, 2 (2), 319-324.
Mofidi, M. S. & Kashani Jou, K. (2010). Emergence of pedestrianization in Tehran: Obstacles and opportunities. International. Journal of Urban Sustainable Development, 2 (1-2), 121-134.‌
Nieuwenhuijsen, M. J. & Khreis, H. (2016). Car free cities: pathway to healthy urban living. Environment international, 94, 251-262.‌
Oranratmanee, R. &Sachakul, V. (2014). Streets as public spaces in Southeast Asia: Case studies of Thai pedestrian streets. Journal of Urban Design, 19(2), 211-229.
Özdemir, D. & Selçuk, İ. (2017). From pedestrianization to commercial gentrification: The case of Kadıköy in Istanbul. Cities, 65, 10-23.
Parajuli, A. & Pojani, D. (2017). Barriers to the pedestrianization of city centres: perspectives from the Global North and the Global South. Journal of Urban Design, 23(1), 142-160.
Pojani, D. (2008). American downtown pedestrian” malls”: rise, fall, and rebirth. Territorio,173-180.
Soni, N. & Soni, N. (2016). Benefits of pedestrianization and warrants to pedestrianize an area. Land Use Policy, 57, 139-150.
Speck, J. (2018). Create Pedestrian Zones Properly. In Walkable City Rules (pp. 170-171). Island Press, Washington, DC.